Author: Институт перевода Библии
Date: 2024-11-19T12:07:40.714490+00:00

Библи: Нүүнэй Иисүүс

Библи: Нүүнэй Иисүүс

1. ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН

2. ОРОЛТО ҮГЭ

1. Нүүнэй Иисүүс

1. Үгэ тайлбарилгын толи

2. Хабсаралта

ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН

ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН

БИБЛИ

Нангин Бэшэг оршуулгын институт

Россиин Библиин бүлгэм

Москва, 2024

УДК 22.05

ББК 86.37-2

Б 59

Утверждено к печати ученым советом

Федерального государственного бюджетного учреждения науки

Института языкознания Российской академии наук

Рецензенты:

доктор филологических наук Дамбуева П. П
доктор филологических наук Харанутова Д. Ш.

Электронные и аудиоверсии переводов Библии на бурятский язык можно найти на сайте Института перевода Библии
https:
ibt.org.ru/media?id=BUR

Библи. – Москва: Институт перевода Библии, Российское Библейское Общество, 2024. – 2304 с.

ISBN 978-5-93943-336-5

Газар дэбисхэрэй зураг:

© UBS, 1994; © UBS, 1999; Horace Knowles

© The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

© Институт перевода Библии, перевод, комментарии, 2024

© Российское Библейское Общество, перевод, комментарии, 2024

© Оформление. Институт перевода Библии, 2024

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

ОРОЛТО ҮГЭ

ОРОЛТО ҮГЭ

Библи гээшэ юун бэ

«Библи» гэжэ үгэ хадаа «ном» гэһэн удхатай грек үгэһөө гарбалтай. Библи христиан заншалаар, мүн иудей ба лала (ислам) шажангуудта зарим хубяараа, Нангин Бэшэг гэжэ тоологдодог. Тэрэ хоёр гол хубида хубаагдана:

Хуушан Хэлсээн. Эдэ 39 ном Иисүүс Христоосой мүндэлхын урда тээ нэгэ хахад мянган жэлэй туршада эртэ урдын еврей болон арам хэлэнүүд дээрэ бэшэгдэнхэй. Номуудай гол удха – Бурхан болон еврей арадай хоорондохи харилсаан. Энэ согсолбори дотор еврей арадай түүхэ, шажанай хуули ёһонууд ба Израилиин олониитын гурим журамууд, Бурханда магтаал үргэһэн һайхан шүлэгүүд ба дуунууд, зальбарал, гүнзэгы оюун бодолнууд, ерээдүй саг тушаа лүндэн табилга ба бусад олоор дайралдана.

Бурханай ба Тэрэнэй шэлэн абаһан арад түмэн болохо еврейнүүдэй хоорондохи харилсаанда шухала үүргэ дүүргэһэн Моисейн нэрээр түрүүшын табан ном нэрлэгдэнхэй: Моисейн табан ном. Заримдаа Моисейн Һургаал гээд эдэ табан номые нэрлэдэг. Удаадахи номууд тухай хэлэбэл, Эзэнэй үреэһэн орон нютагта израильшуудай ажабайдал, удамаршад болон хаашуулайнь амжалта ба доройтолго тэдээн дотор зураглагдана. Дараань, ирагуу найраглалай түхэл маягаар зохёогдоһон номууд һубарина. Тэдэ болбол ямар аргаар Бурханда магтаал үргэхэб, сэсэн мэргэн ухаатай болохоб гэжэ бидэниие һургана. Эзэнэй айладхал арад түмэндэ дамжуулдаг ба Бурханда үнэн сэхэ байхые уряалдаг Ехэ болон Бага лүндэншэдэй номууд Хуушан Хэлсээнэй түгэсхэлдэ оруулагданхай.

Шэнэ Хэлсээн. Эдэ 27 ном Иисүүс Христоосой мүндэлһэнэй удаа, манай ээрын 1-дэхи зуун жэлдэ эртэ урдын грек хэлэн дээрэ бэшэгдээ бэлэй. Шэнэ Хэлсээнэй үндэһэн һуури тухай дурдабал, оршолон дэлхэйе Абарагша Иисүүс Христоосой амидарал, һургаал, наһа баралга ба амидыралга тухай хөөрэһэн дүрбэн Һайн Мэдээсэл болоно. Тэдэнэй удаа – Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд тухай ном. Иисүүсэй огторгойдо дэгдэһэнэй һүүлээр христиан бүлгэмэй ажабайдал, Римэй хаан ороной дэбисхэр дайдаар шабинарайнь Һайн Мэдээсэл тараажа эхилһэн тухай энэ ном соо хэлэгдэнэ. Дараань – Христоосой шабинарай бэшэһэн хандалганууд. Тэдэ хадаа христиан бүлгэмүүдые болон ганса нэгэ хүнүүдые этигэл һүзэгэйнь талаар дэмжэн, Эзэндэ һайшаагдама ажабайдал сахин һуухыень уряална. Шэнэ Хэлсээнэй түгэсхэл ном бол Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ мүн. Бурханда эсэргүү хүсэн бүримүһэн дарагдаха гэһэн удха тэрээн соо далда хэлээр зураглагдана.

Библи буряад хэлэндэ оршуулга

Бэшэгдэһэн сагһаа хойшо энэ нангин Ном дэлхэйн угаа олон хэлэнүүдтэ оршуулагдаһан юм. Мүнөө сагта дэлхэй дээрэ 7 мянга үлүүтэй хэлэнүүд бии. Тэдэнэй 700-дань шахуу Библиин бүхы номууд оршуулагданхай. Библиин зарим хуби үшөө 2 мянган хэлэн дээрэ хүрбүүлэгдээ.

Ородой Библиин бүлгэмэй ба Нангин Бэшэг оршуулгын Институдай оршуулагшадай бүлэг энэ гайхамшагта номые буряад хэлэндэ оршуулжа, мүлин-заһан бэлэн болгоо. Тус бүлэгэй бүридэлдэ буряад хэлэнэй мэргэжэлтэд, бэшээшэд, мүн Ородой болон хари гүрэнүүдэй мэргэжэлтэд оролсоо. Оршуулга хадаа удхын ба түхэл маягай талаар хэдэн шатын шалгалта дабан гараа. Оршуулагшадай бүлэгэй гол зорилгонь еврей, арам, грек хэлэнүүд дээрэ бэшэгдэнхэй эхэ бэшэгэйнь удхые зүбөөр дамжуулха гээшэ бэлэй. Энэ даабари дүүргэхын тула оршуулагшадай бүлэг Библиин талаар мүнөө үеын нэрэ хүндэтэ тайлбаринуудые хэрэглээ, мүн тиихэдэ Библиин урданай болон оршон сагай хэдэн хэлэнүүдтэхи оршуулгануудтай сасуулан шалгаа һэн. Иигэжэ анханай удхыень зүбөөр дамжуулан гаргаха гээшые ажал хүдэлмэриин гол ёһо гурим болгон баримталжа, оршуулагшадай бүлэг хүдэлөө юм. Гадна, бидэ тус удхыень бүгэдэ зоной ойлгохоор, оршон үеын удха зохёолой һайхан хэлэн дээрэ хүрбүүлэн гаргахые оролдообди. Зарим уншагшадта урданай үгэ гэжэ һанагдамаар нэгэ тэды үгэ оршуулгадаа хэрэглэхэ ушар гарадаг байгаа. Байн-ошон эдэ үгэнүүд буряад хэлэндэ дахин үргэнөөр хэрэглэгдэдэг болохо гэжэ найданабди.

Библи буряад хэлэндэ оршуулха ажал олон жэлэй туршада үргэлжэлөө. 2010 ондо Шэнэ Хэлсээн хэблэгдээ, мүн Хуушан Хэлсээнэй «Эхин» гэжэ ном хэблэгдээ бэлэй. Эдэ хадаа туршалгын хэблэлнүүд байгаа мүн. Харин мүнөө буряад уншагшад түрэл хэлэн дээрээ Библиин дүүрэн согсолбори уншаха аргатай болобо. Энэ хадаа түүхэдэ анха түрүүшынхиеэ Библиин бүхы номууд буряад хэлэн дээрэ нэгэ хабтаһан доро хэблэгдэн гараба гээшэ. 19-дэхи зуун жэлдэ Британиин шажан дэлгэрүүлгын холбооной шажан дэлгэрүүлэгшэд Библиин бүхы номуудые оршуулаад, нэгэ хабтаһан доро бэшэ, харин ами аминдань хэблээ. Тэрэ оршуулга хуушан монгол бэшэг дээрэ хэгдэһэн ушарһаа мүнөө тэрэниие гансал эрдэмтэд ойлгохо аргатай. Туршалгын хэблэлнүүд шалгагдаа, алдуунууд заһагдаа, уншагшадай дунда асуулта ябуулагдажа, дүнгынь анхаралда абтаа, зарим ойлгосогүй, орёо удхатай үгэнүүд һэлгэгдээ.

Текст хэдэн бүлэг болон үгүүлэлнүүдтэ хубаагдахадаа, Библиин ород хэлэн дээрэхи Синодальна оршуулгые дагаа. Гэбэшье зарим ушарта хоёр-гурбан үгүүлэл нэгэдхэгдэжэ, үйлэ хэрэгүүдые гү, али удха эли тодоор гаргаха гэһэн зорилго нэн түрүүн хэрэгжүүлэгдээ. Буряад хэлэндэ оршуулгын үндэһэн боложо абтаһан номһоо ондоо, грек хэлэндэхи һүүлэй оршуулгануудһаа үндэһэлһэн зарим үгүүлэлнүүд Шэнэ Хэлсээнэй ород Синодальна оршуулга дотор дайралдана. Иимэ үгүүлэлнүүд буряад оршуулгада оруулагдаагүй, сноско соо заагдаа.

Буряад уншагшад болбол ород соёл болон удха зохёолые һайн мэдэхэ ушарһаа мэдээжэ хүнэй гү, али орон нютагай нэрэнүүд зарим газарта ород Синодальна оршуулгые даган, тэрэ зандаа үгтөө. Харин бидэ гол түлэб эхэ хэлэн дээрээ хүнэй ба нютагай нэрэнүүд ямараар дуулданаб, тиимээр лэ хүрбүүлхые оролдообди. Тиихэдэ ород бэшэлгэнь али болохоороо анхарагдаа ааб даа.

Туһа болохо хабсаргалтанууд

Тус оршуулга ойлгоходо туһа болохо материалнууд энэ хабтаһан доро хабсаргаатай. Эдэ бол Библиин хуби бэшэ гээд ойлгохо хэрэгтэй, имагтал туһаламжа. Юрын бэшэ, эртэ урдын энэ номые ойлгоходо зондо туһалха гэжэ найдажа, бидэ эдэниие оруулаабди. Ном бүхэнэй урда оролто үгэ бэшэгдээ. Тэрээн дотор номой гол сэдэбүүд, зохёолшон болон бэшэгдэһэн үе саг тухайнь нэгэ тэды мэдээн уншагшадта дурадхагдана. Номуудай бүлэг бүхэн багахан хубинуудта удхаараа хубаагдажа, эдэ хубинуудта нэрэ үгтөө. Библиин зарим хэһэг һайнаар ойлгохын тула адлирхуу хэһэг зааһан мэдээнүүд оруулагдаа.

Зарим ушарта тобшо сносконууд үгтэжэ, ойлгоходо орёо нэрэнүүдэй, үгэнүүдэй болон тэрэ урданай сагай ажабайдалай тусгаар илгаанууд удхалан бэшэгдээ. Мүн энэ-тэрэ орёо үгүүлэлые ондоогоор ойлгомоор гэжэ гү, али урданай хуйламал бэшэгүүдэй хоорондохи зүрилдөөн тухай хуряангы мэдээн хуудаһанай доро үгтэнэ.

Библи соо оло удаа дайралдадаг гол шухала ойлгосонуудые тайлбарилга хэблэлэй түгэсхэлдэ оруулагдаа. Тэрэ үни үе сагай түүхые зүбөөр ойлгохын тула үнгэтэ газар дэбисхэрэй зурагууд ниитэлэгдээ.

Түгэсхэл

Библи болбол хүн түрэлтэнэй түүхэдэ Агууехэ ном гээшэ. Элдэб шажангуудай түлөөлэгшэд энээниие баталдаг. Библи хадаа тад ондоо үе саг ба ажамидарал, эртэ урдын сагта Дүтын Дурна зүгтэхи зоной туйлалта, ажабайдалые зураглаһан түүхын үнэтэ баталамжа мүн. Дэлхэйн уран һайханай һанда тоо томшогүй дүрэ образуудай, үйлэ хэрэгүүдэй хүгжэлтэ бэлэглэһэн гол үндэһэн хадаа Библи болоно. Гэхэтэй хамта, Библи гээшэ уран зураашад, зохёолшодой бүтээлэй һабагша татадаг һанһаа, түүхын баталамжаһаа үлүү ехэ. Библи гээшэ Бурханай болон хүнэй хоорондохи харилсаанай бэшэг, улад зондо Тэрэнэй заабарилһан захяа заабари, хүнэй дүрсэ абажа, дэлхэй дээрэ Бурханай ажаһууһан, номнол ябуулһанай гэршэлгэ мүн. Бүтээгшын арад зондо айладхал ойлгохоёо эрмэлзэн уншагша нэгэндэл Нангин Бэшэгэй удха нээгдэдэг.

Бурханай үгые буряад арадта энэ оршуулга бүримүһэн дамжуулха, зон Эзэндэ бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ этигэн, Һайн Мэдээсэлэй ёһо гуримуудые сахин ажаһууха гэжэ найданабди. Ородой Библиин бүлгэм ба Нангин Бэшэг оршуулгын Институт энэ Нангин Бэшэг оршуулһан, заһабарилһан бүхы мэргэжэлтэдтэ баяр баясхалан хүргэнэ. Тус оршуулгые хэблэхэдэ туһалһан зондо мүн лэ баяр хүргэнэбди.

Нүүнэй Иисүүс

Нүүнэй Иисүүс

1. Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй ном

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй ном

Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй ном

Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй ном Хуушан Хэлсээнэй түүхын номуудай хэһэгые нээнэ. Гол үйлэнь Ханаһаанай хилэ дээрэ Моисейн нүгшэһэнэй һүүлээр эхилнэ. Нүүнэй хүбүүн Иисүүс Моисейн наһа бараһанай удаа Израилиин арад түмэниие ударидажа, Ханаһаан руу асарна. Ханаһаанай газар дайда эдлэхыень Израилиин арад зондо үгэхэб гэһэн найдуулгаяа Бурхан иигэжэ бэелүүлнэ. Энэ түсэб бэелүүлхын тула Иисүүсэй эрэлхэг ударидалга Бурханай гарта гол зэмсэг болоно.

Номые гурбан гол хубида хубаамаар: Ханаһаанай орон нютаг эзэмдэлгэ (1-12-дохи бүлэгүүд); Израилиин обогуудай дунда газар хубаарилга (13-22-дохи бүлэгүүд); арад түмэнэй болон Бурханай хоорондохи Хэлсээ шэнээр баталалга (23-24-дэхи бүлэгүүд).

Орон нютагай түлөө тэмсэл нангин дайн дажарай заяг заршамаар ябуулагдаа. Зоной Бурханда үнэнхэ зүрхэнһөө этигэн, үгыень дуулаа һаань, Эзэн израильшуудта түгэс илалта үршөөдэг байгаа. Бурханай захиралтаар, израильшууд диилэн абаһан бүхы хотонуудые үгы хэхэ, досоонь байгаа бүхы юумэ Эзэндэ зорюулха гү, али мүн лэ үгы хэхэ ёһотой байгаа. Сэрэгшэд энэ олзоһоо өөһэдтөө юушье үлөөхэ ёһогүй бэлэй. Диилэн абаһан хотонуудта иигэжэ хандахань мүнөө бидэндэ ехэ шэрүүн гээд һанагдана, харин тэрэ үедэ энэ юрын лэ хэрэг байгаа.

Орон нютаг эзэмдэн абаһанай удаа хурсаар табигдагша асуудал гэбэл: газар уһа хубаарилһанай һүүлээр Израилиин обогууд нэгэн ниитэ арад түмэн зандаа үлэхэ гү? Бүтээгшэдээ үнэн сэхэ тэдэ үлэхэ гү? Энээн тушаа саашанхи номууд соо хэлэгдэнэ.

1

Эзэн заяата газараа эзэлэ гэжэ Иисүүстэ зарлиг буулгаба

1^1Эзэнэй богоол Моисейн наһа бараһан хойно Эзэн Нүүнэй хүбүүн, Моисейн албатан Иисүүстэ хэлэбэ:+

2– Минии богоол Моисей үхэбэ; ши бодоод, энэ Иорданиие гатала, ши, энэ бүхы улад Израилиин хүбүүдтэ Минии үгэһэн газарта ошогты+. 3Танай үльмын гэшхэһэн бүхы газарые Моисейдэ хэлэһэн ёһоороо Би танда үгэнэб+. 4Элһэн губиһаа энэ Ливаан хүрэтэр, агууехэ Евфрат мүрэн хүрэтэр хээдүүдэй бүхы газар, наранһаа баруун тээшэнхи агууехэ далай хүрэтэр зай танай мэдэлэй болохо+. 5Шинии бүхы наһан соо хэншье шамтай тэнсэхэгүй; Моисейн хажууда байһандал адли Би хажуудаш байхаб: шамһаа холодохогүйб, шамайе орхихогүйб+. 6Хатуу, зоригтой байгаарай; юундэб гэхэдэ, эсэгэнэртэнь үгэхэб гэжэ тангариглаһан газарым ши тэдээндэ эдлэхынь үгэхэш+. 7Гансал хатуу ба тон зоригтой байгаарай, Моисейн шамда захиһан бүхы хуулиие сахижа, дүүргэжэ ябаарай, Богоолни. Тэрээнһээ хайшаашье бү хазагайраарай, тиибэл лэ бүхы хэрэгээ бодолтойгоор хэхэш+. 8Энэ хуулиин ном шамһаа бү холодог; энэ номдо бэшэгдэһэн бүхы юумэ зүб бэелүүлхын тула үдэр һүнигүй тэрээнһээ һуража байгаарай: тиибэлшнил бүхы харгыш амжалтатай байха, бодол хэрэгшни зүб байха+. 9Би шамда зарлиг буулганаб: хатуу ба зоригтой байгаарай, бү ай, бү һүрдэн бахарда. Хаанаш ошоо һааш, Эзэн, шинии Бурхан хажуудаш байха+.

10Тиигээд лэ Иисүүс зоной ахамадуудта зарлиг буулгажа хэлэбэ:+

11– Зоной байһан газараар ябажа, зондо зарлиг хэлэгты: харгыдаа хүнэһэ бэлдэгты гэгты, юундэб гэхэдэ, гурба хоноод, танай эсэгэнэрэй Бурхан, Эзэн танда энжэ болгожо үгэһэн газар абахаа энэ Иорданай саана ошохот гэгты.

12Рэүбээнэй, Гаадай обогуудта, Мэнашшээгэй хахад обогто Иисүүс хэлээ:

13– Эзэнэй богоол Моисейн танда юу захиһые һанагты: «Эзэн, танай Бурхан танай һанаа амаруулжа, энэ газарые танда үгөө». 14Таанарай һамгад, таанарай хүүгэд, таанарай мал Иорданай саана Моисейн үгэһэн газарта үлэхэ; таанар булта, тэмсэхэ шадалтай зон, зэбсэг баряад, аха дүүнэрэйнгөө урда ябажа, тэдээндэ туһалагты+. 15Эзэнэй, танай Бурханай тэдээндэ энжэ болгожо үгэһэн газар абатарынь туһалагты; тииһэн хойноо энжэ газартаа бусажа, наранһаа зүүлжээ Иорданай саана Эзэнэй богоол Моисейн үгэһэн газар эдлэжэ һуугаарайгты+.

16Тэдэ харюудань Иисүүстэ иигэжэ хэлэбэ:

– Шинии захиржа хэлэһэн бүхы юумэ хэхэбди, хаанаш эльгээгээ һааш, ошохобди. 17Моисейн үгэ дууладагтаал адли шинии үгэ дуулахабди. Гансал Эзэн, шинии Бурхан, Моисейтэй ябаһандаал адли шамтай ябуужа. 18Шинии зарлигта эсэргүүсэһэн хүн, шинии үгэ дуулаагүй хүн үхэл амасаха. Гансал хатуу ба зоригтой байгаарай.

2

Рахааб ба тагнуулшад

2^1Нүүнэй хүбүүн Иисүүс Шиттиимһээ хоёр тагнуулшые нюусаар эльгээгээд:

– Ошожо газараа, Ерихоониие харагты, – гэжэ захиба. Хоёр залуу хүбүүд Рахааб нэрэтэй залихай эмын гэртэ ерээд, тэндээ хонобо+.

2Энэ һүни газар харахаа Израиль угсаатанһаа танигдаагүй хүнүүд ерээ гэжэ Ерихооной хаанда дуулгаба.

3Ерихооной хаан Рахаабда хүниие эльгээжэ: «Шамда ерэһэн, шинии гэртэ ороһон зониие гаргажа үгэ, тэдэш бүхы газарымнай харахаа ерээ», – гэжэ хэлүүлбэ.

4Тэрэ эхэнэр ерэһэн хоёр хүниие нюугаад:

– Ямаршьеб зон намда ерээ һэн, зүгөөр хаанахи зон байһынь мэдэнэгүйб. 5Харанхыда хашаагай үүдэ хааха сагай болоходо тэдэ гараад ошоо һэн, хайшаа ошоһынь мэдэнэгүйб, түргэн намнажа хүсэгты, – гэжэ хэлэбэ+.

6Өөрөө тэдээниие хушалта дээрэ гаргаад, тэндэ дэлгээһэн дурһанай боолтонууд соо нюуба.

7Эльгээгдэһэн элшэд тэдээниие Иордан ошоһон харгыгаар гарса хүрэтэр мүрдэбэ. Намнагша нэхүүлэй гаран сасуу хашаагай үүдэ хааба+.

8Унтахаа хэбтэхынь урда эхэнэр тэдээндэ гэрэй орой дээрэ гараба. 9Тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэнэй энэ газарые танда үгэһые мэдэнэб. Тиигээд таанар маниие һүрдөөн айлгаат, энэ газарта һуудаг бүхы зон танһаа һүрдэн шэшэржэ байна+. 10Танай Египедһээ гаража ябахада, Эзэн танай урда Хулһата далайн уһа хатаагаа гэжэ дуулаа һэмди. Иорданай саанахи Эмоорой хоёр хаашуулые, Сиһоон Оог хоёрые яажа усадхаһытнайш дуулаа һэмди+. 11Энээн тухай дуулахадаа, зүрхэмнай һулараа, танда эсэргүүсэхэ хэндэмнайш үгы болоо, юундэб гэхэдэ, Эзэн, танай Бурхан дээрэ тэнгэришье, доро газарташье захирна+. 12Тиигээд Эзэнэй нэрээр намда тангариглагты: минии танда һайниие хэһэн ёһоор минии эсэгын гэртэ һайниие хэхээ хэлэгты. Намда найдамтай тэмдэг үгэгты,+
13минии эсэгэ эхые, аха дүүем, эгэшэ дүүем, тэдээнэйдэ байһан бүхы зониие амиды үлөөхэбди, манай һүнэһые үхэлһөө абархабди гэгты.

14Тэдэ зон эхэнэртэ хэлэбэ:

– Манай энэ хэрэг элирүүлээгүй һаатнай, манай һүнэһэн танай орондо үхэлөө олог; Эзэнэй манда газар үгэхэдэ, бидэ шамда һайниие хэхэбди, үнэниие нээхэбди+.

15Тиигээд эхэнэр сонхоороо мушхамалаар тэдэниие табяа, юундэб гэхэдэ, гэрынь хотын ханада баригдаһан тула тэдэ хана соо байгаа+.

16– Мүрдэгшэдөөр уулзахагүйн тула хада өөдэ ошогты, мүрдэгшэдэй бусатар тэндээ гурбан хоног хоргодохот, бусаһан хойнонь харгыдаа гарахат, – гэжэ хэлээ.

17Тэдэ зон эхэнэртэ хэлэбэ:

– Иимэ юумэ хээгүй һаашни, манай тангаригһаа бидэ сүлөөрхэбди: 18энэ газарта манай ерэхэдэ, маниие табиһан сонходоо ши улайлгаһан мушхамал уяарай, тиигээд эсэгэ эхэеэ, аха дүүнэрээ, эсэгынгээ бүхы бүлые гэртээ суглуураарай. 19Хэрбээ шинии гэрэй үүдээр хэн нэгэн газаашаа гараа һаань, шуһан тэрэнэй толгойдо тудаха, бидэ шинии жадха тангаригһаа сүлөөрхэбди, шинии гэртэ шамтай хүнэй байгаа һаа, тэрээндэ ондоо хүнэй гарай хүрөө һаа, тэрэнэй шуһан манай толгойдо тудаха; 20хэрбээ манай энэ хэрэг нээгээ һааш, тэрэ тангаригһаа баһал сүлөөрхэбди.

21Эхэнэр:

– Танай үгын ёһоор болог, – гээд, тэдээниие табиба. Тэдэнэй саашаа ошоходо, эхэнэр сонходоо улаан мушхамал уяба.

22Тэдэ ошожо, хада дээрэ гараад, нэхүүлэй бусатар тэндээ гурбан үдэр байба. Нэхүүл тэдээниие бүхы харгыгаар бэдэрээд олоогүй. 23Тиигээд тэдэ хоёр хүнүүд гэдэргээ бусаад, хадаһаа буужа, Иорданиие гаталаад, Нүүнэй хүбүүн Иисүүстэ ерэжэ, бүхы ябадалаа хөөрэбэд.

24Тэдэ Иисүүстэ хэлэбэ:

– Эзэн тэрэ бүхы газарые манай гарта үгөө, тэндэхи бүхы зон манһаа айжа һүрдэжэ байна.

3

Израиль угсаатан Иорданиие гаталба

3^1Иисүүс израильшуудтайгаа үглөөгүүр эртэ бодоод, Шиттиимһээ гаража, Иорданда ерэбэ. Тэдэ Иорданиие гаталангүй тэндээ хонобо+.

2Гурба хоноод, ахамадууд зоной байһан газар эрьебэ. Тиигээд зондо зарлиг буулгаба:

3– Танай Бурхан болохо Эзэнэй хэлсээнэй ханза, тэрээниие үргөөд ябаһан шажанай албатан левидүүдые харахадаа, байраһаа хүдэлжэ, хойноһоонь ябагты+. 4Танай ба Эзэнэй хоорондохи зай хоёр мянган тохой хүрэтэр хэмжүүртэй байха ёһотой; тэрээндэ бү дүтэлэгты. Тэрэ замаар ябаашьегүй һаа, тиигэжэ ябаха замаа мэдэхэт.

5«Бэеэ арюудхагты, юуб гэхэдэ, үглөөдэр Эзэн танай дунда үзэгдөөгүй юумэ харуулха», – гэжэ Иисүүс зондо хэлэбэ.

6Санаартанда Иисүүс иигэжэ хэлэбэ:

– Хэлсээнэй ханза үргөөд, зоной урда ябагты.

Санаартан ханза үргөөд, зоной урда ябаба+.

7Тиихэдэнь Эзэн Иисүүстэ иигэжэ айладаба:

– Израилиин бүхы хүбүүдэй урда шамайе энэ үдэр алдаршуулан магтажа эхилхэб. Тиихэдэм Намайе Моисейтэй ябаһандал шамтай ябахань гэжэ тэдэ ойлгохо. 8Ши хэлсээнэй ханза үргэжэ ябаһан санаартанда: «Иорданай уһан соо орон сасуу тогтогты», – гэжэ зарлиг буулга.

9Иисүүс Израилиин хүбүүдтэ:

– Наашаа дүтэлөөд, Эзэнэй, танай Бурханай үгэ шагнагты, – гэжэ хэлэбэ.

10Иисүүсэй хэлэһэниинь:

– Тэрэ үгэһөө танай дунда амиды Бурхан бии гэжэ мэдэхэт. Танда газар үгэхын тула Тэрэ ханаһаануудые, хээдүүдые, хиивүүдые, пэриззиинүүдые, гиргаашуудые, эмооршуудые, евүүсүүдые үлдэхэ+. 11Энэ бүхы газарай Эзэнэй хэлсээнэй ханза танай урда Иорданиие гаталха;+
12Израилиин обогуудһаа арбан хоёр хүниие, обог бүхэнэй нэгэ хүниие абагты+. 13Бүхы газарай Эзэнэй ханза үргэлжэ ябаһан санаартанай хүлэй һүеын Иорданай уһанда ороходо, Иорданай уһан хатаха, дээрэһээ урдаһан уһан хана болохо+.

14Тиигээд зоной Иорданиие гаталхаа майхангуудһаа хүдэлхэдэ санаартан хэлсээнэй ханза зоной урдуур үргэн гараба. 15Хэлсээнэй ханза үргөөшэдэй Иорданда орожо, шажанай албатанай хүлнүүдэй уһанда нороходо (Иордан шэниисэ хадаха бүхы үдэрнүүдтэ эрьеһээ халижа байгаа),+
16дээрэһээ урдаһан уһан Царэтаанай хажуудахи Адаам хото хүрэтэр ехэ зайда хана болобо; талын далай, Дабһата далай руу урдаһан уһан шэргэн дууһаба+. 17Зон Ерихооной хажуугаар гаталба; Эзэнэй хэлсээнэй ханза үргэжэ ябаһан санаартан Иорданай тэг дунда хуурай газар дээрэ зогсожо байба. Израилиин хүбүүд хуурай газараар Иордан голые гаталба+.

4

Иорданай оёорой арбан хоёр шулуун

4^1Бүхы зоной Иорданиие гаталхада, Эзэн Иисүүстэ айладаба:

2– Зоной дундаһаа арбан хоёр хүниие, обог бүхэнһөө нэгэ хүниие абагты, 3тиигээд тэдээндэ зарлиг үгөөд хэлэгты: «Иорданай тэг дундаһаа, шажанай албатанай хүлэй хүдэлэнгүй зогсоһон газарһаа арбан хоёр шулуу абаад, энэ һүни хонохо газартаа табигты»+.

4Иисүүс Израилиин хүбүүдһээ томилһон, обог бүхэнэй нэгэ хүниие дуудаад, 5тэдээндэ айладаба:

– Эзэнэй, танай Бурханай ханзын урда Иорданай тэг дунда ошоод, тэндэһээ хүн бүхэн Израилиин обогуудай тоогоор нэгэ нэгэ шулуу абаад, мүр дээрээ табигты. 6Тэдэ танай туг болохо ёһотой; хойшонхи үеын танай хүбүүдэй: «Эдэ шулуун юундэ танда байгааб?» – гэжэ танһаа һурахада,+
7«Эзэнэй Иорданиие гаталхада, Тэрээнтэй баталһан хэлсээнэй ханзын урда Иорданай уһанай хубаарһанай дурасхаалда байгаа», – гэхэт; тиимэһээ эдэ шулуунууд Израилиин хүбүүдтэ хэтэ мүнхэдөө дурасхаалай хүшөө болохо.

8Израилиин хүбүүд бүгэдые Иисүүсэй захирһан ёһоор хээ: Эзэнэй Иисүүстэ хэлэһээр Иорданһаа арбан хоёр шулуу, Израилиин обогуудай тоогоор абаад, хонохо газартаа абаашажа, хажуудаа табяа. 9Ондоо арбан хоёр шулуунуудые Иисүүс Иорданай тэг дунда, хэлсээнэй ханза үргэжэ ябаһан шажанай албатанай хүлэй зогсоһон газарта табяа. Тэрэ шулуунууд мүнөөшье тэндэ бии.

10Ханза үргэжэ ябаһан санаартан Моисейн захяагай ёһоор зондо хэлээрэй гэжэ Эзэнэй Иисүүстэ захирһанай ёһоор бүхы юумэнэй дууһатар Иорданай урда зогсожо байгаа; арад зон яаран голые гаталжа байгаа.

11Бүхы зоной Иорданиие гаталхада, Эзэнэй захяагай ханзашье гараа, шажанай албатан зоной урда ябаа.

12Рэүбээнэй хүбүүд, Гаадай хүбүүд, Мэнашшээгэй обогой хахад зэбсэг баряад, Моисейн хэлэһэн ёһоор Израилиин хүбүүдэй урда гараа+. 13Дүшэ мянга тухай тэмсэлэй зэбсэгтэн тэмсэхын тула Эзэнэй урдуур Ерихооной тала руу гараа.

14Тэрэ үдэр Эзэн бүхы Израилиин хараһаар байтар Иисүүсые алдаршуулаа; бүхы наһан соонь Моисейһээ айһандал адли булта тэрээнһээ айдаг болоо.

15Эзэн Иисүүстэ иигэжэ хэлээ:

16– Хэлсээнэй ханза үргэжэ ябаһан санаартанда Иорданһаа гарахыень захира.

17Иисүүс шажанай албатанда:

– Иорданһаа гарагты, – гэжэ захираа.

18Эзэнтэй баталһан хэлсээнэй ханза тэлэжэ ябаһан санаартанай Иорданһаа гарахада, тэдэнэй хүлэй үльмын хуурай газар гэшхэхэтэй адли Иорданай уһан һаба руугаа хааян, үсэгэлдэр, гурбан үдэрэй саана урдагшадаал адли эрьеһээ халин урдаба.

19Зон Иорданһаа гараад, нэгэдэхи һарын арбанай үндэр майхан хүреэгөө Гилгаалда, Ерихооной зүүн талада табяа. 20Иорданһаа абаһан арбан шулуугаашье Иисүүс Гилгаалда табяа. 21Тиигээд Израилиин хүбүүдтэ иигэжэ хэлээ:

– Хойшонхи сагта танай хүбүүдэй «Эдэ шулуунууд ямар удхатайб?» гэжэ эсэгэнэрһээ һурахада, 22«Израиль энэ Иорданиие хуурай газараар гаталаа» гэжэ хүбүүдтээ хөөрөөрэйгты. 23Яагаад бэ гэхэдэ, Эзэн, танай Бурхан танда Иорданай уһа хатаагаад, танай гаратар хүлеэгөө, тиигэжэ баһал Эзэн, танай Бурхан Хулһата далайе танай гаратар хатаагаа+. 24Газар дэлхэйн бүхы арадууд Эзэнэй гарай хүсэтэйе мэдэг, ямаршье сагта Эзэнһээ, танай Бурханһаа һүрдэг гэжэ тиигээ+.

5

Гилгаалда хэгдэһэн отололго

5^1Иорданай энэ тала руу, далай тээшэ һууһан эмооршуудай бүхы хаашуул, далай шадар һууһан ханаһаануудай бүхы хаашуул тэдээнэй гол гаратар Эзэн Израилиин хүбүүдэй урда Иорданай уһа хатаагаа гэжэ дуулахадаа, зүрхэниинь һулараа, Израилиин хүбүүдэй урдаһаа тэдэ һүнэһэгүй болоо.

2Тэрэ үедэ Эзэн Иисүүстэ иигэжэ хэлээ:

– Шулуун хутага хээд, Израилиин хүбүүдэй бэлгэ дахяад отолхо болобош.

3Иисүүс шулуун хутага хээд, «Бэлгэ отололгын добо» гэгдэһэн газарта Израилиин хүбүүдые отолоо.

4Иимэ шалтагаанаар Иисүүс Израилиин хүбүүдэй бэлгэ отолоо: Египедһээ гараһан бүхы эрэ түрэлтэй зон, дайлалдаха шадалтай бүхы зон замдаа элһэн губида хосороо+. 5Бүхы гараһан тэдэ зон бэлгэеэ отолуулаа агша һэн. Египедһээ гараһан хойноо элһэн губида түрэһэн зон отолуулаагүй. 6Юуб гэхэдэ, Израилиин хүбүүд дайлалдаха шадалтай бүхы зоной дууһан үхэтэр, дүшэн жэлдэ элһэн губида ябаа. Тэдэ зон Эзэнэй абяа дуулаагүй байгаа. Тиимэһээ эсэгэнэртэнь үгэхэб гэжэ Эзэнэй тангариглаһан һүнэй ба зүгын балай урдажа байдаг газарые тэдэ үзэхэгүй гэжэ Эзэн тангариглаа+. 7Тэдээнэй орондо Эзэн хүбүүдынь бодхоо. Иисүүс тэдэнэй бэлгыень отолуулба, юундэб гэхэдэ, замдаа тэдэ отолуулаагүй байгаа+.

8Бүхы зон отолуулһан хойноо эдэгэтэрээ хонодог газартаа үлөө. 9«Тиигээд лэ Египедэй эшэгүүритэ ябадал таанарһаа Би арилгааб» гэжэ Эзэн Иисүүстэ хэлээ. Тиимэһээл тэрэ газар мүнөө хүрэтэр Гилгаал гэжэ нэрэтэй+.

Түрүүшын Паасха

10Израилиин хүбүүд Гилгаалда майхан хүреэгөө түхеэрээд байгаа. Һарын арбан дүрбэнэй үдэр, үдэшэлэн, Ерихооной талада Паасха тэмдэглээ+. 11Найрай үглөөдэрынь энэ газарай эдеэнһээ, тэрэл үдэрөө эһээлтэгүй талха, шараһан орооһо эдибэ. 12Тэндэхи газарай гаргаһан эдеэ эдижэ эхилһэнэйнь үглөөдэр жэжэ сагаан будаа унахаа болёо. Израилиин хүбүүд жэжэ сагаан будаагүй болоо, зүгөөр тэдэ тэрэ жэл Ханаһаанай газарай гаргаһан эдеэ эдижэ байгаа+.

13Иисүүс Ерихооной хажууда байхадаа, гартаа һэлмэтэй хүнэй урдаа зогсожо байхые хараа. Иисүүс хажуудань ошоод:

– Манай гүш, али манай дайсадай гүш? – гэжэ һураа+.

14– Би Эзэнэй сэрэгшэдэй ударидагшаб, мүнөө эндэ ерээб, – гэжэ тэрэнь хэлээ. Иисүүс урдань һүгэдэн газарта унаад:

– Минии эзэн ноён богоолдоо юу хэлэхэб? – гээ.

15Эзэнэй сэрэгшэдэй ударидагша Иисүүстэ хэлээ:

– Хүлһөө гуталаа тайла, шинии зогсоһон газар нангин.

Иисүүс хэлэһэн үгынь дүүргээ+. 16Ерихоон хотын бартаагаа суургалаа. Израилиин хүбүүдһээ айһандаа суургалагдаа: хэншье гараагүй, хэншье ороогүй.

6

Ерихоон абтаба

6^1Тиихэдэ Эзэн Иисүүстэ хэлээ:

– Ерихоониие ба тэрээнэй хааниие, Ерихоон соо байһан хүсэтэй зониие шинии гарта үгэнэб. 2Бүхы дайлалдаха шадалтай зон хотые тойрон ябагты, үдэрэй нэгэ дахин хотые тойрогты; тиигэжэ зургаан үдэр тойрооройгты. 3Долоон санаартан долоон бүреэ ханзын урда үргэжэ ябаг; долоодохи үдэр хотые долоо дахин тойрогты, албатан бүреэгээ үлеэг. 4Бүреэгэй абяа дуулахадаа, бүхы зон шангаар хашхараг, тиихэдэнь хотын хана һууридаа хүрэтэр бутаран унаха, тиихэдэнь хүн бүхэн өөрынгөө зүгһөө хото руу орохо+.

5Нүүнэй хүбүүн Иисүүс Израилиин санаартаниие дуудаад, тэдээндэ хэлээ:

– Хэлсээнэй ханза үргэгты; долоон шажанай албатан Эзэнэй хэлсээнэй ханзын урда долоон бүреэнүүдые үргэжэ ябаг.

6Тиигээд арад зондо хэлээ:

– Ошожо хотые тойрогты; зэбсэг бариһан сэрэгшэд Эзэнэй хэлсээнэй ханзын урда ябаг.

7Иисүүсэй зондо хэлэхэтэй адли хэлсээнэй ханзын урда долоон бүреэ үргэжэ ябаһан долоон санаартад хүдэлөөд, бүреэгээ үлеэжэ эхилээ, Эзэнэй хэлсээнэй ханза тэдээнэй хойноһоо хүдэлөө. 8Зэбсэгтэй зон бүреэгээ үлеэһэн санаартадай урда ябаа; арадань ябаһан зон хэлсээнэй ханзын хойноһоо хүдэлөө, ябадалдаа бүреэ үлеэжэ ябаа.

9Зондо Иисүүс зарлиг буулгажа хэлээ:

– Бү хашхарагты, абяа бү гарагты, «хашхарагты!» гэжэ минии хэлэһэн үдэр болотор аманһаатнай үгэ унаха ёһогүй, тиихэдэм хашхархат.

10Тиигээд Эзэнэй хэлсээнэй ханзые хото тойрон ябажа хүдэлөөд, нэгэ тойроо; хонодог газартаа ерэжэ хоноо.

11Удаадахи үдэрынь Иисүүс үглөөгүүр эртэ бодоод, санаартад Эзэнэй хэлсээнэй ханза үргөөд ябажа эхилээ. 12Эзэнэй хэлсээнэй ханзын урда долоон бүреэ үргэжэ ябаһан долоон санаартад бүреэгээ үлеэжэ ябаа; зэбсэгтэн урдань ябаа, арадань ябаашад бүреэгээ үлеэн, Эзэнэй хэлсээнэй ханзын хойноһоо ябаа. 13Тиигэжэ удаадахи үдэрынь хотые нэгэ дахин тойроод, хонодог газартаа бусаа. Зургаан үдэр тиигэжэ дабтаа.

14Долоодохи үдэрөө үүрэй толоноор эртэ бодоод, хотые долоо дахин тойроо; гансал энэ үдэр хотые долоо дахин тойроо.

15Санаартанай долоодохёо бүреэгээ үлеэхэдэ, Иисүүс арад зондо:

– Хашхарагты, Эзэн хотые танда үгөө! 16Хото хараал доро байха, бүхы зосоонь байһан юумэн Эзэндэ үгтэхэ; гансал залихай Рахааб амиды үлэг, тэрэ, тэрээнэй гэртэ байһан бүхы зон амиды үлэг; юундэб гэхэдэ, тэрэ манай эльгээһэн элшэдые нюугаа+. 17Зүгөөр таанар бузартай юумэнһээ юушьеб абаад, өөһэдөө бузарлагдахагүйн тула болгоомжологты; Израилиин хүбүүдэй хонодог газарта хараал хүргэжэ, тэрээндэ гай тодхор асарха ёһогүйт+. 18Бүхы мүнгэ ба алтан, зэд ба түмэр амһартанууд Эзэнэй нангин зөөри боложо, Эзэнэй нөөсэ жасада орохо.

19Зон хашхараад, бүреэнүүдээ үлеэжэ эхилээ. Бүреэгэй абяа дуулахадаа, зон шангаар хашхаржа эхилээ, тиихэдэнь хотын хана һуури хүрэтэрөө бутаран унаад, хүн бүхэн өөрынгөө байһан зүгһөө хото руу юрьен ороод, хотые эзэлээ+. 20Хотодо байһан хараалда хүртэһэн бүхы юумэ – үбгэд һамгадынь, үтэлһэн залуутайнь, үхэр, хони, элжэгэнүүдынь һэлмэ жадаар усадхаа+.

21Газар хараһан хоёр залуу хүбүүдтэ Иисүүс хэлээ:

– Тэрэ залихай эхэнэрэйдэ ороод, тэндэ байһан зониие тангариглаһан ёһоороо бултынь гаргагты.

22Хотые хараһан залуу хүбүүд эхэнэрэй гэртэ ороод, Рахаабые, тэрээнэй эсэгэ эхые, аха дүүнэрынь, гэртэнь байһан бүхы зониие, түрэлхидынь бултыень гаргаад, Израилиин хотон хүреэнһөө гадуур суглуулба+.

23Хотые, зосоонь байһан бүхы юумэ галда шатааба; мүнгэ, алта, зэд, түмэр амһартануудые Эзэнэй гэрэй нөөсэ жасада үгэбэ.

24Янхан эхэнэр Рахаабые, тэрээнэй эсэгын гэрые, гэртэнь байһан бүхы зониие Иисүүс амиды үлөөгөө. Тэрэ мүнөөш хүрэтэр Израилиин дунда байна, юундэб гэхэдэ, тэрэ Ерихоониие шэнжэлхэеэ Иисүүсэй эльгээһэн тагнуулшадые нюугаа+.

25Тэрэ үедэ Иисүүс тангариглаад хэлээ:

– Энэ Ерихоон хотые һэргээһэн хүн Эзэнэй хараалда хүртэхэ; түрүүшынгээ хүбүүн дээрэ һууриинь табиха, одхон хүбүүн дээрээ ханынь хаалга табиха+.

26Эзэн Иисүүстэй хамта байгаа, тэрээнэй алдар суу бүхы газар дэлхэйгээр тараа.

7

Ахаанай нүгэл ба хараал тухай

7^1Теэд Израилиин хүбүүд гэмтэ хэрэг хээ, Эзэндэ зорюулаатай юумэнһээ абаа. Иудын обогой Зээрахай Забдиин, тэрээнэй хүбүүн Хармиигай хүбүүн Ахаан хараалта юумэнһээ абаад, Эзэнэй уур хилэн Израилиин хүбүүдтэ буугаа+.

2Ерихоонһоо Иисүүс Бэт-Ээлэй зүүн талада Бэт-Аавэн шадар байһан Һай руу хүнүүдые эльгээгээд, тэдээндэ:

– Ошоод газар харагты, – гэжэ хэлээ. Тэдэнь ошоод, Һай хотые хараа.

3Һөөргөө Иисүүстэ бусаад, тэдэ хэлээ:

– Бүхы зон тиишэ бү ошог, хоёр гурбан мянга тухай зон ошоод, Һай хотые эзэлэг; бүхы зониие тиишэ эльгээжэ бү зобоо, хотодо үсөөн зон байна.

4Тиигээд бүхы арадһаа гурбан мянга тухай зон тиишэ ошоо. Теэд тэдэ Һай хотын зонһоо тэрьелэн зугадаа+. 5Һай хотынхид гушан зургаан хүниие алаад, хотынгоо хаалгаһаа Севарим хүрэтэр мүрдэн намнаа, тиигээд хадаһаа буухадань, бута сохёо. Тэрээнһээ арадай зүрхэн хайлаад, уһан шэнги болоо.

6Иисүүс хубсаһаа таһа татан уряад, Эзэнэй хэлсээнэй ханзын урда нюураараа газар мүргэн унаа, үдэшэ болотор хэбтээ. Иисүүс ба Израилиин аха захатан тархидаа үнэһэн тоборог адхаа+.

7Иисүүс иигэжэ хэлээ:

– Түгэс хүсэтэ Эзэн! Юундэ Та энэ арадые Иордан гаталуулан гаргаабта? Маниие эмооршуудай гарта үгэжэ, усадхахын түлөө гү? Иорданай саана үлэхөө яагаабибди!+
8Эзэн Бурхан! Израилиин дайсадтаа нюргаа харуулһан хойно би юун гэхэбиб? 9Ханаһаан оронойхид ба газар дэлхэйн бүхы зон дуулаад, манай нэрые газар дээрэһээ усадхахал. Тиихэдэнь Танай агууехэ нэрэ нэрлүүлхэдэ Та юу хэхэбта+?

10Эзэн Иисүүстэ хэлээ:

– Бодо, юундэ ши нюураараа газар мүргэн хэбтээбши? 11Израиль нүгэл хээ, Минии тэдэндэ сахижа байхыень захирһан, Намтай баталһан хэлсээгээ эбдээ, Намда зорюулагдаһан юумэнһээ тэдэ хулуужа абаад, өөһэдынгөө юумэнэй дунда нюугаа. 12Тииһэнэй түлөө Израилиин хүбүүд дайсадайнгаа урда тэсэнгүй дайсадта нюргаа харуулаа, юуб гэхэдэ, тэдэ хараалда хүртөө; өөһэдынгөө дундаа хараалтые усадхаагүй һаатнай, таанадаар ябахагүйб+. 13Бодо, арад зоноо арюудхаад, тэдээндэ хэлэ:

– Үглөөгүүр болотор нүгэлөө арюудхагты. Юундэб гэхэдэ, Эзэн, Израилиин Бурхан: «Израиль, хараалта юумэн дундашни байна; тиимэһээ хараалтые бэеһээ холодхоогүй сагтаа дайсадайнгаа урда тэсэхэгүйш», – гэнэ гэ.

14Үглөөдэр булта обогуудаараа ерэгты. Эзэнэй зааһан обог угуудаараа ерэг; Эзэнэй зааһан уг бүлэнүүдээрээ ерэг; Эзэнэй зааһан бүлэһөө нэгэ нэгэ хүн ерэг+. 15Хараалда хүртэһэн юумэ хулуугаа гэжэ элирүүлэгдэһэн хүн хамаг юумэтэйгээ хамта галда шатаагдаха зэргэтэй; тэрэ хүн Эзэнтэй баталһан хэлсээгээ эбдээ, хуули буса ябадалаараа Израилиие бузарлаа.

16Иисүүс үглөөгүүр эртэ бодоод, Израилиие обог обогоорнь ерэхые захиржа, Иудын обог зааба. 17Тиигээд Иудын обогые угуудаараа ерэхынь захиржа, Зээрахай уг заагаа. Зээрахай угта бүлөөрөө ерэхынь захираад, Забдиин бүлэ заагаа+. 18Бүлэдэ нэгэ нэгээрээ ерэхыень захираад, Зээрахай гуша, Забдиин аша, Хармиигай хүбүүн Ахааниие Иудын обогһоо заагаа.

19Тиигээд Иисүүс Ахаанда хэлээ:

– Хүбүүмни! Эзэндэ, Израилиин Бурханда алдар соло үгэ, Тэрээнэй урда сэхэеэ хэлэ, намһаа нюунгүй юу хэһэнээ намда соносхо+.

20Харюудань Ахаан Иисүүстэ хэлээ:

– Зүб, би Эзэнэй урда, Израилиин Бурханай урда нүгэлтэйб, тиимэ юумэ хээб:+
21олзын дунда нэгэ һайхан Шинаарай хубсаһа, хоёр зуун шээкэл мүнгэ, табин шээкэл жэнтэй монсогор алта харааб. Эдэ бүгэдые һайхашаагаад абааб; эдээниие майхан соогоо газарта булааб, мүнгэ доронь нюугааб+.

22Иисүүсэй эльгээһэн хүнүүд майхандань гүйлдэжэ ошоод, нюуһан юумыень, доронь мүнгыень олоо. 23Эдэ бүгэдые майхан соонь олоод, Иисүүстэ, Израилиин бүхы хүбүүдтэ асараад, Эзэнэй урда табяа.

24Иисүүс ба тэрээнтэй бүхы израильшууд Зээрахай хүбүүн Ахааниие, мүнгэ, хубсаһа, монсогор алта, хүбүүд, басагад, сар, элжэгэ, хони, майхан, бүхы байһан юумыень абаад, Ахоор хүндыдэ гаргаа. 25Иисүүс иигэжэ хэлээ:

– Манда гай тодхор асарһанайш түлөө Эзэн энэ үдэр шамда тодхор ушаруулна.

Израильшууд тэрээниие шулуугаар шэдээд, бултыень шулуудажа шатаагаад, шулуу хаяжа булаа. 26Үндэр обоо шулуу дээрэнь хаяа. Тэрэ обоо мүнөөш хүрэтэр бии. Энээнэй һүүлээр Эзэнэй уур хилэн номгороо. Тиимэһээ тэрэ газарые мүнөөш хүрэтэр Ахоор хүнды гэдэг+.

8

Израильшууд Һай хотые эзэлбэ

8^1Эзэн Иисүүстэ хэлээ:

– Бү ай, бү һүрдэ; дайлалдаха шадалтай бүхы зоноо абаад, Һай хото тээшэ ошо. Би Һай хотын хааниие, тэрээнэй арад зониие, тэрээнэй хотые, тэрээнэй газар шинии гарта үгэнэб+. 2Һай хотые, тэрээнэй хааниие, Ерихоон хотые, тэрээнэй хааниие хэһээһэндээл адли хэһээ. Гансал олзыень малынь өөһэдтөө хубаагты, хотын ара талада һахюул сэрэг таби+.

3Иисүүс, дайлалдаха шадалтай бүхы зон Һай тээшэ ошохо гэжэ бодобо. Иисүүс гушан мянган зоригтой зониие һунгаад, һүни тэдээниие эльгээбэ. 4Тэдээндэ захиралта үгөөд хэлээ:

– Таанар хотын ара талада һахюул сэрэг болохо ёһотойт; хотоһоо бү холодогты, булта бэлэн байгты+. 5Намтай ябаһан бүхы зонтой хамта бидэ хотодо дүтэлэн ошохобди. Һай хотын зоной манай урдаһаа гарахада, урданайхидаал адли бидэ тэдээнһээ зугадахабди+. 6Тэдэ манай хойноһоо дахан мүрдэхэ, бидэ тэдээниие хотоһоо һамааруулхабди; манай зугадахада тэдэ: «Урданайхидал адли манһаа зугадаба», – гэлдэхэ. 7Тиихэдэнь таанар отон хоргодоһон газарһаа бодоод, хотые эзэлхэт. Эзэн, танай Бурхан хотые танай гарта үгэхэ. 8Хотые абахадаа, тэрээниие галдахат. Эзэнэй үгөөр хэгты, би танда захиралта үгэнэб.

9Иигэжэ Иисүүсэй тэдээниие эльгээхэдэ, тэдэ отон хоргодохоо ошоод, Бэт-Ээл Һай хоёрой хоорондо Һай хотын баруун тээ хоргодоо; Иисүүс тэрэ һүни арад зоной дунда хоноо. 10Үглөөгүүр эртэ бодоод, Иисүүс арад зоноо хараа. Иисүүс ба Израилиин аха захашуул зоной урда Һай хото тээшэ ошоо. 11Дайлалдаха шадалтай зон, тэрээнтэй ябаһан зон Һай хотодо дүтэлэн ошоо. 12Һайн хойто талада зоноо тогтоон табяа. Хотын ба тэдээнэй хоорондо хүнды тала байгаа. Тиигээд табан мянган тухай зониие абаад, Бэт-Ээл Һай хоёрой хоорондо, хотын баруун талаһаа хоргодон отохынь табяа. 13Хотын хойно тогтон хоноһон зониие һүүлэйнь хотын баруун талаһаа байхаар табяа. Тиигээд тэрэ һүни Иисүүс хүндын тэг дунда гараа. 14Һай хотын хаан энээниие харахадаа, үглөөгүүр эртэ бодоод, хотынгоо зонтой Израилиин урдаһаа тэмсэхээ талын наана хэлсэһэн газартаа гараа. Хотын ара талада отоһон сэрэг бии гэжэ тэрэ мэдээгүй. 15Иисүүс ба бүхы Израиль диилдэһэн юумэдэл элһэн тала тээшэ гүйлдөө. 16Һай хотынхид хотодо байһан бүхы зониие мүрдэе гэжэ дуудаад, Иисүүсые намнан хотоһоо холо ошоо. 17Һайда, Бэт-Ээлдэ Израилиин хойноһоо намнаагүй нэгэш хүн үлөөгүй. Израилиие мүрдэн тэдэ хотоёо һула орхёо.

18Тиихэдэнь Эзэн Иисүүстэ хэлээ:

– Гартаа бариһан мэсэеэ хурсадха, Һай тээшэ ошо, Би тэрээниие шинии гарта үгэхэб.

Иисүүс гартаа бариһан мэсэеэ хурсадхаад, хото тээшэ ошоо. 19Отон хоргодоһон зон һууриһаа бодоод, Иисүүсэй гараа урагшань һарбайхада, хото руу орожо, тэрэ дары эзэлэн шатаагаа+. 20Һай хотын зон гэдэргээ эрьеэд, хотын утаан тэнгэри өөдэ соробхилно гэжэ хараа. Хайшааш тэрьелхэ газар байгаагүй, юундэб гэхэдэ, элһэн тала руу гүйлдэжэ ябаһан зон мүрдэгшэдэйнгөө урдаһаа эрьеэ.

21Хоргодоод һууһан зон хотые эзэлээ, хотын утаан тэнгэри өөдэ соробхилно гэжэ харахадаа, Иисүүс ба бүхы Израиль һөөргөө тэхэрин, Һай хотын зониие хюдажа эхилээ. 22Һай хотынхид урдаһаань гарахадаа, хоёр талаһаа Израилиин зондо хашагдаа. Израильшууд нэгэш хүниие амиды үлөөн, зугадуулангүй хуу хюдаа+. 23Һай хотын хааниие амидыгаар баряад, Иисүүстэ асараа+.

24Израильшууд Һай хотын бүхы зониие хүндыдэ, элһэн губида мүрдэжэ нэгэш хүниие үлөөнгүй алаа. Тиигээд Һай тээшэ хандажа, мэсын хурса үзүүрээр хосороогоо. 25Тэрэ үдэр унаһан үбгэд һамгад, Һай хотын бүхы зон арбан хоёр мянга һэн. 26Иисүүс Һай хотын бүхы зониие хюдан унагаатараа һарбайһан мэсэтэй гараа һула табяагүй.

27Гансал малынь ба энэ хотын зөөриие Израилиин хүбүүд Эзэнэй Иисүүстэ хэлэһэн ёһоор хоорондоо хубаагаа. 28Иисүүс Һай хотые шатаажа, бутархай һандарал, элһэн губи болгоо+.

29Һай хотын хааниие модондо үлгөө. Үдэшэ болотор хаан тэрэ модон дээрэ үлгөөтэй байгаа. Наранай ороходо Иисүүсэй захиралтаар модонһоо абаад, хотын ханын хаалгын хажууда хаяа, обоо шулуугаар булаа. Тэрэ обоонь мүнөөш хүрэтэр бии+.

Иисүүс зондо Моисейн хуулиие уншаба

30Тиихэдэ Иисүүс Эбаал хада дээрэ Эзэндэ, Израилиин Бурханда үргэл эмхидхээ+. 31Эзэнэй богоол Моисейн Израилиин хүбүүдтэ захиһан ёһоор, үргэлэй шэрээ хабтагар шулуунуудаар хээ, тэрээн дээрэ түмэр гаргадаггүй байгаа. Энээн тухай Моисейн хуулиин ном соо бэшээтэй. Үргэлэй шэрээ дээрэ Эзэндэ зорюулжа түгэс шатаалта үргэлнүүдые, амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдые асараа+.

32Тэндэ шулуун дээрэ Иисүүс Моисейн хуулиһаа сэг буулгажа, Израилиин хүбүүдэй урда бэшээ. 33Бүхы Израиль, тэрээнэй ахамадууд ба хинадаг дарганар, зарга шүүгшэд Эзэнэй хэлсээнэй ханза үргэһэн шажанай албатан левидүүдэй урда ерүүлшье, анханай байһаншье хоёр талаһаа зогсоо; нэгэ хахадынь Гэризиим хадын хажууда, нүгөө хахадынь Эбаал хадын хажууда урдань Эзэнэй богоол Моисейн захирһанай ёһоор Израилиин арадые үреэл хэшэгтээ хүртээхэеэ зогсоо+. 34Тиигээд Иисүүс хуулиин бүхы үгэнүүдые, юрөөл хараалынь хуулиин номдо бэшэгдэһэнэй ёһоор уншаа+. 35Моисейн Иисүүстэ орхиһон бүхы захяа сооһоо Израилиин бүхы суглаанай урда, һамгадайнь ба хүүгэдэйнь урда, тэдээнэй дунда байһан ерүүл зоной урда Иисүүсэй уншаагүй нэгэш үгэ үлөөгүй+.

9

Иорданай саанахи хаашуул Израильтай дайлалдахаа бэлдэбэ

9^1Энээниие дуулахадаа Иорданай саанахи бүхы хаашуул, хададашье, таладашье, агууехэ далайн бүхы эрьеэр байһан хаашуул, Ливаанда, Хээдтэ, Эмоорто, Ханаһаанда, Пэриззиидэ, Хиивдэ ба Евүүстэ байһан хаашуул 2Иисүүстэй ба Израильтай эбтэй тэмсэхын тула булта сугларба+.

3Зүгөөр Гибэһооной зон Ерихоон Һай хоёрые Иисүүсэй яаһые дуулаад,+
4мэхэ гаргаба: харгыдаа эдихэ хилээмэ абаад, элжэгэнүүдтээ хуушан мүшөөгүүдые, хахархай халааһатай үзэмэй дараһан архиин туламуудые ашаад ошобо. 5Хүлэйнь гуталшье хуушан, халааһатай, хубсаһанииньшье хуушан үмхи, харгын хилээмэнииньшье хатанги, буританги байгаа. 6Тэдэ Гилгаалда Израилиин зоной тогтоһон газарта, Иисүүстэ ерээд:

– Ехэ холо газарһаа ерээбди, тиимэһээ мантай эб найрамдал тухай хэлсээ баталыт, – гэжэ хэлэбэ ха+.

7Израилиинхин хиивүүдтэ хэлэбэ:

– Таанар манда дүтэ байнагүй гүт? Яажа тантай эб найрамдал тухай хэлсээ баталхабибди?

8Тэдэ Иисүүстэ хэлэбэ:

– Бидэ шинии богоолнуудбди.

Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ:

– Хэд гээшэбта, хаанаһаа ерээбта?

9Тэдэ Иисүүстэ хэлэбэ:

– Ехэ холын газарһаа ерээбди. Эзэнэй һэшхэлдэ, шинии Бурханай һэшхэлдэ шинии богоолнууд болонобди. Тэрээнэй алдар тухай, Египедтэ Тэрээнэй юу хэһэн тухай дуулаабди+. 10Иорданай саада талада байһан Эмоорой хоёр хаашуулда Хэшбооной хаан Сиһоондо, Аштароодто байһан Башаанай хаан Оогдо юу хэһыень дуулаабди+. 11Иимэ юумэ дуулахадаа, манай үбгэн түрүүшүүл, манай газарай бүхы зон манда иигэжэ хэлээ:

– Харгыдаа хилээмэ абаад, урдаһаань ошожо, «Бидэ танай богоолнуудбди, мантай эб найрамдал тухай хэлсээ баталагты», – гэгты. 12Энэ хилээмэ танда ерэхээ харгыда гараһан үдэрөө халуун байхадань гэрһээ абаабди, мүнөө энэмнай хатажа буритаа. 13Энэ архиин туламуудта шэнэ үзэмэй дараһан архи хээ һэмди, мүнөө эдэмнай хахараа, гутал хубсаһамнайшье холын харгыда хуушараа.

14Израильшууд тэдээнэй хилээмынь абаад, Эзэнһээ һураагүй+. 15Иисүүс тэдээнтэй эб найрамдал тухай хэлсээ баталаад, амин голытнай таһалхагүйб гэжэ тогтоол гаргаа. Олоной ударидагшад тиимэ тангариг үгөө+.

16Эб найрамдал тухай хэлсээ баталһанай хойно гурба хоноод, тэдэ хүршэнэрнай, манһаа холо бэшэ байдаг гэжэ дуулаа. 17Яагаад бэ гэбэл, Израилиин хүбүүд харгыда гараад, гурбадахи хоногтоо тэдэнэй хотонуудта хүрөө. Тэдэнь Гибэһоон, Хэпираа, Бээроот ба Кирьяат-Еариим хотонууд һэн+. 18Израилиин хүбүүд тэдээниие сохёогүй, юундэб гэхэдэ, олоной ударидагшад Эзэнэй, Израилиин Бурханай нэрээр тангариглаа. Энээнэй түлөө бүхы Израилиин зон дарганартаа голхорон гомдоо. 19Ударидагшад бүхы олондо хэлээ:

– Бидэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай нэрээр тангариглаабди, тиимэһээ эдээнэй ойро хүрэхэ аргагүйбди. 20Манай үгэһэн тангаригай түлөө уур хилэндэ хүртэхэгүйн тула эдээниие амиды орхиё.

21Тиигээд ударидагшад хэлээ:

– Амиды байг, зүгөөр хамта олондо түлеэ хахалдаг, уһа удхадаг байха. Бүхы олон дарганарай хэлэһэн ёһоор болоо+.

22Иисүүс тэдээниие дуудаад:

– Юунэй түлөө маниие мэхэлээбта, манда дүтэ байдаг аад, «ехэ холымди» гээбта? – гэжэ һураа.

23– Энээнэй түлөө хараалда хүртэбэт! Наһан соогоо богоол ябахат, минии Бурханай гэртэ түлеэ хахалхат, уһа удхахат, – гээ. 24Харюудань тэдэ хэлээ:

– Эзэн, шинии Бурхан таанарта бүхы газар үгэжэ, танай урда газар дээрэхи бүхы зониие усадхахынь өөрынгөө богоол Моисейдэ захираа гэһэн мэдээн богоолнуудайш шэхэндэ хүрөө, тиихэдэнь бидэ амиимнай таһалхань гэжэ ехээр айһандаа иимэ юумэ хээбди+. 25Мүнөө шинии гарта байнабди: яажа һайнаар, гомдолгүйгөөр манда хандахаб гэжэ һананаш, тиижэл ханда+.

26Иисүүс тэдэниие Израилиин хүбүүдэй гарһаа сүлөөлөө, израильшууд тэдээниие алаагүй. 27Тэрэ үдэр Иисүүс олондо ба Эзэнэй үргэлэй газарта түлеэ хахалхынь, уһа удхахынь томилоо; мүнөөш хүрэтэр тэдэ Эзэнэй һунгаһан үргэлэй газарта тиимэ ажал хэжэ байна.

10

Табан Эмоорой хаашуулые бута сохилго

10^1Иерусалимай хаан Адони-Цээдэг Иисүүс Һай хотые абажа, хараалда хүртөөгөө, хаанииень баһал Ерихоониие ба тэрээнэй хааниие усадхагшадаал адли усадхаа, Гибэһооной зон Израильтай эб баталаад, тэдээнэй дунда үлөө гэжэ дуулахадаа,+
2тэрэ ехээр айгаа. Юундэб гэхэдэ, Гибэһоон хаашуулай хотонуудай нэгэн болохо томо хото һэн, Һай хотоһоо ехэ хото һэн, зонииньшье зоригтой байгаа+. 3Тиимэһээ Иерусалимай хаан Адони-Цээдэг Хэброоной хаан Һоһаамда, Ярмуудай хаан Пираамда, Лахиишэй хаан Япииһада, Эглооной хаан Дэбииртэ элшэдые эльгээгээд, 4намда ерэжэ, Иисүүстэй, Израилиин хүбүүдтэй эб баталһанайнь түлөө Гибэһоониие дарахадам туһалагты гэжэ хэлүүлээ.

5Тэдэ суглараад, Эмоорой табан хаашуул: Иерусалимай хаан, Хэброоной хаан, Ярмуудай хаан, Лахиишэй хаан, Эглооной хаан, тэдээнэй бүхы жагсаалда гараһан зон дай хэхээ Гибэһооной хажууда майхан хүреэнүүдээ түхеэрээ+. 6Гибэһооной зон Израилиин байһан газарта, Гилгаалда Иисүүстэ эльгээжэ хэлүүлээ:

– Богоолнуудһаа гараа бү аба, түргөөр манда ерэжэ абара. Туһа манда хүргэ, юуб гэхэдэ, хадада һуудаг эмооршуудай бүхы хаашуул манай урдаһаа ерээ.

7Иисүүс Гилгаалһаа өөрөө ошоо, тэрээнтэй хамта дайлалдаха шадалтай бүхы зон, бүхы зоригтой эрэшүүл ошоо.

8Эзэн Иисүүстэ хэлээ:

– Тэдээниие Би шинии гарта үгөөб: хэнииньшье шинии урдаһаа тэсэхэгүй+.

9Иисүүс дайсадта гэнтэ ерээ, юундэб гэхэдэ, бүхэли һүни Гилгаалһаа ябаа. 10Эзэн тэдээниие израильшуудһаа ехээр һүрдөөгөө, тиигээд Гибэһоондо тэдээниие израильшууд бута сохёо, Бэт-Һорооной үндэртэ ошоһон харгыгаар тэдээниие мүрдөө, Азэкаа ба Маккэдаа хүрэтэр тэдээниие дараа+.

11Израильшуудһаа Бэт-Һорооной хадын ташалангаар зугадахадань, Эзэн тэнгэриһээ Азэкаа хүрэтэр томо шулуугаар шэдээ, тэдэ хосороо; шулуун аадарһаа хосороошодынь Израилиин хүбүүдэй мэсэһээ үхэгшэдһөө олон байгаа+.

12Эзэнэй Эмоорые Израилиин гарта үгэһэн үдэр, Гибэһоондо тэдээниие Бурханай сохиһон үдэр, Израилиин хүбүүдэй хараһаар байтар тэдээнэй сохюулһан үдэр Иисүүс Эзэндэ уряалан хандаад, Израилиин зоной урда хэлээ:

– Наран, Гибэһоон дээрэ тогто, һара Аялооной хүнды дээрэ тогто!

13Тиигээд нараншье тогтоо, һарашье зоной дайсадһаа үһөөгөө абатар тогтоод байгаа. Иашарай[*] номдо энээн тухай «наран тэнгэриин тэг дунда тогтоод, баруун тээшээ тонгойхоо бүхэли үдэр яараагүй»! – гэжэ бэшээтэй бэшэ гү+? 14Эзэнэй хүнэй үгэ иигэжэ дуулаһан үдэр урданшье, хожомыньшье байгаагүй. Юундэб гэхэдэ, Эзэн Израилиин түлөө тэмсээ+.

15Тиигээд Иисүүс, тэрээнтэй бүхы Израиль байһан газартаа, Гилгаалда бусаа.

16Илагдаһан табан хаашуул зугадаад, Маккэдаагай агуйда хоргодоо. 17«Тэрэ табан хаашуул олдоо, тэдэ Маккэдаагай агуйда хоргодожо байна» гэжэ Иисүүстэ дуулгахадань, 18Иисүүс хэлээ:

– Агуйн үүдэндэ томо шулуу унагаагаад, хажуудань харуул табигты; 19таанар бү тогтогты, дайсадаа мүрдэгты, тэдэнэй сэрэгэй һүүл талые усадхагты, хотонууд руу бү табигты, юуб гэхэдэ, Эзэн, танай Бурхан тэдээниие танай гарта үгөө.

20Иисүүсэй ба Израилиин хүбүүдэй тэдээниие нилээн ехээр усадхан дарахада амиды үлөөшэдынь бэхижүүлэгдэһэн хотонууд руу зугадаа.

21Бүхы зон Иисүүсэй байһан газарта Маккэдаа руу эб асаржа бусаба, Израилиин хүбүүд хуу толгой бүтэн байба.

22Тиихэдэнь Иисүүс хэлээ:

– Агуйн амһар онгойлгоод, тэрэ табан хаашуулые намда гаргажа асарагты.

23Хэлэһэн зарлигынь дүүргээ. Тэдэ табан хаашуулые – Иерусалимай хааниие, Хэброоной хааниие, Ярмуудай хааниие, Лахиишэй хааниие, Эглооной хааниие агуйһаа гаргаад, Иисүүстэ асараа. 24Тэдэ хаашуулые Иисүүстэ асархадань, Иисүүс бүхы Израилиин зониие дуудаад, тэрээнтэй ябаһан сэрэгэй ударидагшадта хэлээ:

– Эдээнэй хажууда ошоод, хүлөөрөө эдэ хаашуулай хүзүү гэшхэгты.

Тэдэ хаашуулай хажууда ошоод, хүлөөрөө хүзүүень гэшхээ+. 25Иисүүс тэдээндэ хэлээ:

– Бү айгты, бү һүрдэгты, хатуу ба зоригтой байгты; юундэб гэхэдэ, Эзэн танай дайлалдаха бүхы дайсадта тиижэл хандаха+.

26Тиигээд Иисүүс тэдээниие хадхан алаад, табан модон дээрэ үлгөө; үдэшэ болотор тэдэ модондо үлгөөтэй байгаа+. 27Наранай ороходо Иисүүсэй захиралтаар тэдээниие модонһоо абаад, хоргодоһон агуй руу хаяад, амһарынь томо шулуугаар хаагаа. Тэдэ шулуунууд мүнөөш хүрэтэр байдаг+.

28Тэрэл үдэрөө Иисүүс Маккэдаае эзэлээд, тэрээниие, хаанииень һэлмээр дараа, тэндэ байһан бүхы амитай юумэндэ хараал хүртөөгөө: хэнииеш бүтэн орхёогүй, Ерихооной хааниие хэһээгшэдэл адляар Маккэдаагай хааниие хэһээгээ+.

29Иисүүс, тэрээнтэй хамта Израилиин бүхы зон Маккэдааһаа Либнаада ошожо, Либнаагай урдаһаа дайлалдаа. 30Эзэн тэрээниие, тэрээнэй хааниие Израилиин гарта үгөө. Иисүүс тэрээниие, тэрээн соо байһан хамаг амитай юумэ юуш үлөөнгүй һэлмээр усадхаа, Ерихооной хааниие яагаа һэм, тэрээн шэнгеэр хаанииень һалгаа.

31Либнааһаа Иисүүс, тэрээнтэй хамта бүхы Израилиинхин Лахииш тээшэ ошоод, хажуудань майхан хүреэгөө татаа, тэрээнэй урдаһаа дайлалдаа. 32Эзэн Лахиишые Израилиин гарта үгөө. Үглөөдэрынь Иисүүс тэрээниие эзэлээд, һэлмээр усадхаа, бүхы амитай юумыень алажа, Либнаада адляар һалгаа. 33Тиихэдэй Гээзэрэй хаан Һораам Лахиишдэ туһалхаа ерээ; теэд Иисүүс тэрээниие, арад зонииень хэнииешье амиды үлөөнгүй һэлмээр усадхаа.

34Тиигээд Иисүүс ба тэрээнтэй Израилиинхин Лахиишһээ Эглоон тээшэ ошоод, хажуудань байрлаа, тэрээнэй урдаһаа дайлалдаа. 35Тэрэл үдэртөө эзэлэн абаад, тэрээниие, зосоонь байһан бүхы амитай юумые һэлмээр усадхаад, Лахиишдэл адляар хараалда хүртээгөө.

36Тиигээд Иисүүс ба тэрээнтэй бүхы Израильшууд Эглоонһоо Хэброон тээшэ ошожо, тэрээнэй урдаһаа дайлалдаа. 37Хэброониие эзэлээд, тэрээниие, хаанииень, бүхы хотонуудынь, тэндэ байһан бүхы амитай амитадые һэлмээр усадхаа, Эглооние һалгааһандал адляар һалгаагаа.

38Һүүлээрнь Иисүүс ба Израиль Дэбиир тээшэ хандажа, тэрээнэй урдаһаа дайлалдаа+. 39Тэрээниие, хаанииень, бүхы хотонуудынь эзэлээд, һэлмээр усадхаа. Дэбииртэ байһан бүхы амиды юумэндэ хэнэйш үлэхэгүйгөөр хараал хүртөөгөө. Дэбиирые, тэрээнэй хааниие, Либные ба тэрээнэй хааниие, Хэброониие ба тэрээнэй хааниие һалгаһандал адляар һалгаа.

40Иисүүс бүхы хадын газарые, Нээгэб ба доро газарнуудые, хадын бооридо байһан газар нютагуудые, тэдээнэй хаашуулые усадхаад, хэнииешье амиды үлөөгөөгүй, бүхы амитай амитадые Эзэнэй, Израилиин Бурханай захиһан ёһоор хараалда хүртөөгөө+. 41Кадээш-Барнээһээ ба Гааза хүрэтэр, Гоошэнэй бүхы газарые Гибэһоон хүрэтэр Иисүүс усадхан һалгаа. 42Эдэ газарнуудай бүхы хаашуулые, тэдээнэй газарые Иисүүс нэгэл ябадалаар эзэлэн усадхаа; юундэб гэхэдэ, Эзэн, Израилиин Бурхан Израилиин түлөө тэмсээ.

43Тиигээд Иисүүс ба тэрээнтэй бүхы Израилиин зон байдаг газартаа, Гилгаалда бусаа.

11

11^1Энээниие дуулаад, Хацоорой хаан Ябиин Мадооной хаан Ёваавта, Шимрооной хаанда, Ахшаапай хаанда, 2хойто зүгтэ хада дээрэ һуудаг хаануудта, Хиннээрэтэй үбэрэй талада ба доро газарта, баруун тээшээ Напоот-Доордо һуудаг хаашуулда, 3зүүн тээшээ, далай тээшэ һуудаг ханаһаануудта, эмооршуудта, хээдүүдтэ, пэриззиинүүдтэ ба хадада һуудаг евүүсүүдтэ, Хэрмооной хажууда Мицпаагай газар дээрэ һуудаг хиивүүдтэ эльгээгээ. 4Тэдэ булта хүдэлөө, зонойнь жагсаал тэдээндэ хамтараа. Далайн эрьеын элһэн шэнги олон зон суглараа; морид, хоёр сахаригта байлдаанай тэргэнүүд ехэ олон байгаа+. 5Эдэ бүхы хаашуул суглараад, Израильтай тэмсэхээ Мэроомой уһанай эрьедэ ерэжэ, майхан хүреэгөө дэлгээ+.

6Эзэн Иисүүстэ хэлээ:

– Тэдээнһээ бү ай, үглөөдэр, энэ үе багта, тэдээниие Би Израилиин хүбүүдэй гарта сохихынь үгэхэб; моридойнь шүрбэһэ таһа отолоорой, байлдаанай хоёр сахаригта тэргэнүүдынь шатаагаарай+.

7Иисүүс ба тэрээнтэй хамта дайлалдаха шадалтай бүхы зон гэнтэ Мэроомой уһан тээшэ гараад, тэдээндэ добтолоо. 8Эзэн тэдээниие Израильшуудай гарта үгөө; тэдээниие хюдан даран, агууехэ Сидоон, Мисрэпоот-Мааһим хүрэтэр, зүн тээшээ Мицпээгэй тала хүрэтэр мүрдэн намнажа, бултынь хюдаа, нэгэшье амиды хүниие үлөөгөөгүй. 9Иисүүс тэдээниие Эзэнэй хэлэһэн ёһоор шиидхээ – моридойнь шүрбэһэ таһа отолоо, байлдаанай хоёр сахаригтануудынь шатаагаа. 10Тэрэ үедэ һөөргөө бусаад, Иисүүс Хацоорые абаа, хаанииень һэлмээр алаа (урдань Хацоор эдэ бүхы хаан оронуудай ниислэл хотонь байгаа). 11Хотодо байһан бүхы зониие усадхажа, Хацоор хотые шатаагаа.

12Эдэ хаашуулые ба эдэ хотонуудые эзэлэн абаад, бүхы амитай юумые һэлмээр усадхаад, Эзэнэй богоол Моисейн хэлэһэн ёһоор хараал шэнгээгээ+. 13Үндэр газарта байһан бүхы хотонуудые израильшууд шатаагаа гэхэ хэрэггүй, гансал Хацоорые Иисүүс шатаагаа. 14Эдэ хотонуудай бүхы олзо зөөри, малынь Израилиин хүбүүд өөһэдтөө хубаагаа; зонииень бултыень һэлмээр алаа, нэгэш амиды хүниие үлөөгөөгүй. 15Эзэнэй Өөрынгөө богоол Моисейдэ захирһанай ёһоор Моисей Иисүүстэ захяа, Иисүүс хэлэһыень хуу дүүргээ: Эзэнэй Моисейдэ захирһанһаа нэгэш үгэ хазагайруулаагүй+.

Иисүүсэй эзэлһэн газарнууд

16Иигэжэ Иисүүс бүхы энэ хада дээрэхи газарые, Нээгэбэй бүхы газарые, Гоошэнэй бүхы газарые ба хотогор доро газарнуудые, Израилиин тэгшэ тала ба хадануудые, хотогор доро газарнуудые 17Халак хадаһаа Сэһиир хүрэтэр, Хэрмооной хажуудахи Ливаанай талын Бааһал-Гаад хүрэтэр газарые эзэлэн абаад, тэдэнэй бүхы хаашуулынь барижа хюдаа, алаа. 18Эдэ бүхы хаашуултай Иисүүс удаан дай хээ. 19Гибэһоондо һуудаг хиивүүдһээ ондоо Израилиин хүбүүдтэй эб баталһан хото гэжэ байгаагүй: бултынь дайлан абаа+. 20Юундэб гэхэдэ, тэдэ Эзэнһээ зүрхэеэ шэрүүдхээд, израильшуудые дайгаар угтаа. Эзэнэй Моисейдэ захиһан ёһоор, тэдэ хараалда хүртэхэ, үршөөл абахагүй, усадхагдаха хубитай байгаа+.

21Тэрэл үедэ Иисүүс хада дээрэ, Хэброондо, Дэбииртэ, Анаабта, Иудын бүхы хада дээрэ, Израилиин бүхы хада дээрэ анаакшуудые хюдаа; хотонуудтайнь хамта Иисүүс тэдээниие хараалда үгөө+. 22Израилиин хүбүүдэй газар дээрэ анаакшуудһаа нэгэш хүн үлөөгүй, гансал Гаазада, Гаадта ба Ашдоодто үлөө+.

23Тиигэжэ Эзэнэй Моисейдэ хэлэһэн ёһоор Иисүүс бүхы газар абаа, тэрээнээ Иисүүс Израилиин зондо обогууд хоорондонь хубаажа үгөө. Газар дайда дайнһаа амараа+.

12

Моисейн илаһан хаашуул

12^1Израилиин хүбүүдэй хюдан даража, Иорданай нүгөө талада наранһаа зүүн тээшэ, Арнооной урадхалһаа Хэрмоон хада хүрэтэр, зүүн тээшэнхи бүхы тала өөрын эдлэл болгожо абаһан газарнуудайнь хаашуул энэ:

2Хэшбоондо байһан, Арнооной урадхалай эрьедэхи Ароһээрһээ, дунда урадхалһаа Галаадай хахадые аммоонуудай хилэ Яббоогой урадхал хүрэтэр,+
3зүүн тээшээ Хиннээрэтэй далай, Дабһата далай хүрэтэр, зүүн тээшээ Бэт-Ешимоот ошоһон харгыгаар, Пиисгаа уула шадарай зарим газарые урагшаа эзэлжэ байһан эмоорой хаан Сиһоон.

4Тэрээнэй хүршэ Оог, Башаанай хаан, рэпаиимүүдэй һүүлшын хаан Аштароодто ба Эдрейдэ байһан,+
5Хэрмоон хадын ба Салэхаагай, Гэшүүрэй ба Маһахаагай хилэ хүрэтэр бүхы Башаанай, Хэшбооной хаан Сиһооной хилэ хүрэтэр Галаадай хахадай эзэн.

6Эзэнэй богоол Моисей ба Израилиин хүбүүд тэдээниие алаа; тиигээд Эзэнэй богоол Моисей газарыень Рэүбээнэй ба Гаадай обогуудай ба Мэнашшээгэй обогой хахадай уламжалха эдлэл болгожо үгөө+.

Иисүүсэй илаһан хаашуул

7Иисүүсэй ба Израилиин хүбүүдэй сохиһон Иорданай энэ талада Ливаанай хүнды талын Бааһал-Гаадһаа, Сэһиир тээшэ һунаһан Халака хада хүрэтэрхи Эмоорой газарай хаашуул доро тоологдоно. Энэ газарые Иисүүс Израилиин обогуудта хубаажа, угай эдлэл болгожо үгөө.

8Энэ газар хада дээрэ, доро хотогорто, тэгшэ талада, хадын ташаланда, элһэн губидашье, урда зүгтэшье нэмжынэ; хээдүүдэй, эмооршуудай, ханаһаануудай, пэриззиинүүдэй, хиивүүдэй ба евүүсүүдэй хаашуул:

9Ерихооной нэгэ хаан, Бэт-Ээлэй хажуудахи Һайн нэгэ хаан,

10Иерусалимай нэгэ хаан, Хэброоной нэгэ хаан,

11Ярмуудай нэгэ хаан, Лахиишэй нэгэ хаан,

12Эглооной нэгэ хаан, Гээзэрэй нэгэ хаан,

13Дэбиирэй нэгэ хаан, Гадээрэй нэгэ хаан,

14Хормаагай нэгэ хаан, Араадай нэгэ хаан,

15Либнаагай нэгэ хаан, Адуллаамай нэгэ хаан,

16Маккэдаагай нэгэ хаан, Бэт-Ээлэй нэгэ хаан,

17Таппууһаагай нэгэ хаан, Хээпэрэй нэгэ хаан,

18Апээгын нэгэ хаан, Шарооной нэгэ хаан,

19Мадооной нэгэ хаан, Хацоорой нэгэ хаан,

20Шимроон-Мэрооной нэгэ хаан, Ахшаапай нэгэ хаан,

21Таанаахай нэгэ хаан, Мэгиддооной нэгэ хаан,

22Кээдэшэй нэгэ хаан, Кармээлэй дэргэдэхи Ёкнэһаамай нэгэ хаан,

23Напоот-Доорой дэргэдэхи Доорой нэгэ хаан, Гилгаалай Гойиимэй нэгэ хаан,

24Тирцаагай нэгэ хаан. Бүхыдөө гушан нэгэн хаан бэлэй.

13

Израильшуудай эзэлхэ ёһотой газарнууд

13^1Иисүүсэй хүгшэрөөд, үбгэ наһан болоходо Эзэн тэрээндэ хэлээ:

– Ши үбгэрөөд, үндэр наһа хүсэбэш, угай болгожо абаха газар үшөө олон. 2Иимэ газарнууд үлөө: Пилиштын оршон тойронхи газарнууд ба Гэшүүрэй бүхы газар. 3Египедэй урдахи Сихорһоо хойшоо Экрооной хилэ хүрэһэн газар Ханаһаанай гэжэ тоологдодог, тэндэ Пилиштын табан эзэд бии: Гаазай, Ашдоодой, Ашхэлооной, Гаадай, Экрооной. Урда зүгтэ аввиимуудай газар+.

4Урагшаа Ханаһаанай бүхы газар, Сидооной Мэарааһаа Апээк хүрэтэр, эмооршуудай хилэ хүрэтэр, 5үшөө Гэбаалай газар ба наранһаа зүүн тээшэнхи Хэрмоон хадын хажуудахи Бааһал-Гаадһаа Лэбоо-Хамаатай аман хүрэтэр+. 6Ливаанһаа Мисрэпоот-Мааһим хүрэтэр хадада һуудаг зониие, бүхы Сидоонойхидые Израилиин хүбүүдэй хараһаар байтар Би үлдэхэб. Минии шамда захирһан ёһоор энэ газарые Израилиин хубита болгожо хубаа. 7Энэ газарые юһэн обогой ба Мэнашшээгэй хубита болгожо хубаа.

Иорданай саанахи газар хубаалга

8Рэүбээнэй ба Гаадай обогууд, Мэнашшээгэй обогой нүгөө хахад Эзэнэй богоол Моисейн үгэһэн ёһоор Иорданһаа зүүн тээшэ хубитаяа абаа+. 9Арноон урадхалай эрьедэ байдаг Ароһээрһээ эхилээд, урадхалай дунда байһан хотые, Дибоон хүрэтэрхи Мэдэбаагай үргэн талые абаа+. 10Хэшбоондо аммоонуудай хилэ хүрэтэр эзэрхэжэ байһан эмооршуудай хаан Сиһооной бүхы хотонуудые абаа. 11Үшөө Галаадые, Гэшүүрэй ба Маһахаагай можонуудые, бүхы Хэрмоон хадые ба Салэхаа хүрэтэр бүхы Башааниие абаа. 12Аштароодто ба Эдрейдэ түрэ барижа байһан Башаанай Оог хаанай гүрэниие абаа. Моисейн даража үлдэһэн рэпаиимүүдһээ тэрэ гансаараа үлэһэн байгаа+. 13Зүгөөр Израилиин хүбүүд Гэшүүрэй ба Маһахаагай зониие үлдөөгүй, Гэшүүр Маһахаа хоёр мүнөө хүрэтэр Израилиин дунда байна+.

14Гансал Левиин обогто хубитые үгөөгүй: Эзэнэй, Израилиин Бурханай үргэл тэрээнэй хубита болоно, тэрээндэ Эзэн тиижэ хэлээ+.

Рэүбээн угсаатан Иорданай саана газар абаба

15Рэүбээнэй обогой угсаатанда Моисей хубита газарынь хубаажа үгөө: 16Арноон урадхалай эрье дээрэхи Ароһээр, урадхалай дундахи хото, Мэдэбаа шадарай бүхы тэгшэ тала, 17Хэшбоон ба тэгшэ талын тэрээнэй бүхы хотонууд: Дибооншье, Бамоот-Бааһалшье, Бэт-Бааһал-Мэһооншье, 18Яаһцаа, Кэдэмоот ба Мэпаат, 19Кириатааим, Сибмаа ба Эмээг хада дээрэхи Цээрэт-Шааһар, 20Бэт-Пэһоор ба Пиисгаагай ула шадарай газар ба Бэт-Ешимоот. 21Эдэнь тэгшэ талын бүхы хотонууд, Хэшбоондо захиржа байгаад, Моисейдэ алуулһан эмоорой хаан Сиһооной бүхы гүрэн, баһал алуулһан Мидианай ударидагшадай: Эвиин, Рээкэмэй, Цуурай, Хуурай, Рээбын, тэрэ газарта байһан Сиһооной тайжанарай газар тэдээнэй заха хилэ байгаа+. 22Баһал Израилиин хүбүүдэй һэлмээр алаһан мэдэлшэ Бэһоорой хүбүүн Балаһаамай газар хилэ байгаа+. 23Иордан Рэүбээнэй хүбүүдэй газарай заха байгаа. Рэүбээнэй хүбүүдэй угай гэжэ үгтэһэн газарай, хото тосхонуудай хубаари иимэ.

Гаадай угсаатан Иорданай саана газар абаба

24Гаадай обогто, Гаадай хүбүүдтэ угсаагаарнь Моисей баһал хубаари үгөө: 25Язээр ба Галаадай бүхы хотонууд, Раббаае урдахи Ароһээр хүрэтэр Аммооной хүбүүдэй газарай хахад, 26Рамаат-Мицпээ ба Бэтониим хүрэтэр, Маханааимһаа Дэбиирэй хилэ хүрэтэр Хэшбооной газарнууд, 27Бэт-Һараам хүндыдэ ба Бэт-Нимраа ба Суккоот ба Цапоон, Хэшбооной хаан Сиһооной гүрэнэй үлэгдэл, Иорданһаа зүүн тээшээ Хиннээрэтэй далай хүрэтэр Иордан гол тэдээнэй заха хилэ болоно. 28Гаадай хүбүүдэй угай гэжэ үгтэһэн газарай, хото тосхонуудай хубаари иимэ.

Мэнашшээгэй угсаатанай хахад баһал Иорданай саана газар абаба

29Угсаатанаараа Мэнашшээгэй хүбүүдэй обогой хахад болодог Мэнашшээгэй обогой хахадта Моисей хубаари үгөө. 30Маханааимһаа эхилээд, бүхы Башаан, Башаанай хаан Оогой бүхы гүрэн, Башаанда байһан Яһиирай бүхы тосхонууд, жаран хотонууд тэдээнэй заха байгаа+. 31Галаадай хахад, Аштароот ба Эдрей, Башаанай Оог хаанай хотонууд Мэнашшээгэй хүбүүн Махиирай хүбүүдтэ, угсаагаараа Махиирай хүбүүдэй хахадта үгтөө+. 32Ерихоонһоо зүүн тээшэ Иорданай саана Моһаабай тэгшэ талада Моисей тэдээндэ иимэ хубаари үгөө. 33Зүгөөр Левиин обогто Моисей хубаари үгөөгүй: Эзэн, Израилиин Бурхан Өөрөө тэдээнэй хубита болоно, Өөрөө Тэрэ тэдээндэ тиижэ хэлээ+.

14

Ханаһаанай газар хубаалга

14^1Ханаһаанай газар дээрэ шажанай албатан Эльазаар, Нүүнэй хүбүүн Иисүүс, Израилиин хүбүүдэй обогуудта дарганарай хубааряар Израилиин иимэ хубитые абаа+. 2Эзэнэй Моисейдэ хэлэһэн ёһоор жээрэб хаяжа, юһэн обогто, Мэнашшээгэй хахад обогто тэдэ хубаагаа+.

3Хоёр обогто, Мэнашшээгэй хахад обогто Моисей Иорданай саана хубаари үгөө; левидүүдтэ тэдээнэй хоорондо хубаари үгөөгүй+. 4Юундэб гэхэдэ, Иосифой хүбүүдһээ Мэнашшээгэй, Эпрааимай хоёр обог гараа; тиимэһээ тэдэ левидүүдтэ газар дээрэ хубаари үгөөгүй, гансал һууха хотонуудые, малаа байлгаха, ондоо юумэ хэхэ ойрын газартайгаар үгөө+.

5Газарые хубитануудта хубаахадаа, Израилиин хүбүүд Эзэнэй Моисейдэ хэлэһэнэй ёһоор хээ.

Халээб Хэброониие абаба

6Иудын хүбүүд Гилгаал руу Иисүүстэ ерээ. Тиигээд кэнэззэйн Епуннээгэй хүбүүн Халээб хэлээ:

– Эзэнэй Моисейдэ, Бурханай хүндэ Кадээш-Барнээдэ нам тухай, шам тухай юун гэһыень мэдэнэш+. 7Эзэнэй богоол Моисейн газар хара гэжэ намайе Кадээш-Барнээһээ эльгээхэдэ, би дүшэтэй ябааб, зүрхэнэйгөө хэлэһэн руу би харюу асарааб. 8Намтай ошоһон аха дүүнэрни арадай зүрхэ уяруулаа, би Эзэнэй, минии Бурханай хэлэһээр лэ хээб+. 9Тэрэ үдэр Моисей тангариглажа хэлээ: «Шинии хүлэй гэшхэһэн газар, шинии хубита болохо, хэтэ мүнхэдөө үхи хүүгэдэйшни хубита болохо, юундэб гэхэдэ, Эзэнэй, минии Бурханай үгэ зүб сахяаш»+. 10Тиигээд Эзэн намайе амиды үлөөгөө. Энэ үгэ Эзэнэй Моисейдэ хэлэһэнһээ хойшо дүшэн табан жэл үнгэрөө. Тиихэдэ Израиль элһэн губяар ябажа байгаа. Мүнөө би наян табатайб. 11Зүгөөр тиихэдэ Моисейн эльгээхэ үеынхидэл адли мүнөө шадалтайб, мүнөө дайлалдахашье, орохо гарахашье шадалтайб. 12Тиимэһээ Эзэнэй тэрэ үдэр хэлэһэн энэ хадые намда үгэ. Тэндэ Анаагай хүбүүд һууна гэжэ тэрэ үдэр ши дуулааш, тэдээнэй хотонууд томо ба бэхилэгдэһэн; Эзэнэй намтай ябаа һаань, тэрээнэй хэлэһэн ёһоор би тэдээниие үлдэхэб+.

13Иисүүс юрөөгөөд, Епуннээгэй хүбүүн Халээбтэ Хэброониие хубита болгожо үгөө. 14Тиигээд Хэброон кэнэззэйн Епуннээгэй хүбүүн Халээбэй хубита боложо мүнөө хүрэтэр үлөө, юуб гэхэдэ, тэрэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай үгэ тон зүб сахяа. 15Хэброоной нэрэ урдань Кирьяат-Арбаа гэдэг байгаа, Анаагай хүбүүдэй дунда тиимэ нэрэтэй нэгэ агууехэ хүн байгаа. Тэрэ газар тиигээд дайнһаа номгороо+.

15

Иудын угсаатанай газарай хилэ

15^1Иудын обогой угсаатанаар хаяһан жээрэб иимэ байшоо: Эдоомтой зэргэлээд урагшаа Теманай захада Циин гэдэг элһэн губи байгаа. 2Урагшаа сэлхыһэн һэдэһэнһээ Дабһата далайн заха тэдээнэй урда хилэ болоо. 3Урда зүгтэ тэрэ Акраббиимэй дабаан өөдэ нэмжынэ, Цииные үнгэрөөд, урда зүгһөөнь Кадээш-Барнээдэ аһажа, Хэцроониие үнгэрөөд, Аддаар өөдэ аһан Каркаа тээшэ годирно. 4Тиигээд Ацмоониие үнгэрөөд, Египедэй урадхал тээшэ ошоно, тиимэһээ энэ хилын эсэс далай болоно. Энэнь урда захын хилэ болоно+.

5Зүүн тээшээ хилэнь Дабһата далайда, Иорданай адаг хүрэнэ. Хойто талынь хилэ далайн һэдэһэнһээ, Иорданай адагһаа эхилнэ. 6Эндэһээ хилэ Бэт-Һоглаа тээшэ үгсэнэ, хойто талаһаань Бэт-Арабаае үнгэрөөд, хилэ дээшээ, Рэүбээнэй хүбүүн Бооһанай шулуун хүрэтэр ошоно+. 7Тиигээд хилэ Ахоор хүндыһөө Дэбиир тээшэ үгсөөд, хойто зүгтэ урадхалай урда талаһаа тобойһон Адуммиимай үндэрэй эсрэг байһан Гилгаал тээшэ годирно; тэндэһээ хилэ Эн-Шээмэшэй уһанда хүрэжэ, Эн-Рогээлэй хажууда дууһана. 8Тэндэһээ хилэ Һинноомой хүбүүнэй хүнды тээшэ Евүүсэй урда талаһаа үгсэнэ. Тэрэ Иерусалим гээшэ. Тиигээд хилэ Һинноомой хүнды тушаа баруун тээнь байһан хадын оройдо гарана. Һинноомой хүнды хойшоо Рэпаиимэй хүндын захада оршодог. 9Хадын оройһоо Нэптооһаагай уһанай эхин булаг тээшэ годироод, Эпроон хадын хотонууд тээшэ ошоно, тиигээд хилэ Баһалаа тээшэ годирно; тэрэ Кирьяат-Еариим гээшэ. 10Тиигээд хилэ Баһалааһаа далай тээшэ, Сэһиир хада тээшэ Еариим хадын хойгуур ошоно, тэрэ Хэсалоон гээшэ. Тэндэһээ Бэт-Шээмэш тээшэ уруудан, Тимнаае үнгэрнэ. 11Эндэһээ Экрооной хойто талаар ошоод, Шиккэроон тээшэ годирно, Баһалаа хадые үнгэрөөд, Ябнээл хүрэжэ, далайн эрьедэ дууһана. Агууехэ далай баруун хилэ болоно. 12Иудын хүбүүдэй, тэдээнэй угсаатанай хилэ бүхы талаһаа иимэ.

Халээб Отниһээл хоёр Хэброониие ба Дэбиирые эзэлбэ

13Халээбтэ, Епуннээгэй хүбүүндэ, Эзэнэй хэлэһэн ёһоор, Иисүүс Иудын хүбүүдэй дунда хэсэг газар үгөө: Кирьяат-Арбаагай, Анаагай эсэгын газар, ондоогоор хэлэхэдэ, Хэброониие+. 14Тиигээд Халээб тэндэһээ Анаагай хүбүүдые: Шэшайе, Ахимааниие ба Талмаайе, Анаагай үхибүүдые үлдөө+.

15Эндэһээ Дэбиир хотынхидтой дайлалдахаяа ошобо (урдань Дэбиирые Кирьяат-Сээпэр гэдэг байгаа)+. 16Тиигээд Халээб: «Дайгаар добтолжо, Кирьяат-Сээпэрые абаһан хүндэ өөрынгөө Ахсаа басагые һамга хэхыень үгэхэб», – гээ+.

17Кирьяат-Сээпэрые Халээбэй дүү болохо Кэнаазай хүбүүн Отниһээл эзэлээ, тиигээд тэрээндэ Халээб Ахсаа басагаяа һамган болгожо абахыень үгөө. 18Отниһээл Ахсаа хоёрой хуримаа хэхэ үдэрэй гаргагдахада, эсэгэһээ тала газар эри гэжэ Отниһээл гэрлэхэ басагандаа заагаа. Ахсаагай эсэгэдээ ошоод, унажа ябаһан элжэгэнһээ буухадань, Халээб басаганһаа: «Юун шамда хэрэгтэйб?» – гэжэ асууба.

19Ахсаа эсэгэдээ иигэжэ харюусаба: «Та намда үршөөлөө хайрлыт. Та намда Нээгэбэй газар үгөөт. Мүнөө газараа уһалдаг булагуудые үгыт даа».

Халээб басаганайнгаа гуйлтыень дүүргэжэ, дээдэ болон доодо булагуудые үгэбэ+.

Иудын угсаатанай мэдэлэй хотонууд

20Иудын хүбүүдэй обогой угсаагаарнь хубааһан хубитанууд иимэ:

21Иудын хүбүүдэй обогой урда зүгтэ Эдоомтой ниилэдэг захын хотонууд энэ: Кабцээл, Эдээр ба Ягуур, 22Кинаа, Димонаа, Ададаа, 23Кээдэш, Хацоор ба Итнаан, 24Зиип, Тээлэм ба Бэалоот, 25Хацоор-Хадаттаа, Кэриһоот, Хэцроон, ондоогоор Хацоор, 26Амаам, Шэмаа ба Моладаа, 27Хацаар-Гаддаа, Хэшмоон ба Бэт-Пээлэд, 28Хацаар-Шуһаал, Бэһээр-Шээбэ ба Бизиотияа, 29Баһалаа, Иим ба Ээцэм, 30Элтолаад, Хэсиил ба Хормаа, 31Циклааг, Мадманнаа ба Сансаннаа, 32Лэбаһоот, Шилһиим, Ааин ба Риммоон: бултадаа хорин юһэн тосхонуудтай хотонууд. 33Доро газарта: Эштаһоол, Цораа ба Ашнаа, 34Занаах, Эн-Ганниим, Таппууһаа ба Энаам, 35Ярмуут, Адуллаам, Сохоо ба Азэкаа, 36Шаарааһим, Адитааһим, Гэдэраа, үгыш һаа, Гэдэротааим: арбан дүрбэн хотонууд тосхонуудтайгаа. 37Цэнаан, Һадашаа, Мигдаал-Гаад, 38Дилэһаан, Мицпээ ба Ёктээл, 39Лахииш, Боцкаат ба Эглоон, 40Каббоон, Лахмаас ба Хитлииш, 41Гэдэроот, Бэт-Дагоон, Наһамаа ба Маккэдаа: арбан зургаан хотонууд тосхонуудтайгаа. 42Либнаа, Ээтэр ба Ашаан, 43Иптаа, Ашнаа ба Нэцииб, 44Кэилаа, Ахзииб ба Марэшаа: юһэн хотонууд тосхонуудтайгаа. 45Экроон тэрээнһээ дулдыданги хотонуудтаяа ба тэдээнэй тосхонуудтай. 46Экроонһоо далай тээшэ Ашдоодой хажууда байһан бүхы юумэн сэлеэнүүдтэеэ. 47Ашдоод, тэрээнһээ дулдыданги хотонууд ба тэрээнэй сэлеэнүүд, Гааза, тэрээнһээ дулдыданги хотонууд ба тэрээнэй сэлеэнүүд Египедэй урадхал хүрэтэр ба хилэ болоһон Агууехэ далай хүрэтэр. 48Хаданууд дээрэ: Шамиир, Яттиир ба Сохоо, 49Даннаа, Кирьяат-Саннаа, ондоогоор Дэбиир, 50Анааб, Эштэмоо ба Аниим, 51Гоошэн, Холоон ба Гилоо: арбан нэгэ хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 52Арааб, Румаа ба Эшаан, 53Януум, Бэт-Таппуух ба Апээка, 54Хумтаа, Кирьяат-Арбаа, ондоогоор Хэброон ба Циһоор: юһэн хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 55Маһоон, Кармээл, Зиип ба Юттаа, 56Езрээл, Ёкдэһаам ба Занаах, 57Хаяан, Гибаа ба Тимнаа: арбан хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 58Халхуул, Бэт-Цуур ба Гэдоор, 59Маараат, Бэт-Аноот ба Элтэкоон: зургаан хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 60Кирьяат-Бааһал, ондоогоор Кирьяат-Еариим ба Раббаа: хоёр хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 61Элһэн губида: Бэт-Арабаа, Миддиин ба Сэкакаа, 62Нибшаан, Ир-Мээлах ба Эн-Гээди: зургаан хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 63Зүгөөр Иерусалимда һууһан евүүс зониие Иудын хүбүүд үлдэжэ шадаагүй, тиимэһээ евүүсүүд мүнөөш хүрэтэр Иудын хүбүүдтэй хамта Иерусалимда һуудаг+.

16

Мэнашшээгэй ба Эпрааимай угсаатанай хүртэһэн газарнуудай урда хилэ

16^1Һүүлдэнь Иосифой хүбүүдтэ жээрэб буугаа: Ерихооной хажуудахи Иорданһаа, Ерихооной уһанай хажууда зүүн тээшэ, Ерихоонһээ Бэт-Ээлэй хада тээшэ нэмжыһэн элһэн губи; 2Бэт-Ээлһээ хилэ Лүүз тээшэ ошоно, тиигээд Атарофа хүрэтэр Архэйн хилэдэ ниилэнэ,+
3далай тээшэ Яплээдэй хилэдэ буужа, доодо Бэт-Һорооной хилэдэ ба Гээзэртэ хүрэнэ, далайн эрьедэ дууһана. 4Энээниие Иосифой үри һадаһад болохо Мэнашшээ Эпрааим хоёр хубита болгожо абаа.

Эпрааимай угсаатанай мэдэлэй газарнууд

5Эпрааимай хүбүүдэй газарые угсаануудаарнь хубаабал, иимэ байгаа: зүүн талаһаа тэдээнэй хубаариин хилэ Атароот-Аддаар дээдэ Бэт-Һороон хүрэтэр. 6Тиигээд хилэ Михмэтаадай хойгуур далай тээшэ ошоно, Таанаат-Шилоогой зүүн тала тээшэ годирно, Яноохой зүүн талаһаа тэрээниие үнгэрнэ. 7Яноохһоо Атароф ба Наараа тээшэ буугаад, Ерихоондо ниилэжэ, Иорданда хүрэнэ. 8Таппууһааһаа хилэ далай тээшэ, Канаа урадхал тээшэ ошоод, далайгаар дууһана. Угсаагаарнь хубааһан Эпрааимай хүбүүдэй обогой хубита иимэ.

9Мэнашшээгэй хүбүүдэй хубаари соо Эпрааимай хүбүүдтэ хотонууд таһалагдаа, бүхы хотонууд сэлеэнүүдтэеэ үгтөө. 10Теэд эпрааимайхин Гээзэртэ байһан ханаһаануудые үлдөөгүй; тиимэһээ ханаһаанууд мүнөө хүрэтэр татабари түлөөд, эпрааимайхинай дунда һууна+.

17

Мэнашшээгэй угсаатанай мэдэлэй газар

17^1Иосифой түрүүшын хүбүүн Мэнашшээгэй обогто жээрэбээр иимэ газарнууд тудаа. Дайнда зоригтой байһан Галаадай эсэгэ, Мэнашшээгэй ехэ хүбүүн Махиирта Галаад Башаан хоёр тудаа+.

2Мэнашшээгэй бэшэшье хүбүүдтэ хубита хүртөө. Угсаагаарнь Абиээзэрэй хүбүүдтэ, Хээлэгэй хүбүүдтэ, Асриээлэй хүбүүдтэ, Шээхэмэй хүбүүдтэ, Хээпэрэй хүбүүдтэ, Шэмидаагай хүбүүдтэ хуби хүртөө+. 3Иосифой хүбүүн Мэнашшээгэй эрэ түрэһэн хүбүүн Махиирай, Махиирай хүбүүн Галаадай, Галаадай хүбүүн Хээпэрэй хүбүүн Цэлопэһаадта хүбүүд үгы, гансал басагадтай байгаа. Басагадайнь нэрэнүүд иимэ: Маһлаа, Ноһаа, Хоглаа, Милкаа ба Тирцаа+. 4Тэдэ шажанай албатан Эльазаарта, Нүүнэй хүбүүн Иисүүстэ, ударидагшадта ерээд хэлээ:

– Аха дүүнэрэймнай хоорондо манда хубитые үгэхынь Эзэн Моисейдэ захираа.

Эзэнэй зарлигаар тэдээндэ эсэгынь аха дүүнэрэй хоорондо хубита үгтөө.

5Галаадай, Иорданай саана байһан Башаанай газарһаа ондоо арбан хэсэг Мэнашшээгэй хубида буугаа. 6Тиигээд Мэнашшээгэй басагад хүбүүдэйнь дунда хубита абаа, Галаадай газар Мэнашшээгэй бэшэ хүбүүдтэ тудаа.

7Мэнашшээгэй хилэ Ашээрһээ Шэхээмэй эсрэг байдаг Михмэтаат тээшэ ошоно; тэндэһээ хилэ баруулжаа Эн-Таппууһаагай зон тээшэ ошоно. 8Таппууһаагай газар Мэнашшээдэ хүртөө, Мэнашшээгэй хилын хажуудахи Таппууһаа хото Эпрааимай хүбүүдтэ хүртөө. 9Эндэһээ хилэ урда талаһаань Канаа урадхал тээшэ бууна. Эдэ хотонууд Мэнашшээгэй хотонуудай дунда байгаашье һаа, Эпрааимай мэдэлэй. Мэнашшээгэй хилэ урадхалай хойто талада, тэрэ далайгаар дууһана. 10Урагшаа байһан юумэн Эпрааимай, хойшоо байһан юумэн Мэнашшээгэй; далай тэдээнэй хилэ байгаа. Ашээртэ тэдэ хойто талаһаань туладаг, Иссахаарта зүүн талаһаань туладаг.

11Иссахаарай ба Ашээрэй хажууда Бэт-Шэһаан ба тэрээнтэй холбоотой газарнууд, Иблэһаам ба тэрээнтэй холбоотой газарнууд, Доорой, Эн-Доорой зон ба тэдээнтэй холбоотой газарнууд, Таанаахай зон ба тэрээнтэй холбоотой газарнууд, Мэгиддооной зон ба тэрээнтэй холбоотой газарнууд, Наапет гурбадахи хуби Мэнашшээгэй мэдэлдэ үгтэнхэй. 12Мэнашшээгэй хүбүүд эдэ хотонуудые эзэлжэ шадаагүй, тиигээд ханаһаанууд энэ газарта үлөө+. 13Израилиин хүбүүд хүсэ ороходоо, ханаһаануудые ясаг түлөөшэд болгоо, зүгөөр үлдөөгүй.

Эпрааимай ба Мэнашшээгэй угсаатан үлүү ехэ газар эреэд абаагүй

14Иосифой үри һадаһад Иисүүстэ иигэжэ хэлээ:

– Юундэ ши минии хубида ганса хубита, ганса хэсэг газар үгөөбши, би олон зонтой ха юмбиб, Эзэн намайе элбэг дэлбэг юрөөгөө бэшэ гү+?

15Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ:

– Хэрбээ ши олон зонтой һаа, Эпрааимай хадын багадаа һаа, ой руу ошоод, тэндэ пэриззиинүүдэй ба рэпаиимүүдэй газарта ой сэбэрлэ.

16Иосифой үри һадаһад хэлэбэ:

– Манда хада үлэхэгүй, юундэб гэхэдэ, хүндын талада, Бэт-Шэһаанда, тэдээнтэй холбоотой газарта, Езрээлэй талада һуудагшье ханаһаанууд байлдаанай түмэр тэргэтэй+.

17Теэд Иисүүс Иосифой үри һадаһадта, Эпрааимда ба Мэнашшээдэ хэлээ:

– Ши олон зонтойш, хүсэ ехэтэйш, гансал хубита газартай байхагүйш: 18хадашье шинии болохо, энэ ойешье сэбэрлэхэш, тэрэ дууһатараа шинии байха; байлдаанай түмэр тэргэтэйшье, хүсэтэйшье һаань, ханаһаануудые ши үлдэхэш.

18

Үлэһэн газарнуудые хубаахын урда тээ

18^1Израилиин бүхы зон Шилоодо шүүлгын газарта суглараад, тэндэ суглаанай майхан һүмэ табиба, юундэб гэхэдэ, тэрэ орон тэдээнэй мэдэлдэ ороод байгаа+. 2Израилиин хүбүүдһээ хубитаяа абаагүй долоон обог үлэһэн байгаа.

3Иисүүс Израилиин хүбүүдтэ хэлээ:

– Эзэнэй, танай эсэгэнэрэй Бурханай танда эдлэгты гэжэ үгэһэн газарые ошоод абахые оролдонгүй удаан һууха зон гүт? 4Отог бүхэнһөө гурбан хүниие үгэгты, би тэдэниие газарнуудаар ябажа, яажа хубитада хубаахые бүридхэжэ бэшэхые эльгээхэб, тиигээд тэдэ намда бусажа ерэхэ. 5Газарые долоон хубита болгожо хубааг. Иуда өөрынгөө хилэдэ урда зүгтэ үлэг, Иосифой гэр бүлэ өөрынгөө хилэдэ хойто зүгтэ үлэг. 6Таанар долоон хубита болгожо газарые бэшээд, эндэ намда асарагты: би эндэ, Эзэнэй, манай Бурханай урда танда жээрэб хаяхаб. 7Левидүүд танай дунда үмсын газаргүй байха, юундэб гэхэдэ, шажанай албан тэдээнэй хуби болоно; Гаад, Рэүбээн ба Мэнашшээгэй обогой хахад Моисейн, Эзэнэй богоолой үгэһэн хубитаяа тэдэ Иорданай саана зүүн тээшэ абаа+.

8Тэдэ зоной газар хэмжэн бэшэхэеэ ошоходо, Иисүүс тэдэндэ иимэ захиралта үгөө:

– Ошоод, газарые тойрожо харагты, тайлбарилжа бэшээд, намда бусахат; би эндэ Шилоодо Эзэнэй урда жээрэб танда хаяхаб.

9Тэдэ газарые ошожо үзөөд, хотонуудаарнь тэмдэглэн бэшээд, дэбтэр соо долоон хэсэг болгожо хубаагаад, Иисүүсэй байһан Шилоодо ерэбэ. 10Иисүүс Шилоодо, Эзэнэй урда жээрэб хаяад, хэсэг хэсэгээрнь израильшуудта газарые хубаагаа.

Бэньямиинэй обогой мэдэлэй газарнууд

11Түрүүшын жээрэб Бэньямиинэй обогой хүбүүдтэ угсаагаарнь унаа. Жээрэбэй ёһоор тэдээнэй хилэ Иудын обогой ба Иосифой обогой хоорондуур гараа.

12Тэдээнэй хилэ хойто таладаа Иорданай хажууда эхилээд, Ерихоондо дүтүүр хойгуурнь гараад, баруун тээшээ хада өөдэ аһана, тиигээд Бэт-Аавэн гэдэг элһэн губида дууһана. 13Тэндэһээ хилэ Лүүз тээшэ, ондоогоор Бэт-Ээл гэдэг Лүүзэй урда талада ошоно, тэндэһээ Атароот-Аддаар тээшэ, доодо Бэт-Һорооной урда байдаг хада тээшэ бууна.

14Тиигээд хилэ годиржо, Бэт-Һороон хадаһаа урагшаа далай тээшэ шэглэнэ. Иудын үри һадаһадай хото Кирьяат-Бааһалай, ондоогоор, Кирьяат-Еариимэй хажууда дууһана. Энэ баруун талын хилэ һэн.

15Урда талаараа Кирьяат-Еариимһээ хилэ далай тээшэ ошоно, Нэптооһаа гэдэг уһанай эхиндэ хүрэнэ. 16Тиигээд хилэ Һинноомой хүбүүнэй хүндын урда, Рэпаиимэй хүндыдэ байдаг үзүүр тээшэ уруудаад, хойшоо Һинноомой хүндыгөөр Евүүсэй урда талада буужа, Эн-Рогээл тээшэ бууна. 17Тиигээд хойноһоо годиржо, Эн-Шээмэш тээшэ, Адуммиимай үндэр нюруугай эсрэг байдаг Гелилоот тээшэ ошоно, тэндэһээ Рэүбээнэй хүбүүн Бооһанай шулуун тээшэ бууна+. 18Тиигээд тэгшэ талын хажуугаар хойшоо ходоржо, тэгшэ тала тээшэ бууна; 19эндэһээ хилэ Бэт-Һоглаагай хажуугаар хойшоо ходоржо, Дабһата далайн хойто һэдэһэнэй хажууда, Иорданай урда эсэстэ дууһана. Энэ урда зүгэй хилэ һэн. Зүүн талаһаань Иордан хилэ болоно.

20Бэньямиинэй хүбүүдэй хубаари угсаагаараа хубаагдаһан бүхы талын хилэнүүдтэеэ иимэ.

21Бэньямиинэй хүбүүдэй обогой угсаатанай мэдэлдэ иимэ хотонууд байгаа: Ерихоон, Бэт-Һоглаа ба Ээмэк-Кэцииц, 22Бэт-Арабаа, Цэмарааим ба Бэт-Ээл, 23Аввиим, Параа ба Опраа, 24Хэпаар-Аммонии, Опнии ба Гээбэ: арбан хоёр хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 25Гибэһоон, Рамаа ба Бээроот, 26Мицпээ, Хэпираа ба Моцаа, 27Рээкэм, Ирпээл ба Таралаа, 28Цэлаа, Ээлэп ба Евүүс, ондоогоор Иерусалим, Гибаа ба Кирьяат: арбан дүрбэн хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. Угсаагаарнь үгтэһэн Бэньямиинэй үри һадаһадай хубита энэ+.

19

Симеоной угсаатан Иудын угсаагай газарай дунда газар абаба

19^1Хоёрдохи жээрэб угсаагаарнь илгаһан Симеоной хүбүүдэй обогто, Симеондо тудаба; тэдээнэй хубаари Иудын үхи хүбүүдэй хубаариин дунда байгаа.

2Тэдээнэй хубаарида Бэһээр-Шээбэ, үгыш һаа, Шэбаа, Моладаа,+
3Хацаар-Шуһаал, Балаа ба Ээцэм, 4Элтолаад, Бэтүүл ба Хормаа, 5Циклааг, Бэт-Мархабоот ба Хацаар-Сусаа, 6Бэт-Лэбаһоот ба Шарүһээн: арбан гурбан хото сэлеэнүүдтэеэ.

7Ааин, Риммоон, Ээтэр ба Ашаан: дүрбэн хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 8Эдэ хотонуудые тойроод, Баһалаат-Бээр, үгыш һаа, урда Рамаа хүрэтэр байһан бүхы сэлеэнүүд. Симеоной хүбүүдэй обогой угсаагаарнь хубааһан хубита иимэ. 9Иудын хүбүүдэй хэсэгһээ Симеоной хүбүүдэй обогто хубаари үгтөө. Иудын хүбүүдэй хэсэг тэдээндэ дан ехэ байһан ушарһаань Симеоной хүбүүд тэдээнэй газарай дунда хубаари абаа+.

Зэбүлүүнэй угсаатанай мэдэлэй газар

10Гурбадахи жээрэб Зэбүлүүнэй хүбүүдтэ угсаагаарнь буугаа. Тэдээнэй хубаариин хилэ Сариид хүрэтэр үргэлжэлөө. 11Тэдээнэй хилэ далай тээшэ, Маралээ тээшэ үгсэжэ, Даббээшэдтэ ба Ёкнэһаамай урдахи урадхалда тулгана; 12Сариидһаа һөөргөө зүүн талада, наранһаа зүүн тээшэ ошожо, Хислоот-Табоорой хилэ хүрэнэ; эндэһээ Дабэраат тээшэ ошожо, Япииһа өөдэ үгсэнэ. 13Эндэһээ зүүн тээшээ Гаат-Хээпэр, Эт-Кациин руу ходоржо, Риммоон, Нэһаа хото тээшэ ошоно. 14Тиигээд хилэ хойноһоо Ханнатоон тээшэ годиржо, Иптаах-Ээлэй хүндыдэ дууһана. 15Саашаа Каттаат, Наһалаал, Шимроон, Идалаа ба Бэтлэһээм. Хамтадаа арбан хоёр хотонууд сэлеэнүүдтэеэ.

16Эдэ хото сэлеэнүүд Зэбүлүүнэй хүбүүдтэ угсаагаарнь үгтэһэн хубаари мүн+.

Иссахаарай угсаатанай мэдэлэй газарнууд

17Дүрбэдэхи жээрэб Иссахаарай обогто, угсаагаарнь Иссахаарай үри һадаһадта буугаа. 18Тэдээнэй заха хилэ гэбэл: Езрээл, Хэсүллоот ба Шүнээм, 19Хапарааһим, Шиһоон ба Анахараат, 20Раббиит, Кишиһоон ба Ээбэц, 21Рээмэт, Эн-Ганниим, Эн-Хаддаа ба Бэт-Пацээц. 22Тиигээд хилэнь Табоорто, Шаһацуумаада, Бэт-Шээмэшдэ тулгажа, Иорданай хажууда дууһана. Хамтадаа арбан зургаан хото сэлеэнүүдтэеэ.

23Эдэ хото сэлеэнүүд Иссахаарай үри һадаһадай угсаагаараа хубаажа абаһан хубита газарнууд мүн.

Ашээрэй угсаатанай мэдэлэй газарнууд

24Табадахи жээрэб Ашээрэй обогто, тэдээнэй угсаагаар тудаа. 25Тэдээнэй һууха газар һууринууд гэбэл, Хэлкаат, Халии, Бээтэн ба Ахшаап; 26Аламмээлэх, Амаад ба Мишаал; тиигээд хилэ баруун талаһаань Кармээлдэ, Шиһоор-Либнаадта тулгана; 27тиигээд һөөргөө наранай зүүн тээшэ Бэт-Дагоон руу ошожо, Зэбүлүүндэ, Иптаах-Ээлэй хүндыдэ тулгана, Бэт-Ээмэк ба Нэйһээл хүрэжэ, Кабуулай хажуугаар зүүн талаһаань гарана; 28саашаа Абдоон, Рэһооб, Хаммоон ба Канаа, агууехэ Сидоон хүрэтэр; 29тиигээд хилэ Рамаа тээшэ бусажа, Тиир гэдэг бэхилэгдэһэн хото хүрэнэ, Хосаа тээшэ годиржо, далай шадар, Ахзииб гэдэг газарта дууһана; 30саашаа Уммаа, Апээк ба Рэһооб гэһэн хамтадаа хорин хоёр хото сэлеэнүүдтэеэ болоно.

31Эдэ хото сэлеэнүүд Ашээрэй обогой угсаагаарнь хубааһан хубита мүн.

Напталиигай угсаатанай мэдэлэй газарнууд

32Зургаадахи жээрэб Напталиигай үри һадаһадта, тэдээнэй угсаануудаар тудаа. 33Тэдээнэй хилэ Хээлэпһээ ба Цаананниимэй ойһоо гараад, Адами-Нээкэб ба Ябнээл тээшэ ошожо, Лаккуум хүрөөд, Иордан шадар дууһана; 34эндэһээ хилэ баруун тээшээ Азноот-Табоорто бусаад, тэндэһээ Хуккоок тээшэ ошожо, урдаһаань Зэбүлүүндэ тулгана, баруун тээһээнь Ашээртэ, Иорданай хажууда наранай зүүн тээһээ тулгана. 35Бэхилэгдэһэн хотонууд: Циддиим, Цээр, Хаммаат, Раккаат ба Хиннээрэт, 36Адамаа, Рамаа ба Хацоор, 37Кээдэш, Эдрей ба Эн-Хацоор, 38Ироон, Мигдаал-Ээл, Һорээм, Бэт-Анаат ба Бэт-Шээмэш. Хамтадаа арбан юһэн хотонууд сэлеэнүүдтэеэ болоно.

39Эдэ хото сэлеэнүүд Напталиигай обогой угсаагаараа хубаажа абаһан хубаари мүн.

Даанай угсаатанай мэдэлэй газар

40Даанай обогто угсаагаарнь долоодохи жээрэб тудаа. 41Тэдээнэй эзэмшэхэ газар нютагууд гэбэл, Цораа, Эштаһоол ба Ир-Шээмэш, 42Шаалаббиин, Аялоон ба Итлаа, 43Элоон, Тимнаа ба Экроон, 44Элтэкээ, Гиббэтоон ба Баһалаат, 45Еһүүд, Бэнээ-Бэраак ба Гаат-Риммоон, 46Мэ-Яркоон ба Раккоон Яафын хажуудахи можотоёо хамта. Даанай үри һадаһадай газарнууд тэдээндэ багадаба+. 47Тиигээд Даанай хүбүүд Лээшэмдэ дайгаар ошоод эзэлээ; һэлмээр хюдажа, газарынь болгон абажа, тэндэ һуурижаа. Тиигээд Лээшэмые Даан гэжэ үбгэ эсэгынгээ нэрээр нэрлээ+.

48Эдэ хото сэлеэнүүд Даанай обогой угсаагаараа эзэмшэхэ хубита газар мүн.

Иисүүс Тимнаат-Сээраа абаба

49Газарай хубаари дууһахада, Израилиин хүбүүд дундаа Нүүнэй хүбүүн Иисүүстэ хубитые үгөө: 50Эзэнэй зарлигаар тэрээндэ Эпрааимай хада дээрэхи өөрэйнь гуйһан Тимнаат-Сээраа хотые үгөө. Тэрэ хото баряад, зосоонь байдаг болоо+.

51Шажанай албата Эльазаарай, Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй, обогой дарганарай Шилоодо, Эзэнэй нюур дээрэ суглаанай майхан һүмын үүдэндэ Израилиин хүбүүдэй обогуудта жээрэбээр хубааһан хубита хубааринууд иимэ. Тиигээд тэдэ газар хубаалгые дүүргээ.

20

Зургаан шэбээ хотонууд

20^1•Эзэн Иисүүстэ иигэжэ хандаа:+

2– Минии Моисейгээр дамжуулжа танда хэлэһэн шэбээ хотонуудые өөһэдтөө баригты гэжэ Израилиин хүбүүдтэ хэлэ. 3Эндүүржэ, хорото һаналгүйгөөр хүниие алаһан хүн тэндэ хорохо ёһотой. Тэдэ хотонууд шуһанай түлөө үһөө нэхээшэдһээ хоргодохо шэбээ болог. 4Эдэ хотонуудай нэгэн руу зугадаһан хүн хотын ханын үүдэндэ тогтоод, тэрэ хотын ахамадуудай дуулахаар ябадалаа хөөрэг; тэдэ хотодоо оруулаад, дундаа байлгаха. 5Шуһанай түлөө үһөө нэхэгшын мүрдэжэ ерэхэдэ, тэрээнэй гарта тэдэ алагшые үгэхэгүй. Юундэб гэхэдэ, тэрэ мэдэнгүй алаа, алуулагшые үзэн ядажа байгаагүй. 6Олоной урда шүүлгэдэ гаратараа, тэрэ үедэ байһан ахамад санаартын үхэтэр тэрэ хотодо байг. Һүүлдэ алагша өөрынгөө хотодо, гэртээ, зугадан гараһан хотодоо ошуужа.

7Тиигээд Кээдэшые Галилейдэ Напталиигай хада дээрэ, Шэхээмые Эпрааимай хада дээрэ, Кирьяат-Арбаае, ондоогоор Хэброониие, Иудын хада дээрэ илгаа. 8Иорданай саана, Ерихооной эсрэг зүүн тээшэ Бээцэр элһэн губида, тэгшэ талада Рэүбээнэй обогһоо, Галаадта Рамоот Гаадай обогһоо, Башаанда Голаан Мэнашшээгэй обогһоо хотонууд илгагдаа.

9Энэ хотонууд бүхы израильшуудта ба тэдээнэй дунда байһан ерүүл зондо эндүү алдуугаар хүниие алагшын тиишэ зугадахын тула, шуһанай түлөө үһөө нэхэгшын гарһаа олоной шүүлгын урда зогсотороо үхэхэгүйн тула зорюулагдана.

21

Левидүүдтэ үгтэһэн хотонууд

21^1•Левидүүдэй обогой дарганар шажанай албатан Эльазаарта, Нүүнэй хүбүүн Иисүүстэ, Израилиин удамаршадта ерээд, 2Шилоодо, Ханаһаанай газар дээрэ, иигэжэ хэлээ:

– Эзэн Моисейгээр дамжуулжа, манай һууха хотонуудые, малаа бариха шадарай газар үгэхэ гээ.

3Тиигээд Израилиин хүбүүд Эзэнэй зарлигаар өөһэдынгөө хубаариһаа левидүүдтэ иимэ хотонуудые шадар газартайнь үгөө.

4Кэһаадай угсаатанда жээрэб буулгаа; шажанай албата Аһарооной үри һадаһад байһан левидүүдтэ Иудын обогһоо, Симеоной обогһоо, Бэньямиинэй обогһоо жээрэбээр арбан гурбан хотонууд тудаа+. 5Кэһаадай бэшэ хүбүүдтэ Эпрааимай обогой угсаатанһаа, Даанай обогһоо, Мэнашшээгэй обогой хахадһаа жээрэбээр арбан хотонууд тудаа. 6Гэршооной хүбүүдтэ Иссахаарай обогой угсаатанһаа, Ашээрэй обогһоо, Напталиигай обогһоо, Мэнашшээгэй обогой хахадһаа Башаанда жээрэбээр арбан гурбан хотонууд тудаа. 7Мэрариин үри һадаһадта тэдээнэй угсаагаар Рэүбээнэй, Гаадай ба Зэбүлүүнэй обогуудһаа арбан хоёр хотонууд тудаа.

8Тиигээд Израилиин хүбүүд Эзэнэй Моисейгээр дамжуулжа захиһан ёһоор левидүүдтэ энэ хотонуудые шадар газартайнь үгөө.

9Иудын хүбүүдэй обогһоо, Симеоной хүбүүдэй обогһоо эндэ нэрээрнь нэрлэһэн хотонуудые үгөө: 10жээрэбынь түрүүлэн бууһан ушарһаа Кэһаадай угсаатанһаа, Левиин хүбүүдһээ Аһарооной хүбүүдтэ 11Иудын хада дээрэ оршоһон Кирьяат-Арбаае, ондоогоор Хэброониие, тойроод байһан шадар газарынь үгөө (Арба болбол Анаагай эсэгэнь һэн);+
12энэ хотын талбай, оршон тойроһон тосхонуудынь Епуннээгэй хүбүүн Халээбтэ үмсэ болгожо үгөө.

13Иигэжэ шажанай албатан Аһарооной хүбүүдтэ алууршын хорохо шэбээ хото Хэброониие ба шадарынь, Либнаае ба шадар газарынь, 14Яттиирые ба шадар газарынь, Эштэмооһае ба шадар газарынь, 15Холоониие ба шадар газарынь, Дэбиирые ба шадар газарынь, 16Ааиниие ба шадар газарынь, Юттаае ба шадар газарынь, Бэт-Шээмэшые ба шадар газарынь: хоёр обогһоо юһэн хотонуудые үгөө. 17Бэньямиинэй обогһоо Гибэһоониие ба шадар газарынь, Гээбые ба шадар газарынь, 18Анатоодые ба шадар газарынь, Алмоониие ба шадар газарынь, хамтадаа дүрбэн хото үгөө.

19Бүхы дээрээ Аһарооной хүбүүдтэ, шажанай албатанда, арбан гурбан хото шадар газартаяа үгтөө.

20Кэһаадай хүбүүдэй угсаатанда, левидүүдтэ, Кэһаадай бэшэшье хүбүүдтэ жээрэбэй ёһоор Эпрааимай обогһоо хотонууд тудаа. 21Тэдээндэ алууршанай хорохо шэбээ хото Шэхээмые ба шадар газарынь Эпрааимай хада дээрэ, Гээзэрые ба шадар газарынь, 22Кибцааимые ба шадар газарынь, Бэт-Һороониие ба шадар газарынь: дүрбэн хотонуудые үгөө.

23Даанай обогһоо Элтэкээе ба шадар газарынь, Гиббэтоониие ба шадар газарынь, 24Аялоониие ба шадар газарынь, Гаат-Риммоониие ба шадар газарынь: дүрбэн хотонуудые үгөө.

25Мэнашшээгэй обогой хахадһаа Таанаахые ба шадар газарынь, Гаат-Риммоониие ба шадар газарынь: хоёр хотые үгөө.

26Кэһаадай хүбүүдэй бэшэ угсаатанда бүхы дээрээ арбан хотонууд шадар газартаяа үгтөө.

27Гэршооной хүбүүдтэ, левиин угсаатанай, Мэнашшээгэй обогой хахадһаа алууршын хорохо шэбээ – Башаанай Голаан хотые шадар газартайнь ба Бээштэраае шадар газартайнь: хоёр хото үгөө.

28Иссахаарай обогһоо Кишиһоониие ба шадар газарынь, Дабэраатые ба шадар газарынь, 29Ярмуудые ба шадар газарынь, Эн-Ганниимые ба шадар газарынь: дүрбэн хото үгөө.

30Ашээрэй обогһоо Мишаалые ба шадар газарынь, Абдооние ба шадар газарынь, 31Хэлкаадые ба шадар газарынь, Рэһообые ба шадар газарынь: дүрбэн хото үгөө.

32Напталиигай обогһоо алууршын хорохо шэбээ хотые – Галилейн Кээдэшые ба шадар газарынь, Хаммоот-Доорые ба шадар газарынь, Картааные ба шадар газарынь: гурбан хотые үгөө.

33Гэршооной хүбүүдтэ изагуураарнь бүхы дээрээ арбан гурбан хотонууд шадар газартаяа үгтөө.

34Мэрариин хүбүүдэй изагуурнуудта, бэшэ левидүүдтэ Зэбүлүүнэй обогһоо Ёкнэһаамые ба шадар газарынь, Картаае ба шадар газарынь, 35Димнаае ба шадар газарынь, Наһалаалые ба шадар газарынь: дүрбэн хотые үгөө.

36Рэүбээнэй обогһоо Бээцэрые ба шадар газарынь, Яаһцаае ба шадар газарынь, 37Кэдэмоотые ба шадар газарынь, Мэпаадые ба шадар газарынь: дүрбэн хото үгөө.

38Гаадай обогһоо алууршанай хорохо шэбээ хотонуудые – Галаадай Рамоотые шадар газартайнь, Маханааимые шадар газартайнь, 39Хэшбоониие шадар газартайнь, Язээрые шадар газартайнь: дүрбэн хото үгөө.

40Мэрариин хүбүүдтэ изагуураарнь, левидэй бэшэ изагууртанда бүхы дээрээ жээрэбээр арбан хоёр хото тудаа.

41Израилиин хүбүүдэй мэдэлэй газарта левидүүдтэ бүхыдөө дүшэн найман хотонууд шадар газартаяа байгаа. 42Хото бүхэнэй дэргэдэ тойроод шадар газар байгаа.

Эзэнэй үгэ дүүргэгдөө: заяата газар эзэлэгдээ

43Иигэжэ Эзэн эсэгэнэртэнь үгэхэб гэжэ тангариглаһан бүхы газараа Израильда үгөө. Тэдэ газарые үеһөө үедэ орохо эдлэл болгон абаад, дээрэнь һуурижаа+.

44Эсэгэнэртэнь тангариглаһан ёһоороо бүхы талаһаань амгалан байдал Эзэн тогтоогоо; дайсадайнь хэнииньшье тэдэнэй урда тэсээгүй, бүхы дайсадые Эзэн тэдээнэй гарта үгөө+.

45Израилиин гэртэ Эзэнэй хэлэһэн бүхы һайн үгэнүүдһээ нэгэшье үгэ дүүргэгдөөгүй үлөөгүй, хамаг юумэн хүсэлдөө+.

22

Иорданай саана газар абаһан Израилиин зон гэртээ бусаба

22^1Тиихэдэ Иисүүс Рэүбээнэй, Гаадай обогуудые, Мэнашшээгэй обогой хахадые дуудаад, тэдээндэ хэлээ:

2– Эзэнэй богоол Моисейн зарлиг буулгаһан бүхы юумэ таанар бэелүүлээт. Минии танда захирһан бүхы юумэндэ үгыемни дуулаат+. 3Аха дүүнэрээ олон үдэрэй туршада мүнөөшье хүрэтэр орхёогүйт, Эзэнэй, танай Бурханай зарлигаар хэхэ юумэ хуу хээт. 4Мүнөө Эзэн, танай Бурхан тэдээндэ хэлэһэн ёһоороо танай аха дүүнэрэй сэдьхэл амаруулаа; тиигээд таанар бусагты, майхангуудтаа ошогты, Иорданай саана Моисейн үгэһэн эдлэхэ газартаа һуурижагты+. 5Гансал Эзэнэй богоол Моисейн танда захиһан захяа хуулиие жэншэдгүй сахихые оролдогты: Эзэндэ, танай Бурханда дуратай байгты, Тэрээнэй замаар ябагты, Тэрээнэй захяае хадагалжа ябагты, Тэрээндэ няалдажа, бүхы зүрхөөрөө, бүхы сэдьхэлээрээ алба хэгты+.

6Иисүүс тэдэниие юрөөгөөд табяа, тэдэ майхангуудаараа тараа. 7Мэнашшээгэй обогой нэгэ хахадта Моисей Башаанда хубитые үгөө, нүгөө хахадтань Иисүүс аха дүүнэртэйнь Иорданай саана баруун зүг руу хубитые үгөө. Тэдээниие гэртэнь табихадаа, Иисүүс юрөөн эльгээгээ+.

8Тэдээндэ иигэжэ хэлээ:

– Таанар агууехэ зөөритэй майхангуудтаа бусанат, олон малтай, мүнгэтэй, алтатай, зэдтэй, түмэртэй, барагдашагүй олон хубсаһатай бусанат; дайсадһаа абаһан олзоёо аха дүүнэртэеэ хубаалдагты+.

9Тиигээд Рэүбээнэй хүбүүд, Гаадай хүбүүд, Мэнашшээгэй обогой хахад Шилоодо, Ханаһаанай газар дээрэ байһан Израилиин хүбүүдһээ холодон, Эзэнэй Моисейгээр дамжуулжа үгэһэн зарлигаар абаһан өөһэдынгөө эзэлэн эдлэхэ Галаадай газарта ошоо.

Иорданай саана табигдаһан үргэлэй шэрээ тухай арсалдаан

10Ханаһаанай газарта байһан Иорданай оршон тойрондо ерээд, Рэүбээнэй хүбүүд, Гаадай хүбүүд, Мэнашшээгэй обогой хахад зон Иорданай дэргэдэ хараха янзада ехэ томо тахилай шэрээ барижа бодхоо.

11Израильшууд зоной хэлсэхые дуулаа: Рэүбээнэй хүбүүд, Гаадай хүбүүд, Мэнашшээгэй обогой хахад зон Иорданай оршон тойрон Ханаһаанай газар дээрэ, Израилиин хүбүүдэй эсрэг тахилай шэрээ баряа гэжэ һураг дуулаа.

12Энээниие дуулахадаа, Израилиин хамта олон тэдээнэй урдаһаа дайгаар ошохоёо Шилоодо суглараа.

13Израилиин хүбүүд түрүүн Пинэһаасые, шажанай албатан Эльазаарай хүбүүе Галаад руу Рэүбээнэй хүбүүдтэ, Гаадай хүбүүдтэ ба Мэнашшээгэй обогой хахадта эльгээгээ+. 14Израилиин обог түлөөлһэн нэгэ нэгэ ударидагшые, арбан удамаршые эльгээгээ; тэдээнэй хүн бүхэниинь Израилиин мянганда обогтоной дарга байгаа. 15Тэдэ Галаадай газарта ерээд, Рэүбээнэй хүбүүдтэ, Гаадай хүбүүдтэ, Мэнашшээгэй обогой хахад зондо ошоод хэлээ:

16– Эзэнэй хамта олон иигэнэ: мүнөө Эзэнһээ хазагайржа, өөһэдтөө үргэлэй шэрээ барижа, Эзэнэй урдаһаа бодожо, Израилиин Бурханай урда ямар гэмтэ хэрэг үйлэдөөбта+? 17Мүнөө хүрэтэр манһаа арилгагдаагүй Пэһоорой хуули буса ябадал бага гү? Тэрээнэй түлөө Эзэнэй олон зон гэмтээ+. 18Таанар мүнөө Эзэнһээ хазагайрнат! Мүнөөдэр Эзэнэй урдаһаа буһалгаатанат, үглөөдэр Эзэн бүхы Израилиин олондо сухалаа хүрэхэ! 19Эзэмшэлгынгээ газарые сэбэр бэшэ гэжэ һанаа һаа, Эзэнэй эзэмшэлгын газарта ошогты, тэндэ Эзэнэй асар майхан бии; манай дунда хубитые абагты, зүгөөр Эзэнэй урдаһаа бү бодогты, Эзэнэй, манай Бурханай үргэлэй шэрээһээ үлүү өөһэдтөө үргэлэй табсан зохёожо, манай урдаһаа бү буһалгаатагты. 20Хараалта юумэнһээ абажа, ганса Ахаанай, Зээрахай хүбүүнэй гэмтэ хэрэг хэхэдэ уур хилэн бүхы Израилиин олондо буугаа бэшэ һэн гү? Хуули буса хэрэгэйнгээ түлөө ганса тэрэ үхөө бэшэ+.

21Рэүбээнэй хүбүүд, Гаадай хүбүүд ба Мэнашшээгэй обогой хахад Израилиин мянгануудай дарганарта иигэжэ харюусаба:

22– Бурхануудай Бурхан болохо Эзэн, бурхануудай Бурхан, Тэрэ мэдэнэ, Израильшье мэдэнэ! Хэрбээ манай буһалгаатажа, Эзэнһээ хазагайраа һаа, энэ үдэр Эзэн маниие хайралхагүй!+
23Хэрбээ манай Эзэнһээ хазагайрхын тула, тэрээн дээрэ түгэс шатаалта үргэл асархын тула, хилээмэнэй үргэл, мүн амгалан байдалай түлөө үргэл хэхын тула үргэлэй шэрээ бодхоогооо һаамнай, Өөрөө Эзэн хэһээг! 24Зүгөөр бидэ хожом танай хүбүүдтэ: «Эзэнээр, Израилиин Бурханаар яахатнайб! 25Рэүбээнэй хүбүүд ба Гаадай хүбүүд, Эзэн манай танай хоорондо хилэ болгожо Иорданиие табяа: Эзэндэ танай хуби үгы», – гэхэгүйн түлөө иимэ юумэ хээбди. Тиигэжэ танай хүбүүд Эзэндэ шүтэхынь манай хүбүүдые табихагүй һэн. 26Тиимэһээ бидэ түгэс шатаалта үргэл тахихын тулада бэшэ, амиды үргэл асархын тулада бэшэ үргэлэй шэрээ бодхоое гэлсээбди. 27Зүгөөр тэрэ манай ба танай хоорондо, маанарай хойшонхи түрэлнүүдэй хоорондо гэршэ боложо, манай түгэс шатаалта үргэлөөр, манай үргэлөөр, манай амгалан байдалай түлөө үргэлөөр Эзэниие хүндэлжэ байһыемнай харуулха зэргэтэй. Тиигэбэл, хожомой сагта танай хүбүүд манай хүбүүдтэ: «Танай хуби Эзэндэ үгы», – гэхэ аргагүй байха. 28Бидэ хэлсээбди: хэрбээ манда, манай түрэлнүүдтэ хойто үедэ тиигэжэ хэлээ һаань, бидэ: «Харагты, Эзэнэй үргэлэй шэрээдэ адли юумэ манай эсэгэнэр түгэс шатаалта үргэл тахихын тулада бэшэ, амиды үргэл асархын тулада бэшэ, манай танай хоорондо гэршэ болохын түлөө хээ», – гэхэбди. 29Эзэнэй урдаһаа буһалгаатаха, мүнөө Эзэнһээ хазагайрха ба түгэс шатаалта үргэл тахихын, хилээмэнэй үргэл асаралгын, тахил тахилгын үргэлэй шэрээ зохёохо ябадал байхагүй, Эзэнэй, манай Бурханай үргэлэй шэрээ Тэрээнэй майханай урдал байха.

30Шажанай албатан Пинэһаас, тэрээнтэй ерэһэн олоной ударидагшад ба Израилиин мянгатын толгойнууд Рэүбээнэй хүбүүдэй, Гаадай хүбүүдэй, Мэнашшээгэй хүбүүдэй хэлэһэн үгэ шагнаад, зүбшөөн хүлеэгөө. 31Тиигээд Эльазаарай хүбүүн Пинэһаас Рэүбээнэй хүбүүдтэ, Гаадай хүбүүдтэ, Мэнашшээгэй хүбүүдтэ хэлээ:

– Эзэн манай дунда гэжэ мүнөөдэр бидэ мэдээбди, таанар Эзэнэй урда гэмтэ ябадал хээгүйт; мүнөө таанар Эзэнэй гарһаа Израилиин хүбүүдые сүлөөлбэт+.

32Тиигээд Эльазаарай хүбүүн Пинэһаас ба ударидагшад Рэүбээнэй хүбүүдһээ, Гаадай хүбүүдһээ Ханаһаанай газарта Израилиин хүбүүдтэ бусажа, тэдээндэ харюу асараа. 33Израилиин хүбүүд энээниие зүбшөөгөөд, Бурханиие дэмжэн юрөөгөө, Рэүбээнэй хүбүүдэй, Гаадай хүбүүдэй байһан газар һүйдхэхын түлөө дайгаар ошохоёо болёо.

34Рэүбээнэй хүбүүд, Гаадай хүбүүд үргэлэй шэрээе «Гэршэ» гэжэ нэрлээ, юундэб гэхэдэ, тэрэ Эзэн манай Бурхан болоно гэжэ манай хоорондо гэршэлээ гээ+.

23

Иисүүсэй хахасалгын үгэ

23^1Эзэнэй Израилиие бүхы талын дайсадһаань номгодхоһон, тэнигэр болгоһон хойно олон жэл үнгэрхэдэ Иисүүс хүгшэржэ, үндэр наһатай болоо+. 2Тиигээд Иисүүс Израилиин бүхы хүбүүдые, тэдээнэй ахамадуудые, түшэмэлнүүдые, зарга шүүгшэдые, хинадаг дарганарые дуудаад:

– Би үбгэрөөб, үндэр наһатай болооб. 3Эзэнэй, танай Бурханай танай урда дайлалдаһан арадуудыетнай таанар хараат, юуб гэхэдэ, Эзэн, танай Бурхан, Өөрөө танай урда дайлалдаа+. 4Тиигээд лэ би үндэһэн арадуудые жээрэбэй ёһоор танай хубита болгон хубаагааб, Иорданһаа наранһаа баруун тээшэ Агууехэ далай хүрэтэр усадхаһан бүхы арадуудаа танда хубаагааб+. 5Эзэн, танай Бурхан Өөрөө тэдээниие танһаа үлдэхэ, танай урда хюдан усадхаха, тиигэжэ Эзэн, танай Бурхан тэдээнэй газарые танай эдлэл болгон үгэхэ+. 6Тиимэһээ Моисейн Хуулиин номдо бэшэгдэһэниие тон зүбөөр хадагалжа сахихые оролдогты, баруун тээшэшье, зүүн тээшээшье бү хазагайрагты+. 7Танай урда үлэһэн тэдэ арадуудтай бү худхалдагты, тэдээнэй бурхадай нэрые бү дурдагты, тэдээгээр бү тангариглагты, тэдээндэ бү алба хэгты, һүгэдэн бү дохигты+. 8Зүгөөр мүнөө хүрэтэр тииһэн ёһоороо Эзэндэ, танай Бурханда няалдагты+. 9Эзэн агууехэ ба хүсэтэй арадуудые танһаа үлдөө, мүнөө хүрэтэр танай урда хэншье тэнсэжэ тэсээгүй+. 10Танай нэгэ хүн мянган хүниие үлдэнэ, юундэб гэхэдэ, Эзэн, танай Бурхан, Өөрөө танай түлөө дайлалдана гээ һэм+. 11Тиимэһээ Эзэндэ, танай Бурханда али болохоор дуратай байхые оролдогты. 12Хэрбээ таанарай буруу хараад, танай дунда үлэһэн арадуудта халдаа һаатнай, тэдээнтэй түрэл болоо һаатнай, тэдээндэ ябадаг болоо һаатнай, тэдээнэй танда ябадаг болоо һаа,+
13Эзэн, танай Бурхан тэдэ арадуудые танһаа үлдэхэгүй, тэдэ танда бугуули ба губшуур болохо, танай хабһанда ташуур, нюдэндэтнай адаалхай үбһэн болохо, Эзэнэй, танай Бурханай танда үгэһэн газарһаа таанар усадхагдахат.

14Мүнөө би бүхы газарай замаар ябахамни. Таанар бүхы зүрхөөрөө, бүхы сэдьхэлээрээ Эзэнэй, танай Бурханай тан тухай хэлэһэн нэгэшье һайн үгэ дэмы байгаагүй, танда бүхы юумэн бэелүүлэгдээ, бэелүүлэгдээгүй нэгэшье үгэ үлөөгүй гэжэ мэдэгты+. 15Танай толгой дээрэ Эзэнэй, танай Бурханай алибаа һайн үгэ яажа бэелүүлэгдээб, тэрээн шэнгеэр Эзэн танай толгой алибаа муу үгэ бэелүүлжэ шадаха. Эзэнэй, танай Бурханай танда үгэһэн энэ һайн газарһаа үгы болотортнай усадхаха+. 16Эзэнтэй, танай Бурхантай баталһан хэлсээгээ эбдээ һаатнай, Тэрэнэй захяа заабаринуудые сахяагүй һаатнай, ондоо бурхадта алба хэжэ, тэдээндэ мүргөө һаатнай, Эзэнэй уур хилэн танай тархида шатажа, Эзэнэй танда үгэһэн энэ һайн газарһаа таанар үгы болон арилхат.

24

Иисүүс ба Израилиин арад Шэхээмдэ

24^1Иисүүс Израилиин бүхы обогуудые Шэхээмдэ суглуулаад, Израилиин ахамадуудые, түшэмэлнүүдые, зарга шүүгшэдые, хинадаг дарганарые дуудаад, Эзэнэй урда жагсаагаа. 2Иисүүс арад зондо хандаа:

– Эзэн, Израилиин Бурхан иигэжэ хэлэнэ: «Эртэ урданһаа танай эсэгэнэр голой саана байгаа. Абраһаамай эсэгэ Тээраа, Нахоорой эсэгэ ондоо бурхадта албан хэдэг байгаа+. 3Танай эсэгэ Абраһаамые Би голой саанаһаа абаад, Ханаһаанай бүхы газар дээгүүр ябуулааб, тэрээнэй үрые олон болгоод, Исаагые тэрээндэ үгөөб+. 4Исаагта Яковые ба Эсаавые үгөөб. Эсаавта Сэһиирэй уула хайрлааб, теэд Яков ба тэрээнэй хүбүүд Египет руу ошоо+. 5Би Моисейе ба Аһароониие эльгээгээд, Египедые гай зоболонгоор дайрааб, Египедтэ гай тодхор ушаруулааб; тиигээд таанарые гаргааб+. 6Танай эсэгэнэрые Египедһээ гаргахадамни, таанар Хулһата далайда ерээт. Тиихэдэ Египедэй зон хоёр сахаригтай тэргээр, хазаар морёор танай эсэгэнэрые Хулһата далай хүрэтэр намнаа+. 7Эсэгэнэртнай Эзэндэ хандан гуйгаа. Эзэн таанарай ба Египедэй зоной хоорондо шэб харанхые табяа, тэдээн тээшэ далай урадхуулхадань, уһан тэдээниие дараа. Египедтэ юу хэһыемни танай нюдэн хараа. Тиигээд удаан элһэн губида байгаат+. 8Би таанадые Иорданай саана байһан эмооршуудай газарта асарааб. Тэдэ таанартай тулалдаа. Би тэдээниие танай гарта үгөөб, таанар тэдээнэй газарые эдлэл болгожо абаат. Би тэдээниие танай урда хюдааб. 9Моһаабай хаан, Циппоорой хүбүүн Балаак буһалгаатаад, Израилиин урдаһаа дайгаар ошоо. Тиигээд Бэһоорой хүбүүн Балаһаамые эльгээжэ, таанарта хараал хүртөөхыень уряалаа+. 10Теэд Би Балаһаамай үгэ дуулаха дурагүй байгааб. Тэрэ таниие юрөөгөө. Би таанарые тэрээнэй гарһаа сүлөөлөөб+. 11Таанар Иорданиие гаталаад, Ерихоондо ерээт. Ерихооной зон, эмооршууд, пэриззиинүүд, ханаһаанууд, хээдүүд, гиргаашууд, хиивүүд, евүүсүүд тантай дайлалдажа эхилээ, теэд Би тэдээниие танай гарта үгөөб+. 12Би танай урда хорото зүгынүүдые эльгээгээб, тэдэ танһаа хоёр эмооршуудай хаашуулые үлдөө; танай һэлмээр, танай номоор энэ хэгдээ бэшэ+. 13Танда Би газар үгөөб, тэрээн дээрэ таанар ажаллаагүйт, танай баряагүй хотонуудые үгөөб, тэдээн соо таанар һуунат, танай һуулгаагүй уһан үзэмэй, оливын сэсэрлигүүдһээ таанар жэмэсынь эдинэт»+.

14Эзэнһээ айгты, сэбэрээр, үнэн сэхээр Тэрээндэ алба хэгты. Голой саана Египедтэ танай эсэгэнэрэй алба хэһэн бурхадта бү шүтэгты, Эзэндэ алба хэгты+. 15Эзэндэ шүтэхэ дурагүй һаа, хэндэ алба хэхэеэ мүнөө шэлэгты, голой саана ба Египедтэ танай эсэгэнэрэй алба хэһэн бурхадта алба хэхэ гүт, али танай һуужа байһан газарай арадай, эмооршуудай, бурхадта гү? Би, минии гэр бүлэ Эзэндэ алба хэхэбди+.

16Арад зон харюудань иигэжэ хэлээ:

– Эзэниие орхижо, ондоо бурхадта бидэ алба хэхэгүйбди! 17Юундэб гэхэдэ, Эзэн болбол манай Бурхан мүн. Тэрэ бидэниие, манай эсэгэнэрые Египедһээ, богоолой гэрһээ гаргажа, хараһаар байтарнай агууехэ гайхамшагта хэрэгүүдые бүтээгээ, манай ябаһан бүхы замда, зүрэжэ гараһан бүхы арадуудай дунда маниие хаража ябаа. 18Эзэн манһаа бүхы арадуудые ба энэ газарта байһан эмооршуудые үлдөө. Тиимэһээ бидэ Эзэндэ алба хэхэбди, юундэб гэхэдэ, Тэрэ – манай Бурхан мүн.

19Иисүүс зондо хэлээ:

– Эзэндэ алба хэжэ шадахагүйт, юундэб гэхэдэ, Тэрэ – арюун Бурхан, хатуу сахилта Бурхан, хуули буса ябадалыетнай, нүгэлыетнай хүлисэхэгүй+. 20Хэрбээ һайе хэжэ байһан Эзэниие таанарай орхижо, ондоо хариин бурхадта алба хэдэг болоо һаа, Тэрэ таанадһаа буруу хараха, муу юумэ таанадта шэглүүлжэ, усадхаха+.

21Арад зон Иисүүстэ хэлээ:

– Бидэ Эзэндэ алба хэхэбди.

22Иисүүс зондо хандаа:

– Өөһэдөө Эзэниие һунгажа, Тэрээндэ алба хэхэбди гэжэ өөһэдыгөө гэршэлхэ гүт?

Зон:

– Гэршэлхэбди, – гэжэ харюусаа.

23– Тиигэбэл танда байһан хариин бурхадаа орхёод, сэдьхэл зүрхэеэ Эзэндэ, Израилиин Бурханда шэглүүлэгты.

24Зон Иисүүстэ хэлээ:

– Эзэндэ, манай Бурханда алба хэхэбди, Тэрээнэй үгэ дуулахабди.

25Тиигээд тэрэ үдэр Иисүүс арадай зүгһөө Эзэнтэй хэлсээ баталаа, Шэхээмдэ арад зондо тогтоолнуудые ба хуули тунхаглаа. 26Эдэ үгэнүүдые Иисүүс Бурханай һургаалай номдо бэшээд, томо шулуу абажа, тэрээнээ сарса модон доро табяа. Тэрэ шулуун Эзэнэй нангин газарай хажууда байдаг+. 27Тиигээд Иисүүс бүхы арад зондо хэлээ:

– Энэ шулуун манда гэршэ болохо, юуб гэхэдэ, Эзэнэй манда хэлэһэн бүхы үгэнүүдые тэрэ дуулаа; Бурханайгаа урда танай худалаар хэлэбэлтнай, тэрэ таниие гэмнэһэн гэршэ болохо+.

28Тиигээд Иисүүс арад зониие табяа, хүн бүхэн өөрынгөө хубита газарта ошоо+.

29•Энээнэй һүүлээр Нүүнэй хүбүүн, Эзэнэй богоол Иисүүс зуун арбан наһатайдаа наһа бараа. 30Тиигээд тэрээниие өөртэнь заяагдаһан хубаариин газарта, Эпрааимай хада дээрэ, Гааһаш хадаһаа хойшо байдаг Тимнаат-Сээраада хүдөөлүүлээ+. 31Иисүүсэй амиды ябахада, мүн тэрэнэй наһанһаа нүгшэһэн хойно Эзэнэй Израильда юу бүтээһые хараһан ахамадуудай амиды мэндэ ябахада, Израиль бүхы үдэрнүүдтэ Эзэндэ һүгэдэн, Тэрээндэ алба хээ.

32Израилиин хүбүүдэй Египедһээ гаргаһан Иосифой яһыешье Шэхээмдэ, Шэхээмэй эсэгэ Хамоорой хүбүүдһээ Яковай зуун зоосоор худалдажа абаһан, һүүлдэ Иосифой хүбүүдтэ хубаари боложо хүртэһэн талбай газар дээрэ хүдөөлүүлээ+.

33Тэрээнэй һүүлээр Аһарооной хүбүүн Эльазаар наһа бараа. Эпрааимай хада дээрэ тэрээндэ үгтэһэн, хожомынь тэрээнэй хүбүүндэ хүртэһэн Пинэһаасай нюруу дээрэ тэрээниие хүдөөлүүлээ.

* 10:13 Еврей хэлэн дээрэ «Үнэн Сэхын» гэһэн удхатай, урданай Израилиин байлдаанууд тушаа дуунуудай ном.

+ 1:1 Гар 24:13, Тоо 27:18-20, Хуу 1:38
+ 1:2 Хуу 34:5
+ 1:3 Хуу 11:24
+ 1:4 Эх 15:18, Тоо 34:1-12, Хуу 11:24

+ 1:5 Хуу 7:24, Гар 3:12, Уд 6:16, Хуу 31:5-8, Евр 13:5

+ 1:6 Хуу 31:6-7, Хуу 31:23
+ 1:7 Хуу 5:32
+ 1:8 Хуу 17:18-19, Псал 1:2
+ 1:9 Хуу 1:21, Хуу 31:8
+ 1:10 Хуу 16:18
+ 1:14 Тоо 32:17-26, Хуу 3:18
+ 1:15 Тоо 32:29, Хуу 3:20, Нүүн 22:1-9
+ 2:1 Мт 1:5, Як 2:25, Евр 11:31
+ 2:5 2 Хаан 17:18-20
+ 2:7 Уд 3:28, Уд 7:24
+ 2:9 Гар 15:14-16, Гар 23:27
+ 2:10 Гар 14:21, Тоо 21:21-35
+ 2:11 Хуу 4:39, 3 Хаан 8:23
+ 2:12 Хуу 6:13
+ 2:14 Уд 1:24-25
+ 2:15 1 Хаан 19:12, Хэр 9:25
+ 3:1 Тоо 25:1
+ 3:3 Хуу 31:9
+ 3:6 Лев 20:7, Тоо 11:18
+ 3:10 Гар 23:23
+ 3:11 Мих 4:13, Зах 4:14, Зах 6:5
+ 3:12 Тоо 13:3
+ 3:13 Псал 113:3
+ 3:15 1 Уг 12:15
+ 3:16 Хуу 3:17
+ 3:17 Гар 14:21, Гар 14:29, 4 Хаан 2:8
+ 4:3 Хуу 27:2, 3 Хаан 18:31

+ 4:6 Эх 28:18, Эх 35:14, 1 Хаан 7:12, Гар 12:26

+ 4:12 Тоо 32:17, Тоо 32:20
+ 4:23 Гар 14:21
+ 4:24 3 Хаан 8:42-43
+ 5:4 Тоо 14:29, Тоо 26:64-65

+ 5:6 Тоо 14:33-34, Гар 3:8, Тоо 14:23, Тоо 14:28-29

+ 5:7 Тоо 14:31, Хуу 1:39
+ 5:9 Эх 34:14
+ 5:10 Гар 12:6, Тоо 9:5
+ 5:12 Гар 16:35
+ 5:13 Тоо 22:23
+ 5:15 Гар 3:5
+ 6:4 Уд 7:16-18
+ 6:16 Лев 27:28, Хуу 20:17, Нүүн 2:1-6
+ 6:17 Нүүн 7:12
+ 6:19 Евр 11:30
+ 6:20 Хуу 7:2
+ 6:22 Евр 11:31
+ 6:24 Мт 1:5, Як 2:25, Евр 11:32
+ 6:25 3 Хаан 16:34
+ 7:1 Нүүн 22:20, 1 Уг 2:6-7
+ 7:4 Лев 26:17, Хуу 28:25

+ 7:6 Тоо 14:5, 1 Хаан 4:12, Нэх 9:1, Гаш 2:10

+ 7:7 Гар 5:22, 4 Хаан 3:10
+ 7:9 Псал 82:4
+ 7:12 Лев 26:37, Уд 2:14, Нүүн 6:17
+ 7:14 1 Хаан 10:19, 1 Хаан 10:21
+ 7:17 Тоо 26:19-20
+ 7:19 Ин 9:24
+ 7:20 2 Хаан 12:13

+ 7:21 Эх 10:10, Эх 11:2, Хуу 7:25-26, Хуу 13:17

+ 7:26 Нүүн 7:26, 2 Хаан 18:17
+ 8:1 Нүүн 6:1
+ 8:2 Нүүн 6:20, Хуу 20:14
+ 8:4 Уд 20:29
+ 8:5 Нүүн 7:4-5, Уд 20:32
+ 8:19 Уд 20:37
+ 8:22 Хуу 7:2
+ 8:23 1 Хаан 15:8-9
+ 8:28 Хуу 13:16

+ 8:29 Нүүн 10:26, Хуу 21:22-23, Нүүн 7:26, 2 Хаан 18:17

+ 8:30 Хуу 27:2, Хуу 27:5-6
+ 8:31 Гар 20:25
+ 8:33 Хуу 11:29, Хуу 27:12-13
+ 8:34 Хуу 28
+ 8:35 Хуу 31:12
+ 9:2 Эх 14:1-3, Нүүн 10:5, Нүүн 11:5
+ 9:3 Нүүн 6:20, Нүүн 8:28
+ 9:6 Нүүн 5:10
+ 9:9 Хуу 20:11, Хуу 20:15
+ 9:10 Тоо 21:21-35
+ 9:14 Тоо 27:21
+ 9:15 Нүүн 11:19
+ 9:17 Нүүн 18:25-28
+ 9:21 Хуу 29:11
+ 9:24 Хуу 7:1-2, Гар 15:14
+ 9:25 Ер 26:14
+ 10:1 Нүүн 6:20, Нүүн 8:29, Нүүн 9:15
+ 10:2 Хуу 11:25
+ 10:5 Эх 14:1-3, Нүүн 9:2, Нүүн 11:5
+ 10:8 Нүүн 1:5, Нүүн 21:44
+ 10:10 Уд 4:15, 1 Хаан 7:10, Иса 28:21

+ 10:11 Гар 9:23, Иса 30:30, Гэр 11:19, Гэр 16:21, 2 Хаан 18:8

+ 10:13 Авв 3:11
+ 10:14 4 Хаан 20:10-11, Иса 38:8
+ 10:24 Хуу 7:24
+ 10:25 Хуу 3:21, Хуу 7:19
+ 10:26 Нүүн 8:29
+ 10:27 Хуу 21:22-23
+ 10:28 Нүүн 6:20
+ 10:38 Нүүн 15:15, Уд 1:11
+ 10:40 Хуу 20:16-17
+ 11:4 Уд 7:12, 1 Хаан 13:5
+ 11:5 Эх 14:1-3, Нүүн 9:1-2
+ 11:6 Хуу 17:16, 2 Хаан 8:4, 1 Уг 18:4
+ 11:12 Хуу 7:24, Хуу 20:16-17
+ 11:15 Гар 34:11-12, Хуу 7:2
+ 11:19 Нүүн 9:7, Нүүн 9:15

+ 11:20 Гар 4:21, Хуу 7:16, Хуу 20:16-17, 1 Хаан 2:25

+ 11:21 Тоо 13:23, Хуу 1:28, Хуу 2:10, Хуу 9:2

+ 11:22 1 Хаан 17:4
+ 11:23 Тоо 26:53, Нүүн 14:15
+ 12:2 Тоо 21:24

+ 12:4 Хуу 2:11, Хуу 3:11, Нүүн 13:12, Тоо 21:33-35

+ 12:6 Тоо 32:33, Хуу 29:8
+ 13:3 Хуу 2:23
+ 13:5 3 Хаан 15:18, Псал 82:8, Эзэк 27:9
+ 13:8 Тоо 32:33, Хуу 3:12
+ 13:9 Хуу 2:35
+ 13:12 Нүүн 12:4
+ 13:13 1 Уг 2:23
+ 13:14 Хуу 18:1-2
+ 13:21 Тоо 25:15, Тоо 31:8
+ 13:22 Тоо 31:16
+ 13:30 1 Уг 2:23
+ 13:31 Тоо 32:41
+ 13:33 Тоо 18:20, Хуу 10:9
+ 14:1 Тоо 34:17
+ 14:2 Тоо 26:53-55, Тоо 34:13
+ 14:3 Тоо 18:20, Хуу 10:9
+ 14:4 Эх 48:5, Тоо 35:2
+ 14:6 Тоо 13:31, Тоо 14:6
+ 14:8 Тоо 13:32, Хуу 1:28
+ 14:9 Тоо 14:6-9, Тоо 14:24

+ 14:12 Тоо 13:23, Хуу 1:28, Хуу 2:10, Хуу 9:2, Нүүн 11:21

+ 14:15 Эх 23:2, Эх 35:27, Уд 1:10, Нүүн 15:13, Нүүн 11:23

+ 15:4 Тоо 34:3-5
+ 15:6 Нүүн 18:17
+ 15:13 Тоо 13:31, Нүүн 14:15, Нүүн 21:11
+ 15:14 Тоо 13:23, Уд 1:10, Уд 1:20
+ 15:15 Нүүн 10:38, Уд 1:11
+ 15:16 Уд 1:12-15, 1 Хаан 17:25
+ 15:19 Уд 1:10-15
+ 15:63 Уд 1:8, Уд 1:21, 2 Хаан 5:6
+ 16:2 2 Хаан 15:32, 2 Хаан 17:5
+ 16:10 Уд 1:29, 3 Хаан 9:16
+ 17:1 Эх 41:51, 1 Уг 7:14, Тоо 32:40
+ 17:2 Тоо 26:30-32
+ 17:3 Тоо 26:33, Тоо 27:1-7, Тоо 36:1-12
+ 17:12 Уд 1:27-28
+ 17:14 Эх 48:19
+ 17:16 Уд 1:19
+ 18:1 Уд 18:31
+ 18:7 Тоо 18:20, Хуу 10:9, Нүүн 13:8
+ 18:17 Нүүн 15:6
+ 18:28 Нүүн 9:17
+ 19:2 1 Уг 4:28-33
+ 19:9 Эх 49:7
+ 19:16 Эх 49:13
+ 19:46 Уд 1:34
+ 19:47 Уд 18:27
+ 19:50 Нүүн 24:30, Уд 2:9

• 20:1 Тоо 35:6, Тоо 35:9-34, Хуу 4:41-43, Хуу 19:1-13

+ 20:1 Гар 21:13
• 21:1 Тоо 35:1-8, 1 Уг 6:54-81
+ 21:4 Гар 6:16-19, Тоо 3:17-20
+ 21:11 Нүүн 14:15, Нүүн 15:13
+ 21:43 Эх 13:15, Эх 15:18, Эх 26:3, Эх 28:13
+ 21:44 Нүүн 10:8, Нүүн 23:10
+ 21:45 3 Хаан 8:56
+ 22:2 Тоо 32:18-22, Хуу 3:20, Нүүн 1:12-15
+ 22:4 Нүүн 11:23
+ 22:5 Хуу 6:5, Хуу 6:17, Хуу 11:22
+ 22:7 Нүүн 17:5
+ 22:8 Тоо 31:27, 1 Хаан 30:24
+ 22:13 Тоо 25:7-13
+ 22:16 Хуу 13:12-15
+ 22:17 Тоо 25:1-5
+ 22:20 Нүүн 7:1, Нүүн 7:5
+ 22:22 Хуу 10:17, 3 Хаан 8:39
+ 22:31 Лев 26:11-12
+ 22:34 Эх 31:48
+ 23:1 Хуу 12:10
+ 23:3 Гар 14:14
+ 23:4 Нүүн 13:1-7
+ 23:5 Тоо 33:53
+ 23:6 Хуу 5:32, Хуу 28:14
+ 23:7 Гар 23:13
+ 23:8 Хуу 10:10
+ 23:9 Нүүн 10:8, Нүүн 21:44

+ 23:10 Лев 26:8, Хуу 32:30, Уд 15:15, Гар 14:14

+ 23:12 Гар 34:15-16, Хуу 7:3, Уд 2:21, Гар 23:33, Хуу 7:4

+ 23:14 3 Хаан 2:2, Нүүн 21:45, 3 Хаан 8:56
+ 23:15 Лев 26:14-39, Хуу 28:15-68
+ 24:2 Эх 11:27-32
+ 24:3 Эх 12:1-5, Эх 21:2-3
+ 24:4 Эх 25:24-26, Эх 36:8, Эх 46:5-7
+ 24:5 Гар 3:10, Гар 4:14, Гар 7, Гар 12:51
+ 24:6 Гар 14:9

+ 24:7 Гар 14:20, Гар 14:28, Тоо 14:33-34, Нүүн 5:6

+ 24:9 Тоо 22:5-6, Хуу 23:4

+ 24:10 Тоо 24:10, Хуу 23:5

+ 24:11 Нүүн 3:17, Нүүн 6:1, Нүүн 10:10, Нүүн 11:8

+ 24:12 Тоо 21:21-35, Псал 43:4
+ 24:13 Хуу 6:10, Хуу 6:11
+ 24:14 Хуу 10:12, 1 Хаан 12:24
+ 24:15 3 Хаан 18:21
+ 24:19 Лев 19:2, Гар 20:5
+ 24:20 1 Хаан 12:25
+ 24:26 Хуу 31:24, Эх 35:4, Уд 9:6
+ 24:27 Эх 31:44-45
+ 24:28 Уд 2:6
• 24:29 Уд 2:7-9
+ 24:30 Нүүн 19:50, Уд 2:9
+ 24:32 Эх 33:19, Эх 48:22, Эх 50:25

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=BUR

Үгэ тайлбарилгын толи

Үгэ тайлбарилгын толи

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. З

8. И

9. Л

10. М

11. Н

12. О

13. Ө

14. П

15. Р

16. С

17. Т

18. У

19. Ү

20. Ф

21. Х

22. Һ

23. Ш

24. Э

Абаралга, Абарагша

Библи соо «абаралга» гэжэ үгэ гол түлэб Бурханай ямар нэгэн хүндэ гү, али бүхы арадта туһалхые, дайсадһаа, үбшэнһөө, аюулһаа зайлуулхые элирхэйлнэ. Тиимэһээ Бурханиие Абарагша гэжэ нэрлэдэг. Абаралга гээшэ үшөө нүгэлэй даралтаһаа мултаралга, мүнхэ наһатай бололго гэһэн удхатай. Шэнэ Хэлсээн соо Иисүүс Христоос Абарагша гэжэ нэрлэгдэнэ, юундэб гэхэдэ, Тэрэнэй хэрээһэн дээрэ наһа баража, удаань амидырһан ушар нүгэлэй болон үхэлэй даралтаһаа зондо абарал үршөөһэн тэмдэг мүн. Хүн хадаа Христоосто һүзэглэһэнөөрөө энэ абаралда хүртэдэг юм.

Абраһаам

Бурхан еврей арадһаа Абрамые шэлэжэ, тэрээнтэй Хэлсээ баталаа. Юрэдөө, тэрэ Бурхантай Хэлсээ баталагша түрүүшын хүн, еврей угсаатанай аха заха болоно юм.

Түрүүшээр тэрэ Абрам гэжэ нэрэтэй байгаа, удаань Бурхан Абраһаам гэжэ нэрэ тэрээндэ үршөөгөө бэлэй. Бурхан нүүдэл байдалтай Абраһаамда «Түрэл нютагһаа гаража ошо, холын Ханаһаан орон нютаг руу нүүжэ, тэндэ байдаг боло» гэжэ захирһан, «далайн элһэн мэтэ тоо томшогүй олон үри һадаһадайшни газар дайда тэрэ болохо» гэжэ найдуулһан байна. Абраһаам Сарра һамгантаяа хамта Исаак гэжэ хүбүүтэй болохоёо ехэ удаан хүлеэгөө, олон бэрхэшээл дабажа гараа. Исаагһаа гадна Абраһаам Саррын шэбэгшэ эхэнэр Һагаарһаа Ишмаһээл гэжэ үшөө нэгэ ондоо хүбүүтэй бэлэй. Тэрэ үшөөшье бусад үхибүүдтэй байһан юм. Исаагай хүбүүн Яков Израилиин арбан хоёр обогой эхи табигша мүн. Абраһаам хадаа Бурханда түгэс үнэн сэхэ, ямаршье хүндэ ушар, хүнэй һанамжалхын аргагүй бэрхэшээлнүүдые гаталжа, Бурханай захяа заабари бүримүһэн гүйсэдхэлгын жэшээ мүн гэжэ Библи соо зураглагданхай.

Агууехэ Ирод хаан

Христоосой мүндэлхын урда тээхи 40 онһоо эхилэн 4 он хүрэтэр Палестиные зонхилһон Иудейн хаан. Ирод хаан хадаа Иисүүс Христоосой мүндэлһэнэй удаа Вифлеемэй нарай хүүгэдые хюдаха гэһэн захиралта үгэгшэ мүн.

Ада шүдхэр, муу һүлдэ

Шолмосой хүтэлбэри доро байгааша һүнэһэн. Ада шүдхэрнүүд энэ дэлхэй дээрэ эдэбхитэй ажал ябуулна, жэшээнь, хүнэй бэе руу шурган ороод, тэрэниие дууһан хүтэлбэрилжэ шадаха гээд зон тэдээнһээ айдаг байгаа. Гэбэшье Бурхан энэ оршолонгой дээдын засаг баридаг ушарһаа Бурханай хүсөөр Иисүүс зониие ада шүдхэрнүүдһээ сүлөөлдэг, мүн Өөрынгөө шабинарые ада шүдхэр үлдэн гаргаха эрхэ засагтай болгоо бэлэй.

Алба татагша

Шэнэ Хэлсээнэй үедэ Римэй хаанта гүрэнэй һан руу Палестинаһаа алба татагша гэхэ гү, али татабари суглуулагша хүн, нютаг зоной дундаһаа томилогдоһон түшэмэл. Римэй засаг баряашад түбһөө холо байдаг газарнуудта алба татахыень түрээсэлэгшэдые (хүлһөөр газар эдлэгшэдые) албалһан, тэдэнь алба татагшадаар мүнгэ зөөри суглуулдаг байгаа. Түрээсэлэгшэ Римэй һан руу эртэнһээ хэлсээтэй мүнгэ үгэхэ ёһотой һэн. Түрээсэлэгшэд болон татабари суглуулагшад баяжаха зорилготойгоор татабари дээшэнь болгожо, үлөөшыень өөһэдтөө абадаг байгаа. Тиимэһээ алба татагшадта зон ехэ дурагүй, тэдэниие үзэн ядадаг байһан, үшөө тэдэнэй Римэй эртэ урдын шажанай засагтай холбоотой байһандань бүришье дураа гутадаг һэн. Тиимэһээ «алба татагша» гэжэ үгэ «нүгэлшэн» гэжэ үгэтэй адли удхатайгаар тоологдодог байгаа. Тиибэшье Иисүүс алба татагшадта һайнаар хандадаг һэн. Тэдэнэй нэгэн Матвей, Лукагай Һайн Мэдээсэл соо Левий гээд нэрлэгдэнэ, Иисүүсэй шаби болоһон юм.

Аллилуйя

Эртэ урдын еврей хэлэн дээрэ «Бурханиие магтагты» гэһэн удхатай, шангаар үгүүлэгдэдэг үгэ. Энэ үгэ урданай еврейнүүдэй зальбарал болон дуунууд соо оло дахин дайралдадаг байһан юм.

Амгалан байдалай түлөө үргэл

Энэ үргэл хэхэдээ, зон Бурхантай үнэн сэхэ харилсаагаа тогтоохын болон Тэрээнтэй һайн болоһондоо ба харилсаагаа һэргээһэндээ баясахын түлөө үргэдэг юм. Малай үүсэлэгдэһэнэй удаа тэрэнэй хубинь үргэлэй шэрээ дээрэ шатаагдажа, нүгөө хубинь үргэл хэһэн хүндэ, тэрэнэй гэр бүлэдэ, тиихэдэ санаартадта үгтэдэг бэлэй.

Анаагшууд

Ханаһаанай орон нютагта израильшуудай ерэхын урда тээ тэндэ байгша арадуудай нэгэн мүн. Анаагшууд абарга баатарнуудай үри һадаһад байжа, аргагүй ехэ хүсэтэй, үндэр хүнүүд байһан гэжэ зураглагдана.

Араам хэлэн

Эртэ урдын еврей, нэгэ тэды хубида араб хэлэнүүдтэ түрэл хэлэн. Христоосой мүндэлһэн үе сагай урда тээхи VI зуун жэлдэ Дүтын Дурна зүгэй бүхы нютагуудта гадаада харилсаан, худалдаа наймаан гол түлэб энэ хэлэн дээрэ ябуулагдадаг байгаа. Хуушан Хэлсээнэй зарим номуудай хубинуудынь араам хэлэн дээрэ бэшээтэй.

Арбанай нэгэ хуби

Ургасын арбанай нэгэ хуби Эзэндэ үргэгдэдэг бэлэй. Бодото байдалаар абажа харабал, энэ хубиие амбаар соо хадагалдаг, санаартанай болон левидүүдэй эдеэ хоолдо шэглүүлдэг бэлэй. Зарим ушарта малые арбанай нэгэ хуби болгон үгэнгүй, энэ малай сэнгээр тэнсүү мүнгэ левидүүдтэ үгэжэ, түлэн абаха ёһотой байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта фарисейнүүд ургасын арбанай нэгэ хуби тухай ойлгосые үргэдхэжэ, бүхы олзо зөөриин арбанай нэгэ хуби болгон, эдеэ хоолдо амта үгэдэг ногоонһоошье хуби үгтэхэ ёһотой гэжэ хэлэдэг байгаа.

Арюудхалга

Шажанай эгээ шухала ёһололнуудай нэгэн. Хүниие уһанда шунгуулха гээшэ тэрэниие арюудхаха, Бурханда зорюулха гэһэн удхатай мүн. Шэнэ Хэлсээн соо уһаар арюудхалгын хоёр янза тухай хэлэгдэнэ. Нэн түрүүн Арюудхагша Иоанн нүгэлөө сагааруулха, Бурханай хүсэл дүүргэхэ гэһэн хүнүүдые арюудхадаг байгаа. Һүүлээрнь Иисүүс Өөрөө Иордан мүрэн соо Иоаннда арюудхуулаа, тиин Арюун Һүлдэ Бурхан тэнгэриһээ Тэрээндэ буугаа. Энэ сагһаа эхилжэ, Иисүүсэй Бурханай табисуурта боложо алба хэлгэнь эхилээ. Иисүүс Христоосой наһа бараад амидырһанай удаа уһаар арюудхалга гүнзэгы удхатай болоо: хүн урданайнгаа нүгэлтэ ажамидаралһаа арсажа, Христоостой нэгэдэн, шэнэ ажамидаралтай болохоёо амидырна. Шэнэ Хэлсээн соо «Иисүүсэй арюун байһантай адли хэрээһэ зүүлгэ» тухай далда удхатайгаар хэлэгдэхэдээ, Иисүүсэй зоболондо хүнэй хабаатайе, тиихэдэ «Һүлдөөр хэрээһэлгэ» гээшэ Арюун Һүлдын хүн дээрэ буухые хэлэнэ.

Арюудхалгын ёһолол

Бурханда үргэл хэжэ, хэһэн нүгэлэйнгөө түлөө гэмээ наманшалга, бэеэ арюудхалга. Энэ үйлэ хэрэг хадаа Бурхан болон үргэл хэжэ гуйһан хүнэй хоорондохи харилсаа һэргээдэг юм. «Гэмээ сагааруулха» гэжэ ойлгосотой тааруулан хэрэглэгдэдэг еврей үгэ «хушаха» гү, али «хушалта» гэжэ удхатай. Тиихэдэ энэ үгэ үшөө мүнгэ түлэжэ богоолто байдалһаа гү, али баряанһаа хүниие гү, али бүхы арадые сүлөөлхэ гэһэн удхатай. Иисүүс Христоосой Өөрыгөө үргэл болгон наһа бараһан ушар Тэрээндэ аргагүй ехээр һүзэглэһэн хүнүүдые нүгэл болон үхэлэй эрхэ мэдэлһээ сүлөөлһэн байна.

Арюудхаһан хилээмэн, Үргэлэй хилээмэн

Майхан һүмэ (һүүлээрнь Һүмэ) соо тусхай тахил дээрэ табигдадаг дабһагүй арбан хоёр лепёошхо. Еврей хэлэн дээрэ тэдэ лехем паним гү, али лехем хапаним гэжэ нэрэтэй, удхалбал, «Бурханай үмэнэ хилээмэн», юундэб гэхэдэ, нангин Һүмэ соо Бурхан Өөрөө оршодог, тиимэһээ хилээмэн нангин мүн. Тахил дээрээ хилээмэн дүүрэн долоон үдэр байдаг, һүүлээрнь шэнэ арбан хоёр лепёошхоор һэлгэдэг юм. Хилээмэнэй тусхай тахил дээрэһээ абтагдахадань, тэрэниие гансал санаартад эдихэ эрхэтэй байһан юм.

Арюун Һүлдэ

Руах гэжэ еврей болон пнеума гэжэ грек үгэнүүд «амисхаал, һэбшээн, һүлдэ» гэжэ адли удхатай. Бурханай Һүлдэ гээшэ амидарал үршөөдэг, ами наһа дүнгэдэг, туһалдаг, бүхы юумые бүтээдэг хүсэн гэжэ Хуушан Хэлсээн соо зураглагдана. Тэрээнһээ гадна Һүлдэ гээшэ хүниие ухаатай, талаан бэлигтэй болгодог, Бурханда һүзэглэхыень уряалдаг. Бурханай Һүлдэ хадаа тусхай алба ябуулхыень Израилиин зарга шүүгшэдые, лүндэншэд болон хаашуулые уряалдаг бэлэй. Тиихэдэ энэ Һүлдэ Библи соо Эзэнэй Һүлдэ, Арюун Һүлдэ гэжэ нэрлэгдэнэ. Эсэгэ, Хүбүүндэшье үгтэһэн Бурханай шэнжэнүүд Бурханай Һүлдэдэшье бии. Лукагай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл соо хэлэгдэһэнэй ёһоор, Иисүүсэй эхын умай соо ами олоһониинь хүнэй хабаагүй, гансал Арюун Һүлдын оролсоһонһоо болоно. Иисүүсые арюудхалгын ёһололой үедэ Арюун Һүлдэ онсо ондоогоор тэрээн дээрэ буугаа. Тиихэдэ Иисүүсэй үгөө үгэһэнэй ёһоор, Табидахи үдэрэй һайндэрэй үедэ Бурханай Һүлдэ шабинартань бууһан байна. Бурханай Һүлдын хүсөөр хүн гээшэ шэнэ амидаралда һэргэн бодоно, Бурханай үхибүүниинь болоно. Һүлдэ болбол һүзэглэгшэ зоной Һүмэдэ мүргэхын онсо бэлиг тэдээндэ үгэнэ. Һүлдын үрэ дүн гэхэдэ, иимэ: дуран, баяр, энхэ тайбан, тэсэбэри, номгон һайхан сэдьхэл, хайрлаха сэдьхэл, этигэл, номгон абари зан болон бэеэ барилга. Тиихэдэ «Һүлдэ» гэжэ үгэ хүнэй досоохи һүлдэ, сэдьхэлэй шанар тодорхойлно. Энэ үгөөр шажанай һүлдэ амитад нэрлэгдэдэг (жэшээнь, Бурханай Эльгээмэл, ада шүдхэрнүүд). Энэ үгэ далда удхатайгаар хэрэглэгдэхэдээ, мэдэлшэн болон хэлэлгые («лүндэнэй һүлдэ»), хүнэй тэнхээгүй байдалые («үбшэн, хүсэгүйн һүлдэ») нэрлэжэ хэрэглэгдэнэ.

Аси

Римэй нэгэ хуби нютаг байһан, мүнөө үеын Бага Азиин (Турциин) газар. Энэ хуби нютагай түб хотонь Ефес (мүнөө сагай үгүүлбэреэр – Эфес) байгаа. Дэлхэйн Ази түби гэжэ нэрэ энэ хуби нютагай нэрэһээ гараһан юм. Гэбэшье эдэ хоёр нэрэ холихо хэрэггүй.

Ассиири

Мүнөөнэй Ирак гүрэнэй дэбисхэр дээрэ оршодог байһан, Нинэвээ гэжэ түб хототой хүсэ ехэтэ урданай хаанта гүрэн мүн. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 722 ондо ассиириинхид Израилиин Хойто хаан түрэ эзэлжэ, олон израильшуудые баряанда абаһан байна. Израильшуудай хэдышье дурагүй байгаа һаань, һүүлээрнь тэдэнэй орон нютаг руу Ассиириин хаанта гүрэнэй ондоо газарнуудһаа зон асарагдажа байрлуулагдаа. Израилиин орон нютагые дайлан эзэлһэнэй удаа ерүүл зон үлэһэн израильшуудтай гэрлэжэ, холилдоһон байна. Ассиириинхид Иудын орон нютагта (Урда хаан түрэдэ) добтолон ороһон байна, зүгөөр илажа шадаагүй. Һүүлдэнь Нинэвээ хото Бурханай хэһээлтэдэ орожо, булимтарагшадаар бута һандаргаагдаһан юм.

Аха захатан, удамаршад

Анхандаа аха захатан гэжэ гэр бүлын, обогой, угай эгээ аха зониие нэрлэдэг байгаа. Һүүлээрнь еврей арадай болон зарим бүлгэмэй ударидагшадые удамаршад гээд нэрлэдэг болоо. Зарга хэрэгүүдые шиидхэхэдэнь өөртэнь туһалдаг байхын тула Моисей далан удамаршые томилоо бэлэй. Израильшуудай баряанһаа бусажа ерэһэнэй удаа удамаршадай хуулита зиндаа тусхай удхатай болоо. Мүргэлэй гэрнүүд соо долоон аха захатанай зүблэл байдаг, тэдэ мүргэлэй гэрэй даргада туһалдаг байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо хэлэгдэһэнэй ёһоор, христиан удамаршад (пресвитернүүд) һүмэ ударидадаг байһан юм.

Ахамад санаартан

Аһарооной угай ахамад гү, али дээдэ санаартан. Һургаалай ёһоор, зарим ёһо гурим гансал тэрэ бүтээдэг байһан юм. Тодорхойлбол, жэлдээ нэгэ дахин Нангинай Нангин руу гансал тэрэ орохо эрхэтэй байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ нүлөө ехэтэй иудей бүлэг санаартад ахамад санаартад гэжэ нэрэтэй һэн.

Аһароон

Моисейн аха, Левиин обогой хүн байгаа. Бурхан Моисейгээр дамжуулан, израильшуудта Һургаал үршөөхэдөө, Аһароониие түрүүшын санаартанаар томилһон байна. Бурхан хадаа санаартадай уялгануудые Өөрөө тодорхойлжо, гансал Аһарооной уг удам тэдэниие дүүргэжэ байха ёһотой гэжэ зарлигтаа һэн. «Мэлхицээдэгэй хэргэмээр» Иисүүс Христоосой ахамад санаартан байхань Аһарооной ахамад санаартан байһанһаа үлүү түгэс гэжэ Шэнэ Хэлсээн соо онсологдонхой.

Ашэраа

Баян ургасын һүлдэ, Ханаһаанай бурхан. Эртэ урдын сагта Дүтын Дурна зүгтэ Ашэраада һүгэдэдэг газарнуудаар энэ бурханай дүрсэ һиилэһэн модон бахананууд һуулгаатай байгаа. Ашэраа хадаа Илүү гү, али Баалай (гол бурханай) һамган ба «бүхы бурхадай эхэ» гээд зарим домогуудта зураглагдана. Финикиин Тиир ба Сидоон гэжэ түб хотонуудта тэрэ гол бурхан гээд тоологдодог бэлэй.

Баал

Израильшуудай Палестина руу ерэхэһээ урид тэндэ ажаһуугша ханаһаан арад энэ бурханда шүтэдэг байһан юм. Энэ үгын анхан удха – «ноён, эзэн».

Энэ орон нютагта үлэһэн нютагай зоной үгэдэ орожо, израильшууд Баалда шүтэхэ гэжэ оло дахин һэдээ бэлэй. Тиимэ юумэнэй болоходонь, Бурханай урдаһаа эгээ шанга гэмтэ хэрэг хэгдэбэ гэжэ тоологдодог байгаа.

Баал-Зэбүүн, Бээлзэбүүл

Шолмосой, Бурханда эсэргүүсэгшын, ада шүдхэрнүүдэй ударидагшын нэгэ нэрэ. Эртэ урдын шажантай Ханаһаан арадуудай мүргэдэг байһан Баал бурхантай энэ нэрэ холбоотой байжа магад.

Бага һамган

Эрэ хүнэй дэрэ хубаалдахын тула гэртээ оруулһан эхэнэр. Тэрэ эхэнэр өөрын эрхэтэй байгаа. Зиндаагаараа тэрэ шэбэгшэ эхэнэрһээ дээрэ, харин һамганһаань доогуур бэлэй.

Болтогой

Хуушан еврей хэлэн дээрэ «амен» гэжэ үгэ «үнэхөөр», «үнэн», «болтогой» гэһэн удхатай. Гол түлэб зальбаралай түгэсхэлдэ хэрэглэгдэдэг юм. Энэ үгын һуури «һэжэглэлтэгүй» гэһэн еврей үгын удхатай. «Амен» гэжэ үгөөр шажанай номнол гү, али зальбаралые эхилжэ гү, али түгэсэжэ болохо. Хүнэй зальбархада, «амен» гэжэ харюусаһан хүн хэлэгшын бүхы үгэнүүдые дэмжэнэб гэжэ мэдүүлнэ юм.

Буруу номнолтон

Эртэ урдын израильшууд бусад арадые буруу номнолтон гэхэ гү, али эртэ урдын шажантай зон гэжэ нэрлэдэг байгаа. Юундэб гэхэдэ, гансал еврейнүүд нэгэ Бурханда мүргэдэг, зүгөөр бусад арад олон бурхадые шүтэдэг бэлэй. Тиимэһээ эдэ буруу номнолтон үнэн сэхэ Бурханай болон Тэрэнэй шэлэһэн Израилиин арадай дайсад болоно гэжэ тэдэ тоолодог байгаа.

Бурхан

Энэ дэлхэйн нэгэдэмэл, буянта, Түгэс Хүсэтэ Бүтээгшэ болон энэ дэлхэйн Эзэн мүн. Хэндэшье, юундэшье диилдэхэгүй, Өөрынгөө буянтай ба сүлөөтэй хүсэлөө бэелүүлэн, Бурхан энэ дэлхэй дээрэ үдэр бүри үйлэ хэрэгүүдээ ябуулна. Бурханһаа ходо хүртэжэ байдаг буян хэшэгэйнгээ түлөө хүн гээшэ Өөртэнь дуратай болон шүтэжэ байхыень Тэрэ хүлеэнэ.

Бурханай алдар

Эдэ үгэнүүд Бурханай нэрэ соло болон Бурханһаа ошотоһон ялагар туяа тодорхойлно. Библи соо Бурханай алдар гээшэ Бурханда мүргэдэг газар дүүргэдэг, хүнэй хаража шадахагүй үүлэн гү, али яларһан туяа юм гээд харуулагдана. Иисүүс Христоосой ажамидаралда Бурханай алдар онсо нүлөөтэй: Иисүүсэй мүндэлһэн ушарта, Тэрэнэй хэһэн гайхамшаг хэрэгүүдтэ, хэрээһэн дээрэ Тэрэнэй наһа баралга болон амидыралгада.

Бурханай хүбүүн

Хуушан Хэлсээн соо зарим ушарнуудта Бурханай бии болгоһон, Тэрээндэ мэдэлтэй амитад (Эльгээмэлнүүд, һүлдэ) «Бурханай хүбүүд» гэжэ нэрэтэй. Тэрээнһээ гадна Израилиин арад, зарим хаашуулынь Бурханай хүбүүд гэжэ нэрэтэй. Зүгөөр Шэнэ Хэлсээнэй зохёолшод Иисүүс Христоосые Бурханай хүбүүн гэнэ. Энэ хадаа Тэрэнэй Бурханай табисууртын зиндаатай, тиихэдэ үшөө Тэрэнэй Бурхан Эсэгэһээ мүндэлһыень болон Тэрээнтэй холбоотой байһыень элирхэйлнэ. Христоосто һүзэглэдэг хүнүүд Тэрэнэй Бурхан Эсэгын хүбүүн байһандань хабаатай болоно, тиин Бурханай үхибүүд болоно.

Бурханай һүмэ, Һүмэ

Бурханда гү, али бурхадта мүргэдэг газар. Һүмэ соо зоной зальбаран мүргэдэг Бурхан тусхай аргаар тэндэ байрладаг гэжэ тоологдодог байгаа. Энэ ушарһаа һүмэ хадаа ямар нэгэ тусгаар Бурханай «гэр» гээд һанагдамаар. Библи соо «һүмэ» гэжэ үгэ хадаа Соломоон хаанай үе сагһаа эхилэн Израилиин арад түмэнэй Бурханда мүргэдэг түб болоһон Иерусалимай Һүмые тодорхойлно. Энэ толи соо «Һүмэ» гэжэ томо үзэгөөр эхилэн бэшэгдээтэй үгэ Иерусалимдахи һүмые тодорхойлно. Моисейн үе сагһаа эхилээд израильшуудай урдань Бурхандаа шүтэн мүргэдэг Майхан һүмын орондо Соломоон хаан Иерусалимда түрүүшын Һүмэ бариһан гээшэ. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 586 ондо Соломооной Һүмые Вавилооной сэрэг һандаргажа, бүхы сэнтэй зүйлыень Вавилоон руу абаашаһан байна. Израилиин арадай Вавилооной баряанда байхада, Эзэкээл лүндэншэн Бурханһаа үзэгдэл абажа, тэрээн соогоо шэнэ Һүмэ хараа. Вавилооной баряанһаа зарим еврейнүүдэй мултаржа бусахадань, Христоосой мүндэлхын урда тээхи 520–515 онуудта Һүмэ шэнээр баригдаа бэлэй. Һүмэ шэнээр барилга Хаггай болон Захарияа лүндэншэдэй дэмжэлгэ доро ябуулагдаа. Шэнээр баригдаһан Һүмэ Христоосой мүндэлхын урдахи II зуун жэлдэ грегүүдээр бузарлагдаа һэн, гэбэшье еврейнүүд һүүлдэнь тэрэнээ һөөргэнь бусаажа абаад, шэнээр арюудхаһан байна. Һүүлээрнь Агууехэ Ирод (тэрэ Христоосой мүндэлхын урдахи 40 онһоо 4 он болотор засаг түрэ зонхилоо) Һүмые ондоо болгон, үргэдхэһэн байна. Һүмэ хадаа Израилиин бүхы ажабайдалай түб байгаа: гансал эндэ үргэл хэжэ болохо, эндэ шажанай шухала һайндэрнүүдые – Паасхын, Табин үдэрэй, Майхангуудай һайндэр – тэмдэглэхэеэ бүхы нютагуудһаа, тиихэдэ хари гүрэнүүдһээшье иудейнүүд ерэдэг һэн. Һүмын гол таһалга Нангинай Нангин гэжэ нэрэтэй, тэндэ Хэлсээнэй ханза байдаг байгаа. Тэрээн руу жэлдээ нэгэ дахин тусхай мүргэл хэхэеэ гансал ахамад санаартан орохо эрхэтэй һэн. Энэ таһалга нангин һүмэһөө томо хүшэгөөр амяарлагданхай байгаа. Тэрээн руу юрын зон орохо эрхэгүй һэн, тэдэ Һүмын газаа Бурханда мүргэдэг байгаа. Һүмын газаа байдаг галерейнүүд соо элдэб ажал хэдэг олон зон суглардаг һэн. Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 70 ондо Һүмэ Римэй сэрэгээр дууһан һандаргагдаад, тэрэ сагһаа хойшо һэргээн баригдаагүй. Иисүүс энээниие уридшалан мэдэжэ, зондо хэлэһэн гэхэ.

Буян хэшэг

Шэнэ Хэлсээн соохи шажанай сурталай гол ойлгосонуудай нэгэн. Ямар нэгэн хүндэ габьяагайнь түлөө Бурханай үршөөһэн бэшэ, харин Өөрын дураар үгэһэн буянта бэлэг гэһэн удхатай үгэ мүн. Энэ байдал буян хэшэгые Һургаалһаа илгана. Һургаал Бурхан болон хүнэй, зоной хоорондохи харилсаа гуримшуулна, үнэн зүб заршамаар хүн бүхэн юу үйлэдөөб, тэрээнээл абадаг. Нэгэ гү, али бүлэг зоной ажабайдалда болоһон олон ондоо ушар хэрэгүүдтэ буян хэшэг гэжэ ойлгосо хэрэглэмээр; дээдын буян хэшэг гээшэ Христоосто үнэн сэхээр шүтэһэн һүзэглэгшэдтэ үгтэһэн Бурхантай хамта мүнхэ ажамидарал мүн.

Бүреэнүүдэй һайндэр

Еврей литын долоодохи тишри һарын (ондоогоор ефаним нэрэтэй) түрүүшын үдэр тэмдэглэгдэдэг байгаа. Һайндэр намарай эхиндэ тудадаг. Энэ үдэр израильшууд өөрынгөө ажал хэрэгүүдһээ амардаг. Нангин суглаанууд болодог, тэндэ бүреэнүүдые үлеэдэг, үргэгдэхэ ёһотой үргэл үргэгдэдэг юм.

Бэлгэ отололгын ёһолол

Эрэ зоной, хүбүүдэй бэлгэ отололго. Бурханай Абраһаамда үгэһэн захяагаар еврей хүбүүн бүхэн түрэһэнэйнгөө удаа наймадахи үдэртэ бэлгэеэ отолуулдаг заншалтай һэн. Иисүүсэй үедэ тэрэл үдэртэнь үхибүүндэ нэрэ үгтэнэ. Бэлгэ отололго хадаа хүн өөрынгөө гэр бүлэтэй Бурханай арадай нэгэ хубинь болобо, Бурханай Һургаалай ёһоор ябадаг байха гэһэн Бурхан болон Абраһаамай үри һадаһадай хоорондохи Хэлсээнэй тэмдэг мүн. Бэлгэ отололго гээшэ Израилиин арадта хабаатай байһанай тэмдэг, еврейнүүд ехэнхидээ «отолуулагдаһан» гэгдэдэг, харин эртэ урдын шажантай, нэгэдэмэл Бурхангүй бусад арад – «отолуулагдаагүй» гэгдэдэг байһан юм.

Бэлгэеэ отолуулаагүй хүн

Энэ ойлгосо Библи соо хэрэглэгдэхэдээ, эртэ урдын шажантай арадта, жэшээлбэл, хүбүүдэйнь болон эрэшүүлэйнь бэлгэ отолхо ёһо гуримгүй байһан пилиштүүдтэ хабаатайгаар хэлэгдэдэг. Тиихэдэ энэ үгэ «отолуулаагүй зүрхэн», «отолуулаагүй шэхэн» г. м. үгэнүүдтэй хамта хэрэглэгдэхэдээ, Бурханда һүзэггүй хүнүүдые тодорхойлно.

Бэһээр-Шээбэ, худаг

Борооной болон хүрьһэн дорохи уһа суглуулдаг томо худаг гү, али һаба, уһа нөөсэлдэг газар. Худаг барихын тула газарта томо, гүнзэгы нүхэ малтаад, тэрэнээ шулуугаар тойруулжа табидаг, хабсагайн шулуу сабшажа, тэрээн соо һаба хэдэг байгаа. Тэрэ һабын амһарта уйтанаар хээд, хабхагаар хаадаг һэн. Гүнзэгы бэшэ худаг сооһоо уһа домбоор, харин гүнзэгы худагһаа уһа һабаар дээшэнь гаргадаг байһан юм. Худаг руу муухай юумэнэй, амитадай орохогүйн тула тэрээниие хабтагай шулуугаар хаадаг, уйтахан нүхэ орхидог байһан (тэрэ нүхэн баһа шулуугаар хаагдадаг байгаа). Борооной уһа суглуулдаг худагай уһан газарай хүрьһэн дорохи уһанда орходоо муу шанартай байгаа.

Вавилоон

Дүтын Дурна зүгэй эгээ томо хото, урданай угаа хүсэ ехэтэ хаанта гүрэнэй түб байгаа. Тэрэ хоёр томо мүрэнэй хоорондохи нюруу газарта, мүнөө үеын урда Ирагай дэбисхэр дээрэ байһан юм. Вавилоон хотодо олон ондоо бурхадта һүгэдэдэг бэлэй. Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586-дахи ондо вавилонойхид Иудын (Урда) хаан түрэдэ дайгаар орожо диилээд, Иерусалим хото ба Эзэнэй нангин Һүмэ һандаргаад, Вавилооной хаан түрэдэ байдаг болгохоор олон иудейнүүдые баряандаа абаһан байна. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта Вавилоон хото һандаргагданхай байгаа. «Вавилоон» гэжэ үгэ шолмосой хаанта засаг гэһэн удхатай. Эртэ урдын олон шажангуудай, мүн элдэб һальхай ябадалай түб болоһон, Иерусалимые дайгаар эзэлһэн, шэнэ асари томо хаанта гүрэнэй түб хото Римые тэрээнтэй адлидхадаг гэжэ таамагламаар.

Гал тама

Геенна гэжэ грек үгэ ге-хинном – Һинноомой хүнды гэжэ еврей үгэһөө гарбалтай, хүнды, набтар, нюруу газар гэһэн удхатай. Энэ газар Иерусалимһаа зүүн-урда зүгтэ оршодог. Урдандаа тэндэ Баалда болон Моолохто үргэл хэгдэдэг, заримдаа хүниие алан үргэдэг байһан юм. Иудын хаан Һошээ эдэ үргэлнүүдые хоридог, гэбэшье эртэ урдын шажанай ёһололнууд дахин һэргэдэг бэлэй. Дайсад Иерусалимай зониие энэ хүнды соо алаад, хүдөөлүүлэнгүй үлөөхэ гэжэ Ерэмияа лүндэншэ урид мэдэжэ хэлэһэн байна. Үнэн шударга зоной хараһаар байтар нүгэлтэнэй хэһээгдэхэ газар тухай Исай лүндэншэ хэлэхэдээ, энэ хүнды тухай хэлэһэн байжа болоо. Тэрэ хүнды нүгэлшэдые үрэбхихэ гал болон хорхойгоор дүүрэн байха. Тиимэһээ нүгэлтэниие хэһээхэ зорилготой, унтардаггүй галтай тусхай газар гэжэ энэ гал тамые тоолодог болоо, иимэл удхатайгаар энэ үгэ Шэнэ Хэлсээн соо хэрэглэгдэнэ. Эсэсэй эсэстэ бүгэдын амидырһанай ба Зарга шүүбэриин һүүлээр нүгэлтэй зон гал тама руу хаягдаха мүн.

Галаад

Махиирай хүбүүн, Мэнашшээгэй аша. Тэрээнһээ гадна Мэнашшээгэй, Гаад, Рэүбээн обогуудай эзэлдэг байһан Иорданһаа зүүлжээ хадата газар Галаад гэжэ нэрэтэй байгаа. Энэ газар хадаа Израилиин газар дайдын нэгэ хуби байһан юм.

Галилей

Гэм хэһэн зоной хорохо Кээдэш гэжэ хотые тойроод байгааша орон нютаг, Израилиин хойто зүгтэ оршодог, Иссахаар, Напталии, Зэбүлүүн болон Ашээр обогуудай угай газар. Вавилооной баряанай үе сагта тэндэ үлэгшэ еврейнүүд ондоо шажантай ерүүл зонтой, удаань араам, финики, грек ерүүл хүнүүдтэй холилдоо, тиимэһээ энэ нютагые буруу номнолтоной нютаг гэжэ тоолодог байгаа. Иисүүс Христоос газар дэлхэй дээрэхи амидаралайнгаа ехэнхи сагта Галилейдэ ажаһуужа, зониие һургажа, ехэ ном дэлгэрүүлжэ байһан гээшэ.

Гуулин далай

Һүмын хашаа соо табяатай, уһатай, гуулин томо һаба тиимэ нэрэтэй байһан юм. Санаартан тэрээн соо гар, хүлөө угаадаг бэлэй.

Гүгэл

Хомор ургамалай хатаагдаһан дабирхай, тэрээниие галдахада хоншуу утаан гарадаг. Гүгэл ехэ үнэтэй байһан юм. Гүгэлэй, занданай дабирхай урдань Майхан һүмэ соо, һүүлээрнь Иерусалимай Һүмэ соо бадаржа байдаг бэлэй. Энэ хадаа үргэлэй нэгэ янза гэжэ тоологдодог байһан байгаа. Санзайнуудай ондоо нэрэнь фимиам болоно.

Гэгээрүүлһэн гэршэлгэ, Гэршэлгэ

Бурхан Өөрынгөө хүсэл олон ондоо аргаар элирхэйлнэ, харуулна, дуулгана: тэнгэриин аянга дуугаар, мэдээ асарагшадаар, лүндэншэдөөр, хии үзэгдэлөөр, Нангин Бэшэгээр. Ииигэжэ Бурханай Өөрынгөө хүсэл нээһэн, харуулһан, дуулгаһан энэ бүхы арга Гэршэлгэ гэжэ нэрэтэй.

Гэм зэм хүлисэлгын үргэл

Бурханай гү, али ондоо хүнэй урдаһаа нүгэл хэһэн хүнэй гэм зэмыень хүлисэлгын, сагааруулхын тула хэгдэдэг үргэл мүн.

Давид

Иудын Вифлеем хотодо түрэһэн малшан, Бурханай шэлэһэн, Саулай удаа Израилиин хоёрдохи хаан, Израилиин эгээ мэдээжэ хаан мүн. Тэрэ Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 1000 он багаар хаан шэрээдэ залараа, Израилиие асари томо гүрэн, Иерусалим хотые гүрэнэй түб болгоо. Давид шадамар сэрэгшэн, тиихэдэ агуу шүлэгшэн байһан, Бурханда зорюулһан дуунуудай – Хуушан Хэлсээндэхи Псаалмануудай ном зохёогшодой нэгэн юм. Давид Бурханда үнэнхэ зүрхэнһөө алба хээ, энээнииень Бурхан сэгнэжэ, шагнал болгон, гансал Давидай үри һадаһад Израилиин хаан шэрээдэ уг залгамжалан һууха гэжэ үгөө үгэһэн байна. Давидай һүүлээр хаан шэрээндэ Соломоон хүбүүниинь залараа бэлэй. Бүхы оршолон дэлхэйе үнэн сэхээр ударидаха Бурханай табисуурта (грек хэлэн дээрэ «Христоос») Давидай угһаа гараха гэжэ Израилиин лүндэншэд уридшалан хэлэһэн байдаг. Тиимэһээ Иисүүсые Давидай Хүбүүн (Үри) гэжэ нэрлэдэг.

Давидай уг удам, Давидай үри һадаһан

Иудейнүүд Бурханай табисуурта Давидай үри һадаһан байха ёһотой гэжэ үнэншэдэг байһанһаа Бурханай табисууртые (Христоосые) Давидай хүбүүн гэжэ нэрлэдэг байһан юм.

Давидай хото

Эртэ урдын Иерусалимай нэгэ хуби. Анхандаа энэ нютагта иевүүс арад ажаһуугаа, Давид хаан тэдэниие диилээд, энэ нютагта Сион хадын ташаланда хэрэм бариһан юм. Лукагай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл соо Давидай түрэһэн Вифлеем хото Давидай хото гэжэ нэрлэгдэнэ.

Дайшалхы тэргэ, морин тэргэ

Мориндо хүллөөтэй хоёр мөөртэй тэргэ. Хүниие зөөхэдэ, мүн байлдаануудта хэрэглэдэг байгаа. Римэй хаанта засагта хото болон холын хүдөө газар холбодог һайн харгынуудай бии болоходо иимэ зөөхэ тэргэнүүд үргэнөөр хэрэглэгдэдэг болоо бэлэй. Зониие болон ашаа зөөхэ хүндэ тэргэнүүдшье бии һэн. Тэдэ ябахадаа удаан бэлэй. Тэдээнһээ түргэн хоёр мөөртэй тэргэнүүд гансал хүнүүдые зөөдэг байгаа. Тиихэдэ шуудан (почто) зөөдэг тусхай тэргэнүүд бии бэлэй.

Дүлгэ тэмдэг

Алибаа юумэ гэршэлхын, этигэл бэхижүүлхын, ерээдүйе мэдүүлхын тула Бурхан ямар нэгэ үйлэ, зүйл харуулдаг гэхэ гү, али тэмдэг үгэдэг бэлэй. Бурхан Иисүүс Христоосоор олон һүлдэ тэмдэг харуулһан байна.

Ева

Түрүүшын эхэнэр, Адаамай һамган. Еврей хэлэн дээрэ тэрэнэй нэрэ Хавва, удхань болбол амидарал. Адаам ба Евын Бурханай сэсэрлиг соо ажаһууха үедэ могой Евые идхажа, Бурханай Һургаал эбдүүлнэ. Удаань Ева Адаамыешье нүгэлдэ оруулна. Энээнэй түлөө тэдэ сэсэрлигһээ үлдүүлээ. Тэдэнэй хүбүүд гэбэл, Хаяан, Абээл, Шээт, мүн бусад нэрлэгдээгүй үхибүүд бэлэй.

Египет

Палестинын баруун-урда талада оршодог гүрэн. Тэндэ урда сагта еврейнүүд дүрбэн зуун жэлэй туршада ажамидараа, египетшүүдтэ ехээр хашуулагдажа эхилхэдэнь, Бурхан тэдэниие сүлөөдэ гаргаһан байна («Египедһээ гаралга» гэжэ ном хара).

Захяа заабари мэдэдэг хүн

Моисейгээр дамжуулан үгтэһэн Һургаалые ехэ һайнаар мэдэхэ хүн. Тэрэ Һургаал буулган бэшэдэг, тэрээниие үзэдэг, тайлбарилдаг ба ажабайдалда хэрэглэхыень заадаг, тиихэдэ Һургаал сахиха тухай арад зониие хододоо һэргылдэг бэлэй. Тиимэ хүнүүд иудей арад зон соо аргагүй хүндэтэй болон ехэ эрхэ засагтай байгаа. Тиибэшье тэдэнэй зохёоһон гуримууд болон тэдэниие сахиха журам үнэн дээрээ юрын иудейнүүдтэ хүндын хүндэ дарлалта болоһон байна. Иимэл хуули ном соо бэшэн зохёожо, тэрээнээл һайн мэдэдэг хүнүүдэй ябадал Иисүүс элирүүлэн харуулаа юм.

Зүблэл

Римэй засагай байха үедэ иудей арадай дээдын шажанай болон зарга шүүбэриин эрхэтэд байһан юм. Иерусалимай агууехэ Зүблэл далан нэгэн гэшүүнтэй байгаа: санаартад, хуулишад, фарисейнүүд болон ондоо үндэр тушаалтад. Энэ зүблэл иудей арадые римшүүдэй урда түлөөлдэг, тиихэдэ дээдэ зарга шүүбэриин үүргэ дүүргэдэг байһан юм. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ зүблэлэй шухала тогтоолнууд Римэй засагаар баталагдадаг һэн. 23 гэшүүнтэй багашье зүблэлнүүд байһан юм. Иимэ зүблэлнүүд Иудын бүхы хотонуудта байжа, нютагай шажанай гү, али зарга шүүбэриин захиргаан байһан гээшэ.

Иерусалим

Эртэ урда сагта иевүүсшүүдэй хото Иевүүс гээд мэдээжэ бэлэй. Давид болон Соломооной засаг бариха үедэ Израилиин түб хото болоо. Энэ хото Иудын хадануудай ташалангуудта, Дабһата далайн баруун эрьеһээ 25 км зайтай газарта оршодог. Соломооной наһа бараһанай удаа тэрэ Урда хаан түрын – Иудын түб хото болоо. Христоосой мүндэлһэнэй урда тээхи 586 ондо тэрэ вавилооншуудаар дууһан һандаргагдаа. Христоосой мүндэлһэнэй урда тээхи 538 онһоо эхилэн, 445 он болотор тэрэ һэргээн бодхоогдоо. Христоосой мүндэлһэнһөө урда тээхи 332 оной һүүлээр тэрэ ёһотой грек хото болоһон, Христоосой мүндэлһэнһөө урда тээхи 63 ондо Римэй сэрэгтэ эзэлэгдэһэн байна. Иисүүс Христоос Иерусалимай һандаргагдаха тухай уридшалан хэлээ, юундэб гэхэдэ, ажаһуугшадынь Тэрэниие Бурханай табисуурта гэжэ тоогоогүй. Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 70 ондо иудейнүүдэй Римтэй дайлалдахада, хото дахин дууһан һандаргагдаһан, һүүлээрнь һэргээн бодхоогдоһон байна. Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ гэжэ ном соо ерээдүйн Тэнгэриин Иерусалим тухай – Бурханһаа эхилэн, газар тээшэ бууһан хото тухай хэлэгдэнэ. Тэрэ хото дотор Бурханай арад Бурхантай хамта хэтэ мүнхэ ажамидарха юм.

Израилиин арбан хоёр обог

Яковай (һүүлээрнь тэрэ Израиль гэжэ нэрэтэй болоо бэлэй) хүбүүд, 12 обогой эхи табигшад гэбэл, – Рэүбээн, Шимоон, Леви, Иуда, Зэбүлүүн, Иссахар, Даан, Гаад, Ашээр, Напталии, үшөө тиихэдэ Эпрааим ба Мэнашшээ. Эпрааим Мэнашшээ хоёр Яковай эгээ дуратай Иосиф хүбүүнэйнь хүбүүд байһан юм. Обог бүхэн хэдэн уг ба бүлэнүүдтэ хубаардаг байгаа. Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 722 ондо Израилиин хаан түрые Ассиириин, Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586 ондо Иудын хаан түрые Вавилооной бута сохиһоной удаа ехэнхи обогууд үгы болоһон байна, зүгөөр ерээдүйдэ Израилиин бүхы арад һэргэн, анхан байһан хэмдээ орохо гэжэ лүндэншэд хэлэһэн байдаг. Сагай эсэстэ Израилиин арбан хоёр обогые зарга шүүбэридэ оруулхат гэжэ Иисүүс Христоос Өөрынгөө шабинарта үгөө үгэһэн байна. Шэнэ Иерусалимай хаалтанууд дээрэ Израилиин арбан хоёр обогой нэрэнүүд бэшэгдэхэ, хотын бартаанууд тэдэнэй нэрээр нэрлэгдэхэ юм.

Израиль

«Израиль» гэжэ нэрэ Бурхан Яковта, тэрэнэй Өөртэйнь Пэнүһээлдэ тэмсэжэ байхадань үгэһэн байна. Арбан хоёр обог болохо Яковай үри һадаһад Хуушан Хэлсээн соо Израилиин арад гэжэ нэрэтэй. Соломоон хаанай нүгшэһэнэй удаа хойно байдаг арбан обог урда зүгтэ байһан Иуда болон Бэньямиинэй обогуудһаа таһаржа, Хойто хаанта засаг гэжэ нэрэтэй хаан түрэ бии болгоһон юм. Хойто хаан түрэ өөрын хаашуултай байһан, һүүлээрнь Самари гэжэ түб хототой болоһон байгаа. Хуушан Хэлсээнэй зарим хубинуудта «Израиль» гэжэ үгэ гансал хойто обогуудтай, Хойто хаан түрэтэй холбоотой байдаг. Шэнэ Хэлсээн соо «Израиль» гэжэ үгые гол түлэб Израилиин арадта, тиихэдэ Израилиин газар дайда, Палестинада хабаатайгаар ойлгодог юм.

Иисүүс Христоос

Еврей хэлэнһээ оршуулхада машиах, тиихэдэ эртэ урдын грек хэлэн дээрэ «христоос», «юрөөлэй тоһо түрхюулһэн, юрөөгшэ» гэһэн удхатай. Эртэ урдын Израильда Бурханай алба хаахыень шэлэһэн санаартадые, лүндэншэдые, хаашуулые алба хэхыень толгойдонь оливын тоһо түрхидэг байгаа. Бурхан израильшуудта Бурханай табисууртые – Израилиин арадые абарха, газар дээрэхи бүхы арадуудые зонхилхо Хааниие эльгээхэб гэжэ лүндэншэдөөр үгөө үгэһэн байна. Иисүүсэй үе сагта ерэхэ гэжэ найдуулагдаһан Бурханай табисууртын ерэхые иудейнүүд ехэ хүлеэһэн байна. Тэрэ хариин газарай булимтарагшадһаа – римшүүдһээ тэдэниие сүлөөлхэ, тиин Израилиин нэрэ соло һэргээхэ гэжэ тэдэ найдаа. Сүлөөлэгшэ, Бурханай табисуурта, Иисүүс Христоос энээнһээ гадна үшөө ехэ юумэ хээ. Тэрэ бүхы хүн зониие үхэлэй болон нүгэлэй баряанһаа сүлөөлөө, Тэрээгээр Бурхан хүнүүдтэй шэнэ, мүнхэ хэлсээ баталаа.

Инжир, боди модон

Палестинада элбэгээр ургадаг, жэмэстэй һаглагар модон. Тэрэнэй жэмэс (инжир) аргагүй амтатай, эдеэтэй, тиимэһээ тэрэ модон амгалан болон баян ажамидаралай һүлдэ тэмдэг болодог байгаа. Мүн энэ модон Израилиин арадай һүлдэ тэмдэг байһан юм.

Иордан

Хэннээрэдэй нуур болон Дабһата далай холбоһон мүрэн. Тэрэ Палестинын зүүн зүгэй хилээр урдадаг байгаа. Ханаһаан орохынгоо урда тээ израильшууд энэ голые гаталһан байна. Шэнэ Хэлсээн соо Арюудхагша Иоанн тэрээндэ ерэһэн зониие, тиихэдэ Иисүүс Христоосые Иорданда арюудхаһан бэлэй.

Ирод Агрииппа I

Агууехэ Иродой аша, Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 41-44 онуудта Палестиные зонхилон һуугаа, христиан шажантаниие шэрүүнээр мүрдэдэг байгаа.

Ирод Агрииппа II

Ирод Агрииппа I гэжэ хүнэй хүбүүн, тэрэнэй урда Христоосой шаби Павел үгэ хэлэһэн бэлэй. Христоосой мүндэл һэнэй хойно 70 он хүрэтэр Палестинын элдэб хуби нютагуудые зонхилон байгаа, удаань Рим руу ошоо һэн.

Ирод Антипа

Агууехэ Ирод хаанай хүбүүн. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 4-дэхи онһоо эхилэн, Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 39-дэхи он хүрэтэр Галилейн орон нютагые зонхилһон юм. Хуули бусаар гэрлэһэнэйнь түлөө тэрэниие Иоанн Арюудхагша гэмнэһэн, тиихэдэнь Ирод Антипа Иоанн Арюудхагшые усадхаха тухай захиралта үгөө бэлэй. Понтий Пилат Иисүүс Христоосые шүүхэ үедээ Иисүүсые үнинэй хараха гэһэн, гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдэйнь гэршэ болохоёо һанаһан Ирод Антипада тэрэниие эльгээгээ, харин Иисүүс тэрээнтэй хөөрэлдэхэеэ арсаа, тиихэдэнь Ирод Антипа тэрэниие доромжолоод, һөөргэнь эльгээгээ һэн.

Ирод Архелай

Агууехэ Иродой ууган хүбүүн. Тэрээндэ эсэгэнь хан түрэ дамжуулхаб гэжэ найдуулһан юм, гэбэшье эсэгынь наһа барахада, Римэй император Август Архелайе хаан болгохоёо арсажа, «арадай удамарша» гэжэ нэрэ зэргэ олгуулһан, Самаари, Иудын хан түрэ ба Идумей нютаг үгэһэн байна. Ирод Архелай хадаа иудейнүүдые болон самарянуудые угаа хэрзэгыгээр даран зонхилоо.

Иуда

1. Яковай 12 хүбүүдэй нэгэн ба Иудын обогой эхи заха табигша. Тэрэнэй уг изагууртан иудейнүүд гэжэ нэрэтэй болоо. Израилиин агууехэ хаан Давид болон тэрэнэй хүбүүн Соломоон Иудын обогой бэлэй. Соломоон хаанай наһа бараһанай удаа хойто зүгтэхи обогуудай урда зүгэй (Иуда болон Бэньямиинэй) обогуудһаа таһараад байхада, тэрэ хоёр обог Урда хаан түрэ – Иудын хан түрэ бии болгоһон юм. Урда хаан түрэдэ Давидай үри һадаһад болохо хаашуул байһан, харин түб хотонь анханайхяараал Иерусалим бэлэй. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта «иудейнүүд» гэһэн үгөөр бүхы еврейнүүдые нэрлэдэг болоо. Иисүүс Христоосшье Иудын обогой байгаа. Тэрэ Давид хаандал адли Иудын Вифлеем хотодо түрэһэн байна.

2. Библи уншахада, олон ондоо зон Иуда гэжэ нэрэтэй байгаа гэжэ ойлгонобди. Тодорхойлбол, Иуда Искариот – Христоосто урбаһан шабинь.

Иудейнүүд, еврейнүүд

Иудей. Энэ үгэ Яковай хүбүүн Иудын обогто хабаатай хүнүүдэй нэрэ мүн. Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586 ондо Урда хаан түрэ Иуда Вавилоондо эзэлэгдээд, арад зониинь баряанда абтаа. Баряанда байһан үедэ, мүн һүүлээрнь «иудей» гэжэ үгөөр Иудын хаан түрын арадые болон Израилиин ямаршье обогой хүнүүдые нэрлэдэг болоо. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта «иудейнүүд» гэһэн үгөөр бүхы еврейнүүдые нэрлэдэг байгаа. Һайн Мэдээсэл соо «иудей» гэжэ үгөөр үшөө еврей арадай ударидагшадые нэрлэдэг байһан юм.

Левидүүд

Яковай гурбадахи хүбүүн Левиин үри һадаһад. Моисейн үе сагта Бурхан Левиин обогһоо гараһан Аһарооной үри һадаһадые Өөрынь санаартан болгохоор шэлэһэн байна. Левиин бусад ондоо уг удам (ехэнхидээ тэдэниие левидүүд гэдэг) Майхан һүмэ соо хүдэлжэ, санаартадта туһалха ёһотой байгаа. Израилиин обогууд сооһоо эдлэхэ газаргүй ганса энэ обог байһан, юундэб гэхэдэ, тэдэнэй ажал хадаа нэн түрүүн Майхан һүмэ, һүүлээрнь Һүмэ соо алба хэхэ ажал байгаа. Ондоо обогой еврейнүүд энэ ажал хэхэ эрхэгүй. Тэрээнһээ гадна левидүүд Һургаалай номуудые үзэдэг, зондо багшалдаг байһан юм. Левидүүдтэ газарай орондо Израилиин ондоо обогуудай газар дээрэхи хото болон таряалангууд үгтэнхэй байгаа.

Ливаан

Аршаантай уһаараа, хушатай ойгоороо мэдээжэ болоһон хойто Палестинадахи хадын шэлэ (мүнөө үедэхи Ливаан гүрэн). Энэ хадаа Сириин эгээ үндэр (далайн хэмһээ дээгүүр 3000 метрһээ үлүү үндэртэй) хаданууд, тэдэ Дундада далайн эрьедэхи Тиирһээ Арваада хүрэтэр 170 модоной зайда үргэлжэлнэ. Соломоон хаан өөрынгөө хэрэм болон Һүмэ Ливаанай хуша болон бусад модоор бариһан бэлэй.

Лүндэншэн

Бурханай хүсэл зондо дуулгахын, Гэршэлгыень хүнүүдтэ дамжуулхын тула Бурханай түлөөлһэн хүн. Арюун Һүлдын нүлөө доро лүндэншэд ерээдүйн үйлэ хэрэгүүд тухай хэлэдэг, хүнүүдые нүгэлөө наманшалан, Бурханда һүзэгтэй болгохын тула Бурханай захяа хүргэгшэ ба һургагша болодог байһан юм. Элии шэнги түрүүшын лүндэншэд (эртэ урдын сагта тэдэниие уридшалан мэдэдэг хүнүүд гэдэг байһан) онгондо орохо аргатай, гайхалтай үйлэ хэрэгүүдые хэдэг байгаа. Самуил лүндэншэн зарга шүүгшэшье байгаа. Ерэмияа ба Эзэкээл гэдэг һүүлэй лүндэншэд Бурханһаа мэдээсэл ехэнхидээ хии үзэгдэл болон зүүдэн соогоо хараад, һүүлээрнь Бурханай эльгээһые хүнүүдтэ дамжуулдаг байһан юм. Лүндэншэд оршолон дэлхэйдэ Бурханай табисууртын заларан ерэхэ тухай хэлэдэг байгаа. Самуил, Натаан, Элии, Элишаа гэхэ мэтэ лүндэншэд тухай Хуушан Хэлсээнэй номууд соо хэлэгдэнэ. Исай гү, али Амоос лүндэншэд өөһэдынгөө лүндэн тухай бэшэгүүдые орхиһон байна; Хуушан Хэлсээнэй эдэ номууд тэдэнэй нэрэтэй. Шэнэ Хэлсээнэйшье үедэ лүндэншэд байһан юм.

Майхан һүмэ, Гэршэлгын майхан

Нүүдэл байдалтай арадта тааруу, хуряагдадаг, тойроод хорёотой, томо майхантай адли түхэлтэй нангин һүмэ. Газаань үргэлэй шэрээ, Гуулин далай байдаг байгаа, тэрэ үшөө Суглаанай майхан гэжэ нэрлэгдэдэг. Майхан һүмэ хадаа санаартадай туһаар израильшуудай Бурхантай уулзадаг газар байһан юм. Майхан һүмэ дотор хоёр таһалга байгаа: нангин һүмэ, Нангинай нангин. Нангин һүмэ соо шэрээ табяатай, тэрээн дээрэ хилээмэн болон үргэл хэхэдэ хэрэгтэй зүйлнүүд, тиихэдэ дэн болон санзай бадаруулха тахил табяатай байдаг байгаа. Бурханай зарлигаар израильшууд Майхан һүмэ бүтээгээд, сүл губяар ябахадаа абаад ябадаг байгаа. Майхан һүмэ соо Хэлсээнэй ханза хадагалаатай һэн. Юрэнхы дээрээ Майхан һүмэ гээшэ Израилиин газарта байһан Бурханай гэр мүн. Майхан һүмэ соо израильшууд Бурханда мүргэдэг, тэндэ үдэр бүхэндэ, Соломооной Иерусалимда Һүмэ баритарнь, үргэл хэдэг байгаа. Юрын израильшууд Майхан һүмын газаа суглардаг байһан, харин нангин һүмэ руу гансал санаартад орохо эрхэтэй байгаа; тиихэдэ Нангинай нангин руу жэлдээ нэгэ дахин ганса ахамад санаартан ородог һэн. Майхан һүмэ соо Бурхан тусхай аргаар оршоно гэжэ израильшууд этигэдэг байгаа. Соломооной үе сагта Майхан һүмэ зөөгдэдэггүй, Иерусалимдал байдаг һэн. Һүүлээрнь тэрэниие шулуун болон модоор баригдаһан Һүмэ һэлгээ юм.

Майхангуудай һайндэр

Иудей арадай һайндэр. Һайндэрэй болоходо, израильшууд өөрынгөө гэр орхижо, ургаса хуряаха үедэ таряалан дээрэ табигдадаг, мүшэрнүүдээр хэгдэһэн балгаан, майханууд соо долоон хоног байжа, хэрэгтэй үргэлнүүдээ үргэдэг байһан юм. Еврей литын долоодохи тишри һарын (ондоо нэрэнь ефаним), Арюудхалгын үдэрэй һүүлдэ 15-һаа 21 болотор тэмдэглэгдэдэг байһан гээшэ. Тус һайндэр орооһо хадаһанай болон жэмэс суглуулһанай удаа, үзэмэй жэмэс суглуулхын үедэ, намарай бороогой урда тээ үнгэргэгдэдэг, тиимэһээ «Үрэ жэмэс хуряалгын һайндэр» гү, али «Шэниисын түрүүшын ургасын һайндэр» гэгдэдэдэг. Египедһээ Ханаһаан хүрэтэр сүл губяар ябаһанаа, майхангууд соо байһанаа израильшууд Һайндэрэй долоон хоногой туршада дурсан һанадаг юм. Тиихэдэ израильшууд Бурхандаа ургасын түлөө баяраа мэдүүлдэг байгаа. Энэ һайндэрэй еврей нэрэ – Суккот.

Малхи-Цээдэк

Шалээмэй хаан ба санаартан. Абраһаам дайнай олзоһоо арбанай нэгэ хубиие тэрээндэ дамжуулан үгөө бэлэй, удаань Малхи-Цээдэк Абраһаамые үреэһэн юм. Христоосой ахамад санаартан байгааша хэргэмынь Малхи-Цээдэгэй ахамад санаартан байһантай адляар Еврейнүүдтэ бэшэһэн Хандалга соо зэргэсүүлэгдэнэ.

Масаг

Библи соо энэ үгэ хадаа шажан мүргэлэй, хубиин гү, али бүхы бүлгэмэй ажабайдалтай холбоотой шалтагаанһаа нэгэ хэды сагай туршада (ехэнхидээ нэгэ үдэр) юушье эдингүй, заримдаа юушье уунгүй байха үдэр гэһэн удхатай. Масаглахын гол зорилго хадаа номгоролоо гү, али гашуудалтай юумэнэй болоходо ехэ уйдхараа Бурханай урда харуулха, али туршалтын болоходо, нүгэл арилгаха тухай Бурханһаа туһа эрихэ гээшэ болоно. Үнэн масаглалга бол үнэн сэхые, хүнүүдэй хоорондохи харилсаа һайжаруулха, туһалха сэдьхэлтэй болгон һэргээхэ ёһотой гэжэ лүндэншэд һануулдаг байгаа. Зарим үдэрнүүдтэ, жэшээнь, жэл бүриин Арюудхалгын үдэртэ, бүхы иудейнүүд нүгэлыень арилгаха тухай Бурханиие гуйхадаа, масаг бариха ёһотой байгаа. Зарим иудейнүүд, нэн түрүүн фарисейнүүд, үшөө нэмэлтэ масаг сахидаг бэлэй. Тиихэдэ һүзэглэгшэдэй бүлгэмшье хэрэгтэй болоо һаань, али нэгэн ушараар масаг бариха аргатай байгаа юм.

Мидиин улас

Мидиин улас – һүрөөтэй хаанта гүрэн, мүнөө үеын Иранай баруун хойто талада оршодог байгаа. Христоосой түрэхын урда тээхи 612 ондо мидүүд Ассириин түб хото Нинэвээе һандаргаа. Тэрээнэй һүүлээр мидүүд перснүүдтэй сугтаа Персиин хаанта гүрэнэй засаг баригшад болоһон байна, тиимэһээ гүрэнэй хуулинууд «мидүүд болон перснүүдэй хуулинууд» гэжэ нэрэтэй байһан юм. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 330 ондо Александр Македонский Мидиие дайлан абаа. Мидүүд тэрэнэй һүүлээр Сиритэй нэгэдээ, саашадаа Паарфиин засаг доро ороо.

Моисей

Левиин обогһоо Бурханай шэлэжэ абаһан хүн. Тэрэ израильшуудые Египедтэхи богоолто байдалһаа гаргаһан юм. Моисей сүл губяар ябажа байха үедөө тэдэнэй ударидагша болон лүндэншэ байгаа. Тэрэ израильшуудай сахиха ёһотой, Бурханһаа үгтэһэн Һургаал тэдээндэ дамжуулаа. Моисейн номууд гү, али Һургаал (Тора) гэжэ нэрлэгдэһэн Библиин түрүүшын табан ном соо Һургаалай гол ёһонууд тухай хэлэгдэнэ. Моисей Жаргалай орон – Ханаһаан руу орожо шадангүй наһа бараа, гэбэшье тэрэ газараа холоһоо хараһан байна. Моисей болбол иудейнүүдтэ угаа үндэр нэрэ солото Израилиин лүндэншэн болон һүзэг шажанай багша болоно.

Моолох

Аммоонуудай гол бурхан, үшөө Милх гэжэ нэрэтэй. Моолохто шүтэхэдөө хүнүүд үргэл хэдэг байгаа, зарим ушарта өөһэдынгөө үхибүүдые үргэл болгодог һэн. Бурханай хэдышье хатуугаар хориходонь, израильшууд Моолохто Иерусалимай хажуудахи Һинноомой хүндыдэ үхибүүдээр үргэл хэдэг байһан юм.

Моһааб

Лоот болон Лоодой ехэ басаганай хүбүүн бэлэй. Моһаабай үри һадаһад моһааб арад гэжэ нэрэтэй, Дабһата далайһаа зүүлжээ, үндэр, үрэжэлтэ Моһааб гэжэ орон нютагта ажаһуудаг байгаа. Моһааб арадай гол бурханиинь Хамоос бэлэй. Тэрээнһээ гадна тэдэ Бааһал-Пэһоорто һүзэглэдэг байгаа, тэрэнь, моһаабшуудай һанаһаар, хадын оройнуудта байрладаг. Моһааб хэлэн еврей хэлэндэ дүтэрхы һэн. Моһаабшууд Израилиин дайсад байһан, Израилиин лүндэншэд тэдэниие ходо шүүмжэлдэг байгаа.

Мүргэлэй гэр

Сугтаа зальбархын, Нангин Бэшэг номуудые уншахын болон шажанай ёһо гурим үзэхын тула үнгэргэгдэдэг иудейнүүдэй суглаан; тиимэ суглаа хэдэг гэр. Мүргэлэй гэрнүүд хадаа иудейнүүдэй Вавилооной баряанда байхадань бии боложо эхилһэн, һүүлээрнь тэдэнэй нютагтаа бусаад байхадань, хаа-хаанагүй тараһан байна. Мүргэлэй гэр соохи суглаанай үедэ юрын хабаадагша хүн Нангин Бэшэгэй хуби уншаха аргатай, һүүлээрнь суглараад байһан хүнүүдтэ уншаһанаа тодорхойлхо гү, али һургаал хэлэхэ аргатай байгаа. Һүмэдэ орходоо мүргэлэй гэр соо үргэл үргэгдэдэггүй һэн. Иудейнүүдэй ажаһуудаг ямаршье хотодо нэгэшье һаа, мүргэлэй гэр заатагүй байһан гээшэ.

Мүргэл, зальбарал

Бурханда һайниие хүргэжэ (магтаал үргэжэ) гү, али гуйжа (гуйлта хэлэжэ) хандалга. Хуушан Хэлсээн болон Шэнэ Хэлсээн болбол хоёр янзын зальбаралтай: хубиин, ганса нэгэ хүнэй Бурханда өөрынгөө үгөөр хандажа, Тэрээндээ һайниие хэлэжэ магтаһан гү, али туһа эрижэ гуйһан зальбарал; бүлгэмэй, тусхай газарта (Һүмэ гү, али мүргэлэй гэр соо) заншалта, бултанай мэдэхэ аргаар хэгдэһэн мүргэл. Зүгөөр ном дахажа уншаһан мүргэлдэ орходоо ехэнхидээ өөрынгөө үгөөр хэлэгдэһэн зальбарал Библи соо дайралдадаг. Зальбаралнуудые согсолһон тусхай ном бии, Псаалманууд гэжэ нэрэтэй. Хүнэй хубидаа болон бүхы бүлгэмэй уншалгада хэрэглэгдэдэг олон ондоо зальбаралнууд тэрээн соо байдаг.

Нангин Бэшэг

Шэнэ Хэлсээн соо Хуушан Хэлсээнэй номуудые иигэжэ нэрлэдэг. Шэнэ Хэлсээнэй бэшэгдээд байхада, христиан шажантан тэрээндэ Нангин Бэшэг гэжэ ойлгосо оруулһан юм.

Нангин Һүмэ, Нангинай нангин, Хамагай нангин

Алтан дэн, үргэлэй алтан шэрээ, арюудхагдаһан хилээмэнэй байдаг Майхан һүмэ, һүүлээрнь Һүмэ соохи таһалга. Майхан һүмын, һүүлээрнь Һүмын эгээ нангин сэнтэй хуби соо Хэлсээнэй ханза оршодог байгаа. Энэ газар хадаа Нангинай нангин гэжэ нэрэтэй байһан юм. Нангинай нангин газар Нангин Һүмэһөө хүшэгөөр илгаатай байгаа. Һургаалай ёһоор, санаартан Нангин Һүмэ руу үглөөгүүр болон үдэшэ үргэлэй шэрээ дээрэ занданай дабирхай, гүгэл бадараахаяа ородог байгаа. Нангин һүмэ руу гансал санаартан орохо эрхэтэй һэн. Энэ удхаараа нангин һүмэ Бурханай байдаг газар гэжэ тоологдодог байгаа. Нангинай нангин һүмэ болбол Бурханай оршодог тэнгэриин Һүмэтэй адли зураглан табигданхай юм гэжэ һүзэг этигэл бии һэн. Тодорхойлбол, Еврейнүүдтэ бэшэһэн хандалга соо Иисүүс Христоос Өөрыгөө үргэл болгоходоо, һүзэгтэйшүүлые тэнгэриин нангин һүмэ руу оруулаа гэжэ хэлэгдэһэн юм. Соломооной бариһан Һүмэ соо Нангинай нангин газарта херүүбүүдэй дүрсэнүүд байдаг байгаа. Һургаалай ёһоор, гансал ахамад санаартан Нангинай нангин руу орохо эрхэтэй һэн, тиихэдээ жэлдээ нэгэл дахин, Арюудхалгын үдэртэ бүхы арадай нүгэл наманшалхаяа ородог байгаа.

Нангин, гэгээн

Библи соо «нангин мэдэрэлэй, шүтөөнэй» гэжэ үгэ «илгаатай, юрын юумэнһээ тад ондоо, энэ дэлхэйдэ хабаатай бэшэ, тиимэһээ өйронь хүрэшэгүй юумэн» гэһэн удхатай. Энэ нэн түрүүн Бурханда хабаатай. Хуушан Хэлсээн соо энэ үгэ гансал Бурханай зүйлнүүдтэ хабаатайгаар хэрэглэгдэнэ: Майхан һүмэдэ, Һүмэдэ, мүргэлдэ хэрэглэгдэхэ юумэнүүдтэ. Хүнүүд тухай хэлэхэ болоо һаа, «нангин мэдэрэлэй, шүтөөнэй» гэжэ үгөөр Бурханда һүзэгтэй, шүтэдэг хүнүүдые нэрлэдэг (Хуушан Хэлсээн соо Израилиин арадые, Шэнэ Хэлсээн соо Һүмые). Хүнүүдшье, юумэншье Нангинда ойро хүрэжэ арюудхагдаха аргатай. Тиин тэдэ бузартай юумэндэ хүрөөгүй, харилсаагүй байбал, нангин зандаа үлэхэ. Бузартаһан хүнүүд, зүйлнүүд Бурханда мүргэхын гү, али мүргэлдэ хэрэглэгдэхын урда арюудхалгын ёһо гурим гараха болоно.

Нинэвээ

Израильшуудай дайсан байгаа, һүр жабхаланта, хайрагүй шэрүүн Асиириин хаанта засагай түб хото. Энэ хото руу Бурхан Иона лүндэншые эльгээһэн юм: нүгэлдэ орошоһон арадта гэмээ наманшалаагүй һаа, усадхагдахат гэжэ тэрэ мэдүүлхэ ёһотой байгаа. Ионын лүндэн табиһанай удаа Нинэвээгэй арад гэмээ наманшалаа, Бурхан тэдэниие хайрлаа. Һүүлээрнь олон жэл үнгэрһэнэй удаа, Христоосой мүндэлхын урда тээхи ондо маадайшууд энэ хото дайгаар абажа, һандаргаһан байна.

Номшо хүн, Хуули заадаг багша

Библиин ондо ондоо номуудые болон хуйламал бэшэг соохи Һургаал (Тора) буулган бэшэдэг, тиихэдэ тэдэниие тайлбарилдаг хүн. Эзраагай үе сагһаа эхилжэ, бэшээшэд хадаа Иудын хаан түрэ соо тусхай үүргэтэй хүнүүд байһан бэлэй. Иисүүсэй үе сагта Нангин Бэшэг мэдэдэг ба тайлбарилдаг хүнүүд гүүлэжэ, аргагүй ехэ хүндэтэй байһан гээшэ. Иисүүс Өөрынь шабинар болоһон бэшээшэд тухай хэлэхэдээ, тэдэ «хуушарһан болон шэнэ» эрдэни ухаатай гэжэ хэлэһэн гэдэг. Тиибэшье, Тэрэ хирэ болоод лэ тэдэнэй Һургаал тайлбарилхые, харахада буянша һүзэгтэй шэнги аад, мүнгэндэ дуратайе, дороо нойтонииень шүүмжэлдэг байгаа.

Нүгэл

Бурханай Һургаалда үсэрхэл, Тэрэнэй захяа заабари эбдэхэ, үгэ дуулахагүй ушарнууд хадаа нүгэл болоно. Нүгэл хэһэн хүн нүгэлөө арилгахын тула үргэл хэхэ ёһотой гэжэ Хуушан Хэлсээн соо хэлэгдэнэ.

Нүгэл сагааруулгын үргэл

Энэ үргэлэй гол үүргэнь – бузарһаа бэеэ болон оюун сэдьхэлээ сэбэрлэлгэ.

Олива модоной жэмэс

Палестинада олоороо ургадаг, үндэрынь 10 метр хүрэдэг мүнхэ ногоон модон. Тэрээн дээрэ маслинанууд (оливанууд) ургадаг. Эдеэшэһэн маслинануудһаа тоһо даража гаргадаг, тэрэниие эдижэ гү, али бэедээ түрхижэ, дэнгэй тоһон болгожо хэрэглэдэг байгаа.

Оливын тоһон

Оливануудые даража-шахажа тоһо гаргадаг. Эртын Израильда оливын тоһон олон ушарта хэрэглэгдэдэг байгаа: тэрээгээр дэнгээ аһаадаг, тиихэдэ шарха болон арһанай үбшэ эдэгээдэг, шадалтай зон тоһоной эгээ шанартайень бэедээ түрхидэг, арюун болгохын тула энэ тоһо шажанай хэрэгсэлнүүдтэ дуһаадаг, мүн хаан шэрээдэ хэн нэгэниие заларуулхын гү, али санаартан, лүндэншэ болгохын тула толгойдонь энэ тоһо түрхидэг бэлэй. Оливын тоһон хадаа Майхан һүмэ соо, һүүлдэнь Һүмэ гэрэлтүүлхын тула хэрэглэгдэдэг, тиихэдэ үргэл болон үргэгдэдэг байһан юм.

Онгон

Модоор гү, али шулуугаар хэгдэһэн шүтөөн; зоной шүтэдэг ямар нэгэн бурханай хүрэг гү, али зураг.

Өөрыгөө Эзэндэ зорюулагшад

Үзэмэй дараһан архи, мүн бусад мунхаруулха унда уухагүйб, үһөө, һахалаа абахагүйб, тиихэдэ ямаршье үхэһэн хүндэ, түрэлэймнишье хүнэй байгаа һаа, дүтэлхэгүйб гэжэ тангариглаһан, гансал Бурханда алба хэхэеэ өөрыгөө зорюулһан хүн. Хэрбээ хэн нэгэнэй тиимэ хүнэй хажууда наһа барабал, тэрэ 7 хоног соо бузартай гэжэ тоологдодог байгаа. Тиигээд тэрэ өөрыгөө Бурханда зорюулха сагаа шэнээр эхилхэ ёһотой байһан, юундэб гэхэдэ урдахи сагынь бузартаба бшуу. Шахаа тангаригайнь сагай түгэсэхэдэ, энэ хүн үргэл үргэдэг, Майхан һүмэ, Һүмэ руу орохынгоо урда тээ үһөө хюһан абадаг байгаа. Тиигэжэ бэеэ зорюулга гээшэ тэрэнэй өөрын гү, али түрэхэдэнь эхынь үргэһэн тангаригһаа дулдыдаһан байха – Самсооной ушартай адли. Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд гэжэ ном соо уншахада, Павелай Иерусалимда ерэхэдэнь, Яков тэрээндэ дүрбэн хүнэй шахаа тангаригай сагай түгэсэхэдэ үргэл үргэлгын гарзые өөр дээрээ даажа абахыень дурадхаа магад.

Паасха

Еврейнүүдэй Египедэй баряанһаа сүлөөлэгдэһэн тухай хабартаа һайндэрлэгдэдэг иудейнүүдэй гол һайндэрнүүдэй нэгэн. Паасхын һайндэр еврей литын түрүүшын авиив һарын (үшөө нисаан гэжэ нэрэтэй) арбан дүрбэнэй үдэрэй үдэшэ тэмдэглэгдэдэг. Хабартаа үдэр ба һүниин тэнсэһэнэй һүүлээр энэ һайндэр болодог юм. Израильшууд хадаа Египедэй баряанһаа тэдэниие Бурханай сүлөөлһые, Египедһээ гараха үдэрэй урда һүни үргэл болгон үргэгдэһэн хурьганай шуһаар ууган үхибүүдэйнгээ абарагдаһые тэрэ үдэшэ һанан-дурсан байдаг юм. Хурьга (эшэгэ) үргэл болгон үргэхэдөө, бүхэлеэрнь булажа болгодог, тиихэдээ тэрэнэй үе мүсын нэгэшье яһа хухалжа болохогүй байгаа. Һайндэртэ хоол барихадаа эшэгэ эдидэг байһан гээшэ. Энэ һайндэрэй үдэшын хоолой хуби болон гашуун ногоон болон дабһагүй хилээмэн эдигдэдэг байһан юм. Пэсах гэжэ еврей үгөөр, ондоогоор, паасха гэжэ үгөөр үргэгдэхэ эшэгэ нэрлэдэг байһан юм. Эндэһээ һайндэрэй нэрэ бүрилдэн гараһан гээшэ. «Пэсах» гэжэ үйлэ үгэ «һүрэжэ гараха» гээд оршуулагдана. Египедһээ гаража, богоолто байдалһаа сүлөө болоһон тухайгаа һанажа байхын тула жэл бүри Паасха һайндэрлэгдэхэ ёһотой. Һүмын баригдаһанай удаа үргэл болохо эшэгэ гансал тэрээн соо үргэхэ ёһо зүбшөөгдэһэн байна. Ямаршье ондоо арадай хүн, ерүүл хүн болон хүлһэншэ сэрэгшэн Паасхын хоолдо хүртэхэдэ байлсаха ёһогүй байгаа. Израилиин болон ондоо гүрэнүүдэй иудейнүүд Паасхын үедэ Бурханда мүргэхэеэ Иерусалим руу ерэдэг һэн. Паасхын һүүлээр Эһээбэригүй талханай Һайндэр долоон үдэр тэмдэглэгдэдэг байгаа. Шэнэ Хэлсээндэхи Иоаннһаа Һайн Мэдээсэл соо Иисүүс нисаан һарын 14-дэ, Паасхын урда тээхэнэ хэрээһэн дээрэ хадагдажа наһа бараһан байна, тиихэдээ Паасхын үргэл болохо хурьгандал Тэрэнэй нэгэшье яһан хухалагдаагүй. Павел лүндэншэн Христоос Паасхын үргэл хурьган шэнги үргэгдөө гэжэ зааһан байна. Бурхан Иисүүсэй наһа бараһан хойно тэрэниие амидыруулаа, тиимэһээ христиан шажантанда Паасха гээшэ гансашье Христоосой наһа бараһан тухай һануулга бэшэ, үшөө Тэрэнэй амидырһанай удхатай һайндэр мүн.

Перси

Вавилооной хаанта гүрэнэй унаһанай удаа орондонь мандаһан, тэрээнһээ үшөө үргэн газартай, һүрөөтэй хаанта гүрэн. Грециһээ Египет, Түб Ази хүрэтэр, Израилиин газар оруулан, Перси бүхы энэ ехэ газарые дайгаар эзэлһэн байгаа. Заримдаа Мидиин-Персиин хаанта гүрэн гэжэ тэрэниие нэрлэдэг, юундэб гэхэдэ, мидүүд Перси зонхилдог хоёрдохи арад байһан юм. Персиин хуулинуудыньшье «маадайшуулай болон перснүүдэй хуули» гэжэ нэрэтэй байһан юм.

Пилишт, пилиштүүд

Гарбалынь мэдэгдэдэггүй, тухайлхада, эртэ урдын Ханаһаан руу Каптоор (Криит) гэжэ аралһаа ерэһэн арад. Христоосой мүндэлхын урда тээхи XII зуун жэлдэ пилиштүүд Ханаһаанай эрьеын баруун урда тээ байдаг дүрбэн хото – Гааза, Ашхэлоон, Ашдоод, Гээт – булимтаржа абаад, табадахи Экроон гэжэ хото байгуулаа. Тэдэ Ханаһаанда ажаһуудаг арадһаа ондоо байгаа. Заримдаа пилиштүүдые «отлуулаагүй» гэжэ нэрлэдэг байгаа, юундэб гэхэдэ, тэдэ Дүтын Дурна зүгэй арадуудай үнгэргэдэг энэ заншалта ёһолол хэдэггүй байһан юм. Пилиштүүд зүүн зүгэй газарнуудые булимтаран абаһаар, тэдэ Ханаһаанай зүүн-хойто зүгһөө баруун зүг рүү шэглэгшэ израильшуудтай уулзажа, дай үүдхээ. Тиин пилиштүүд Израилиин гол дайсадай нэгэн болоо, Давид хаанай тэдэниие бута сохиторнь энэ байдал үргэлжэлөө.

Понтий Пилат

Римэй нэгэ можын засаг баригша. Иисүүс Христоосой саазалагдаха үедэ Иудейн можо засагладаг байһан (Христоосой түрэһэн сагай 26-36 онуудта). Засаг түрын бүхы зургаанууд тэрээнэй мэдэлдэ байгаа, тэрээнэй баталамжагүй нэгэшье заргын шиидхэбэри абтадаггүй бэлэй. Тэрэ еврей арадай ударидагшадта муугаар хандадаг һэн, гэбэшье буһалгаанай болохогүйн тула тэрэ тэдээнэй эрилтэ дүүргэхэ баатай болодог байгаа.

Псаалманууд

Хуушан Хэлсээн соо суглуулаатай еврей арадай шажанай 150 дуун – Псаалманууд гээшэ. Энэ номые Давиид хаанай нэрэтэй холбодог, юундэб гэхэдэ, түүхэ соо хэлэгдэһээр псаалмануудай олонхииень тэрэ өөрөө бэшэһэн байна. Ондоо маанинууд, псаалманууд Соломооной, Асаапай, Эмаанай хүбүүдэй нэрэнүүдтэй холбоотой. Зарим псаалманууд Бурханиие алдаршуулдаг болон үршөөлэйнь түлөө Тэрээндэ баяр хүргэдэг, нүгөөдэнь туһа эриһэн гуйлтатай байдаг, ондоо псаалманууд һургаал заабаритай байдаг. Урда сагһаа эхилэн, һүзэгтэн олон ондоо псаалмануудые зальбаралгын болон хуралнуудай үедэ уншадаг байһан юм. Иерусалимай Һүмэ соо тэдээниие хоорой дуунтай болон хүгжэмтэй суг уншан дууладаг байгаа. Псаалмануудай гурбан хубиин нэгэ хубинь олон ондоо хүгжэмэй хүбшэргэйтэ зэбсэгүүдтэй – псалтерий (тэрээнэй нэрэһээ «Псалтирь» гэжэ Хуушан Хэлсээнэй нэгэ номой нэрэ үдэн гараа), ятага, лиирэ, тиихэдэ үлеэдэг хүгжэмэй зэбсэгүүдтэй – флейтэ (орган) болон сохидог хүгжэмэй зэбсэгүүдтэй – тимпан, кимвал, цитра – суг хамта дуулан уншагдадаг байһан юм. Эртын Һүмэ соо псаалманууд зальбарал болон хэрэглэгдэдэг байгаа.

Рим

Шэнэ Хэлсээн соо харуулаатай үе сагта Рим хото Дундада далайе тойроод байһан олон гэгшын гүрэнүүдые, тэдэнэй тоодо Палестиные мэдэлдээ оруулһан, императортай, асари томо гүрэнэй түб хото байһан гээшэ. Палестинада, тиихэдэ Римэй мэдэлдэ байһан ондоошье гүрэнүүдтэ римшүүд өөрынгөө сэрэг баридаг, тиигээд ямаршье эсэргүүсэл хатуугаар дарадаг байһан гэхэ. Тиихэ зуураа нэгэдэмэл хаанта гүрэндэ хабаатай байдал эдын засаг хүгжөөгөө, гүрэнэй хубинуудай соёлой харилсаа эрхилээ. Римэй эрхэтэд (тэдэнэй тоодо Павел лүндэншэн) хаанта гүрэнэй дэбисхэр дээрэ тусхай эрхэтэй байһан: жэшээлхэдэ, зарга шүүлгын үедэ тэдэниие император өөрөө шүүг гэжэ эрилтэ табиха аргатай байһан юм.

Римэй хаан

Римэй хаанта засагай дээдын засаг түрэ баригша. Можо бүхэнэй (жэшээлбэл, Пилат ба Ирод) эрхэтэ ноёд, хаашуул булта тэрэнэй мэдэлдэ байһан. Дээдын засаг түрэ баригшадые үшөө кесарь гэхэдээ, уг залгамжалалгада эхи табиһан Юлий Цезариин нэрээр хэлэдэг – тэрэ үедэ нэрэнь кесарь гээд үгүүлэгдэдэг байһан.

Рэпаиимүүд

Ханаһаанай газар дайдые Израилиин арадай дайгаар эзэлхын урда тээ тэндэ ажаһуугша арад мүн. Тэдэ анаагтай адли үндэр хүнүүд байһан юм. Хуушан Хэлсээн соо үхэһэн хүнүүдэй хаанта засагта байдаг һүлдэнүүдые энэл рэпаиим гэжэ үгөөр нэрлэнэ.

Сагаан будаа, Бурханай хилээмэн

Тусхай эдеэн, израильшуудай Египедһээ гараһанай удаа Синайн сүл губяар дүшэн жэл соо ябахада, Бурханай тэдээндэ үгэдэг байһан «Бурхан тэнгэриин хилээмэн». Будаа гээшэ монсогор, хатуу сагаан орооһонтой адли байгаа. Тэрээниие булахада, шанахада болохо байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо будаа дэлхэйдэ ажамидарал үгэдэг Бурхан тэнгэриин бодото хилээмэнтэй адли бэшээр харуулаатай. Энэ хилээмэн – Иисүүс Христоос Өөрөө гээшэ.

Саддукейнүүд

Шэнэ Хэлсээн соо нэрлээтэй иудейнүүдэй шажанай шухала бүлгэмүүдэй нэгэн. Дээдын Зүблэлэй олонхи гэшүүд, түрүүшын санаартад, тэдээндэ дүтэ хүнүүд саддукейнүүд байһан юм. Фарисейнүүдтэ ороходоо, тэдэ гансал Табан номой нэрэ хүндые сэгнэдэг, аман түүхэнүүдтэ этигэдэггүй, лүндэншэдэй номуудта үнэншэдэггүй байһан гээшэ. Тэрэ тоодо тэдэ наһа бараһан бүхы зон Бурханай зарга шүүлгын үдэр Бурханай урда байхаяа амидырха гээшые арсадаг байгаа.

Самари

Галилейн урда тээ, Иудейн хойто зүгтэ байратай Палестинын нэгэ можо. Соломоон хаанай нүгшэһэнэй һүүлдэ Израиль гэжэ нэрэтэй Хойто хаан түрые Самари гэдэг байгаа, тиин Христоосой түрэхэһөө урда тээхи 885–874 онуудта зонхилһон Амвриин үе сагта тэрэ Хойто хаан түрын түб хото Самари гэжэ нэрэтэй байгаа. Христоосой түрэхэһөө урда тээхи 722 ондо энэ хаан түрэ унажа, Самари Ассиириин хаанта гүрэнэй харгалзалга доро ороо, ондоо гүрэнүүдһээ нютаг урилагшадые Самари руу эльгээгээ. Гүрэндэ үлөөшэ еврейнүүд болон нютаг урилагшад хамта дээрээ самарянууд гэгдэдэг байгаа.

Самаряанууд иудейнүүдтэ адляар Моисейн Һургаал хүндэлдэг байбашье, олон юумыень ондоогоор ойлгодог байһан, тусхайлбал, Бурханда Иерусалимда мүргэнгүй, Гаризиим гэжэ хада дээрэ мүргэдэг байгаа. Иудейнүүд болон самаряанууд бэе бэеэ үнэн һүзэгтэ урбагша гэжэ тоолоһон дээрэһээ бэе бэетэйгээ харилсадаггүй байһан юм. Иудейнүүдэй һүүлээр самаряанууд Һайн Мэдээсэл абаһан түрүүшын арад байгаа. Римэй ударидалга доро байхадаа Самари Иуда болон Галилей хоёр можотой сугтаа түбһөө холо байратай Палестина гэжэ нэрэтэй газар болоһон юм. Стефанай тулижа үхэһэнэй һүүлдэ Иисүүс Христоосой шабинар Самари руу ябажа, тэндэ лүндэн табидаг болоо. Тиин Самариин дэбисхэр дээрэ түрүүшын христиан бүлгэмүүд эндэ бии болоһон байна.

Санаартан

Майхан һүмэ соо ба Иерусалимай Һүмэ соо шажанай ёһо гурим болон мүргэл үнгэргэхэ тусхай эрхэтэй хүн. Моисейн Һургаалай ёһоор Израильда санаартан болохо аргатай хүнүүд гээшэ Моисейн аха, Бурханаар санаартан болохо гэжэ шэлэгдэһэн, гансал Аһарооной үри һадаһад болоно. Санаартад мүргэл хэхэ, үргэл үргэхэ, шажанай ёһо гуримуудые болон ёһолол хэхэ уялгатай байгаа. Алба хэхэдэнь тэдээндэ левидүүд туһалдаг байгаа. Гансал санаартад Майхан һүмын, һүүлээрнь Һүмын нангин һүмэ орохо аргатай байһан. Санаартад 12 бүлэг боложо хубаараад, хойно хойноһоо албаяа хэдэг бэлэй. Санаартадые ахамад санаартан ударидадаг байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо Бурхан үнэн сэхэтэнүүдтэ шэнэ сагай ерэхэдэ тэдэ Өөрынь санаартад болохо гэжэ үгөө үгэнэ.

Санзай

Энэ санзай мододһоо суглуулагдаһан дабирхай болоно, тэрэниие Һүмэ соо галдаад, Бурханда үргэл болгон хоншуу үнэр гаргадаг байгаа.

Синай

Синай хада (заримдаа Хорээб гэгдэдэг байһан), тэрэ Синайн хахад аралда (мүнөөнэй Египедтэ) оршодог, тэндэ Бурхан Израилиин арадтай Хэлсээ баталаа, тэдэ эндэ Моисейгээр Һургаал дамжуулаа. Моисей бэшэгдэһэн Арбан һургаалтай хабта шулуунуудые (Хэлсээнэй хабта шулуунууд гэгдэдэг) абахын тула Синай хада дээрэ гараа. Энэл хада дээрэ Бурхан лүндэншэ Элиидэ намдуу һэбшээн болон үзэгдөө.

Сион

Иерусалим хотын оршодог гүбээнүүдэй нэгэн. Тиимэһээ энэ нэрэ ехэнхи ушарта Иерусалимай нэрэ боложо хэрэглэгдэдэг байһан, зүгөөр юрэнхы дээрээ – тэнгэриин Иерусалим хото тэмдэглэдэг һэн, тэрээн соо һахил хүртэһэн зон Бурхантай мүнхэ ажамидарха ёһотой байгаа. Сион Бурханай байдаг газар гэжэ тоологдодог һэн. Гүбээ дээрэ баряатай Һүмэ заримдаа Сион хада гэжэ нэрлэгдэдэг байһан юм.

Сионой Басаган

Иерусалим (тэрэнэй тэг дундань Сион хада оршодог) болон тэрэ хотын ажаһуугшадые иигэжэ уран һайханаар нэрлэдэг бэлэй.

Смирнэ

1. Смирнэ (грек хэлэнһээ миро, тодорхойлбол, «хоншуутай тоһон»), Эфес хотоһоо 55 км хойшоо байдаг, Бага Азиин баруун эрьедэхи далайн тохой соо холо оршодог хото. Смирнэ хото эолиин колони болон баригдаһан байха, һүүлээрнь анхан һууриһаа нэгэ хэды километр хажуу тээ Лисимахаар (Христоосой түрэхын урда тээхи 361-281 онууд) шэнэлэгдэһэн. Шэнэ хото тэрэ зуураа Бага Азиин эгээ баян хотонуудай нэгэн болоһон, римшүүдэй засаглаха үедэшье өөрын удхатайгаар үлөө. Римэй засаглалгын үедэ Смирнэ хотодо олон иудейнүүд ажаһуужа, тэрэ хотын ажахы болон түрэ засагай эрхилэлгэдэ ехэхэн нүлөө үзүүлдэг байһан юм. Смирнэ хотын христианууд Константинай засаг бариха хүрэтэр хашуулдаг, мүрдүүлдэг байгаа. Энэ хотодо христиан һүмын барилга Павелай Эфес хотодо лүндэн табижа байха үетэй холбоотой байжа магад.

2. Араавиһаа Зүүн Энэдхэг руу абаашагдадаг, үүргэнэтэй модонһоо (Cistus ereticus) абтадаг хоншуу зүйл. Эртэ урда сагһаа эхилжэ, смирнэ худалдаа наймаанай нэгэ зүйл байһан, үхэһэн хүнүүдэй бэе арюудхаха хоншуугай бүридэлдэ, тиин Хуушан Хэлсээн соо оло дахин дурдагдана. Тэрэ хаан болон түшэмэлнүүдтэ хүндын тэмдэг болон барюулагдадаг үнэтэй сэнтэй бэлэгүүдэй бүридэлдэшье ородог байгаа.

Содом ба Гоморро

Ажаһуугшадайнь нүгэлнүүдэй түлөө Бурханай тэнгэриһээ галаар һүнөөһэн эртэ урдын Ханаһаанай хотонууд.

Соломоон

Давид хаанай хүбүүн. Эсэгынгээ һүүлээр Израилиин хаан байһан (Христоосой мүндэлхын урда тээхи 10-дахи зуун жэл). Тэрээнэй зонхилхо үеын ерэхэдэ, дайн дажар дүүрээд, Израилиин хаанта засаг һайн хүгжөөд байһан юм. Соломоон сэсэн ухаатайгаараа болон баян байһаараа мэдээжэ болоо; Тэрэ Иерусалимда түрүүшын Һүмэ баряа. Соломооной хаан байхада Израиль һүр хүсэтэй болон нэрэ солотой болоо. Бурханай һахил доро Соломооной хааншалга энхэ тайбанаар болон амгаланаар үнгэрөө. Тиибэшье тэрэ мүнгэнэй татабари дээшэнь болгоо, сэрэгээ, тиихэдэ һамгадаа, дэрэ хубаадаг эхэнэрнүүдээ олошоруулаа. Наһатай болоод байхадаа Соломоон һамгадайнгаа үгэдэ орожо, ондоо бурхадта һүзэглэдэг болоо. Бурхан энээнэйнь түлөө тэрэниие хэһээгээ, Соломооной наһа бараһанай һүүлдэ Израилиин хоёр хубида хубааралгые болюулаагүй. Хуушан Хэлсээнэй зарим номууд Соломооной нэрэтэй холбоотой: Соломоон хаанай һургаал, Экклезиастын ном, Соломооной Дуунай Дуун.

Суббото

Еврей арадай тоололгоор долоон хоногой эгээл һүүлшын үдэр – суббото, израильшуудай нангин үдэр. Моисейн дамжуулһан Һургаалай ёһоор, энэ үдэр болбол дууһан Бурханда зорюулагдаха ёһотой, тиимэһээ энэ үдэр ажал хэхэ хорюултай. Наранай жарган орожо, боро хараанай эхилхэтэй хамта еврей арадай үдэр эхилдэг. Тиимэһээ субботын үдэр бол пятницын үдэшэ наранай шэнгэһэн сагһаа эхилээд, субботын наранай шэнгэтэр үргэлжэлдэг. Еврей арадай мүргэлэй гэрнүүдэй – синагогонуудай бии болоходо, иудейшүүд тэндэ субботын үдэр сугларжа, Һургаалай номуудые уншадаг, зальбардаг байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ фарисейнүүд субботын үдэр үйлэдэхэ хорюултай хэрэгүүдые нарибшалан тооложо бэшээд, эдэ заабаринуудые жэншэдгүй сахихые зониие уряалан байгаа. Иисүүс Христоос хадаа суббото тухай ёһо заабариие фарисейнүүдһээ ондоогоор ойлгодог бэлэй. Тэрэ бол һайн хэрэгүүдые субботын үдэршье үйлэдэхэдэ болохо гэжэ хэлэдэг һэн. Тиимэһээ Тэрэ зониие субботын үдэршье аргалдаг, хүнүүдэй ажабайдалда ба хэрэгтэй зүйлнүүдтэнь анхаралтай байха хэрэгтэй гэжэ һэргылдэг бэлэй.

Сээртэй ба сээргүй

Хуушан Хэлсээн соо эдэ үгэнүүд гол түлэб ёһолол хэхэдээ сэбэр байлгада хабаатай. Моисейн Һургаалай ёһоор израильшууд сээртэй ба сээргүй, арюун ба бузартайе илгаруулха ёһотой байгаа. Зарим амитад, шубууд болон загаһад, юумэнүүд, эдеэнэй янза сэбэр бэшэ, бузартай гэжэ тоологдодог байгаа, тиихэдэ энэ үгэ хүндэшье хабаатай байһан. Тодорхойлбол, хүн сэбэр бэшэ эдеэ эдеэгүй һаа, нойтон хамуу үбшэнтэй амиды гү, али үхэһэн хүнэй бэедэ хүрөөгүй һаа, шуһатай шархагүй һаа, сэбэр гэгдэдэг байгаа. Эхэнэр хүн һарынхиингаа ерээд байхада гү, али түрэһэнэйнгөө удаа сэбэр бэшэ, бузартай гэжэ тоологдодог һэн. Нойтон хамуу үбшэнтэй гү, али ондоо үбшэнтэй хүнүүд сэбэр бэшэ, бузартай гэгдэдэг байгаа. Сэбэр бэшэ, бузартай хүнүүд шажанай ёһололнуудта хабаадаха эрхэгүй, тиихэдэ сэбэр юумэндэ хүрэхэ эрхэгүй байһан. Бэеэ сэбэрлэхын тула хүн тусхай ёһолол гараха ёһотой байһан. Тодорхойлбол, сэбэрлэгдэхын түлөө үргэл үргэгдэдэг байгаа, хүниие эсообоор, хоншуу үнэртэй ногоон ургамалаар сүршэдэг байгаа; тиихэдэ хүн бэеэ угааха, хубсаа угааха ёһотой байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо ёһололой сэбэр байлга гээшэдэ хандаса ондоо болоно. Иисүүс Христоос хүнэй сэдьхэлээ нүгэлһөөн сэбэрлээгүй һаань, гадаада бэеын сэбэрлэл ямаршье удхагүй гэжэ Өөрынгөө һургаал соо хэлэнэ. Христоосой амидырһанай һүүлдэ Пётр лүндэншэнэй Бурханһаа абаһан шэнэ тайлбари соо Тэрэнээр сэбэрлэгдэһэн юумые сэбэр бэшэ, бузартай гэжэ тоолохогүй, юундэб гэхэдэ бии болгогдоһон юумэнүүд удхаараа сэбэр бэшэ байха ёһогүй юм гэжэ хэлэгдэнэ.

Тайган түшэмэл

Эртэ урда сагта олонхи арадуудай хаашуулай һамгадые заһуулһан зарасанууд харадаг байһан (еврейнүүдтэ иимэ заншал байгаагүй). Заримдаа хаашуулай хажууда тэдэ ехэ нэрэ хүндэтэй боложо, дээдын тушаал эзэлдэг байгаа. Тиимэһээ «заһуулһан, эмнюулһэн зараса» гэжэ үгэ «ордоной түшэмэл» гэжэ үгэтэй адли удхатай болодог байгаа.

Талхан үргэл

Амитанаар болон ондоо эдеэгээр үргэлнүүдэй илгаань ямар бэ гэхэдэ, ондоо эдеэгээр үргэлэй хэгдэхэдэ, амитан нэрмэгдэдэггүй байһан. Талхаар үргэлэй гол удхань бэлэг барилга болоно: ехэнхидээ Бурханда (болон санаартадта) һайн ургасынгаа түлөө баяр хүргэһэн бэлэг байгаа. Талхаар үргэл соо, һанаад үзэхэдэ, тоһон болон занданай дабирхай соо дабһа нэмэжэ холигдоһон миин орооһон, тиихэдэ шарагдаһан орооһон гү, али нюдэгдэһэн ба булагдаһан орооһон ородог байһан.

Тахилай обоонууд

Гүбээнүүдэй оройдо, зарим ушарта томо модонууд доро гү, али хүнды соо түхеэрэгдэһэн Ханаһаан шажанай тахилай обоонууд. Тэндэ Астарта гэжэ эхэнэр бурханда мүргэхэ бахананууд бодхоогдожо, тэндэ үргэл хэгдэдэг байһан юм. Газараа шэнэлэн, үрэжэл һайтай болгохын тула тэндэл янхан ябадал элбэг дэлгэрэнхэй байгаа. Бурхан лүндэншэдөөрөө дамжуулан, иимэ үйлэ хэрэгүүдые ехэ буруушаадаг юм.

Тиир ба Сидоон

Тиир болон Сидоон хотонуудай газарнууд дээрэ, Дундада далайн эрьеэр байһан Финики хаан түрэ. Мүнөө сагта энэ Ливаанай газар.

Тоһо түрхихэ, тоһодохо

Шажанай тусхай ёһо гурим хэжэ – толгой дээрэнь оливын тоһо түрхижэ, хүниие гү, али хэрэгсэл Бурханда алба хэхын тула шэлэн абалга. Тусхай харюусалгатай даабари дүүргэхэ санаартан гү, али хаан болохо Бурханай шэлэһэн хүнэй магнай нангин тоһоор түрхидэг байһан юм. Зарим ушарта лүндэншэдэйшье магнай нангин тоһоор түрхигдэдэг байгаа. Тиихэдэ оливын тоһоор үргэлэй шэрээ, Майхан һүмые арюудхадаг байгаа. «Магнай нангин тоһоор түрхилгэ» гээшын далда удхань хүнүүдэй Һүмэдэ ороходоо тэдэнэй Бурханһаа абаһан шэлэлгэ болон Бурханда алба хэхын тулада тэдээндэ дээрэһээ үршөөл гэһэн удхатай.

Түгэс шатаалта үргэл

Энэ үргэлэй нэгэ тусхай янза мүн, үргэл хэгдэхэдээ нэрмэгдэһэн амитан бүхэлёорөө үргэлэй шэрээ дээрэ шатаагдадаг байһан. Одноо үргэлнүүдтэ үргэлэй хубинь лэ шатаагдажа, үлөөшэнь эдигдэдэг байһан. Гал түлигдэжэ, тэрэ үргэлые утаан болгодог байгаа. Бүхэлёор шатаагдаһан үргэлэй хангалтай үнэр тэнгэри өөдэ дэгдэжэ, Бурханиие зохидшоодог байгаа.

Түрүүшын ургаса хуряалгын һайндэр, Табидахи үдэрэй һайндэр

Иудейнүүдэй шухала һайндэрнүүдэй нэгэн, еврей хэлэн дээрэ шавуот гэжэ нэрэтэй. Еврей литын гурбадахи сиван һарада тэмдэглэгдэдэг байгаа. Шэниисэ хадаһанай удаа долоон долоон хоногой (седьмицын) һүүлээр гү, али түрүүшын таряанай боолто. Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэртэ асарагдаһанһаа табидахи үдэртэ энэ һайндэр үнгэргэгдэдэг байгаа. Хүнүүд Бурханда олон ондоо үргэл, тэрэ тоодо хилээмээр үргэл, орооһонһоо түрүүшын ургасын дээжээр үргэл хэдэг байһан юм. Шэнэ Хэлсээнэй үеын ерэхэдэ, энэ һайндэр Табидахи үдэрэй (Пятидесятницын) һайндэр гэжэ нэрэтэй байгаа. Энэ һайндэрэй үдэртэ Иисүүс Христоосой шабинарта Арюун Һүлдэ бууһан байна.

Урим ба туммим

Бурханай хүсэл мэдэхын тула хэрэглэгдэдэг шулуунууд. Тэдэ хоёр юумэн түрүүшын санаартанай үбсүүндэ үлгөөтэй байдаг дүрбэн булантай хайрсагхан соо байдаг байгаа, тэрээниие үшөө «зарга шүүлгын хайрсагхан» гэдэг һэн. Энэ хоёр шулуугаар жээрэб шэдэдэг байгаа ха гэжэ тоологдодог, нэгэниинь «тиимэ, болохо», нүгөөдэнь – «үгы, болохогүй» гэжэ удхатай байгаа.

Үзэгдэл

Хүнэй унтажа байхада гү, али онгондо ороходонь харагдадаг юумэн гү, али үзэгдэл. Хүн (ехэнхидээ лүндэншэн) үзэгдэл соогоо хараһан шэнэ зүйл тухайгаа гол түлэб хүнүүдтэ хөөрэхэ ёһотой байһан.

Хуушан Хэлсээн соо харуулаатай Бурханаар эльгээгдэһэн үзэгдэлнүүд тухай лүндэншэдэй бэшэһэн номууд соо хөөрэгдэнэ. Шэнэ Хэлсээнэй номууд соо Бурхан үзэгдэлнүүдээр зальбаралнуудта харюу үгэнэ, тиихэдэ элшэд болон шабинартаа юуб даа хэхыень даалгана, тэдэниие заабарилна, һургажа хэлэнэ.

Үнэн шударга

Хуушан хэлсээн соо гансал Бурханда найдадаг, Тэрээнтэйгээ Хэлсээндэ үнэн сэхэ, Бурханай бүхы заабари заатагүйгөөр дүүргэдэг, Тэрээнэйл үгэ дууладаг хүн дээрэ харуулаатай шанарнуудта хүртэһэн хүн гэжэ тоологдодог байһан. Тиимэ хүн «Бурханай үгөөр ябадаг», тиихэдэ ондоо хүнүүдтэй харилсахадаа гансал ёһо гуримда тааруугаар харилсадаг байгаа. Энэ бүгэдэ тиимэ хүниие Бурханай урда сагааруулдаг байһан гээшэ. Үнэн шударга, сэхэ, зүб байдал – Бурхан шанарай нэгэн. Тэрээн тушаа хэлэхэ болоо һаа, Тэрээнэй үйлэ хэрэг үнэн сэхэ болон үнэн зүб, тиимэһээ Тэрээнэй Өөрынгөө тангариг болон Хэлсээндээ үнэн сэхэ байһыень харуулна. Бурхан һахил хүртэһэн хадаа Тэрээнэй хойноһоо дахаһан хүнүүдые абарна ба сагааруулна. Шэнэ Хэлсээн соо үнэн шударга, сэхэ, зүб байдал ехэнхидээ хүнэй Бурханда һүзэглэдэг болон найдадаг байһантайнь тааруулан харуулагдана. Бурханай хүсэл дүүргэхэ гэжэ хүнэй өөрөө үнэн шударга, сэхэ, зүб байдалтай болохо эрмэлзэлтэй байгаашье һаань, Бурханай хүнэй бүхы нүгэлыень хүлисэбэлнь ба тэрээниие сагааруулбалнь, тэрэ ёһотой һахил хүртэһэн болохо байна.

Үргэл үргэлгэ

Моисейн Һургаалай ёһоор, израильшууд Бурханда үргэл болгон амитадые үргэдэг байһан: тэдэнээ гаргаад, һүүлээрнь нэгэ хубиинь гү, али бүхэлеэр үргэлэй шэрээ дээрэ шатаадаг байһан, үлөөшыень (хэрбээ үлэбэлнь) хүнүүд эдихэ аргатай байгаа. Мойсейн үе сагһаа эхилээд, үргэлнүүд нэгэл газарта – урдань Майхан һүмэ соо, һүүлээрнь Һүмэ соо – үргэгдэхэ ёһотой, тиихэдэ ехэнхи ушарта тэрэ үргэлнүүдые санаартад лэ хэхэ ёһотой гэжэ Бурхан эрилтэ табиһан байна. Амитадһаа гадна үргэл болгон хилээмэ, үзэмэй дараһан архи, оливын тоһо, шэнэ ургасынгаа дээжэ үргэхэдэ болохо байгаа.

Олон ондоо янза үргэлнүүд байгаа, янза бүхэн өөрын удхатай: нүгэлөө сагааруулхын, Бурхандаа буянта хэрэгэйнь түлөө, масагай, миин өөрынгөө һанаагаар баяраа хүргэхын түлөө хэгдэдэг – иимэ үргэлнүүд Бурхан болон хүнэй суг хоолдо хүртэбэ гэһэн һүлдэ удхатай байгаа.

Тэрээнһээ гадна санаартан болон левидүүд израильшуудай Бурханда үргэл гэжэ асарһан эдеэ хоолһоо өөрынгөө эдишэ абадаг бэлэй. Христоосой хэрээһэн дээрэ наһа бараһан ушар дэлхэйн бүхы арадуудай нүгэлэй түлөө үргэгдэһэн үргэл гээшэ гэжэ Шэнэ Хэлсээн соо харуулагдана.

Үргэлэй хурьган

Тахил болгон хурьга үргэдэг заншал эртэ урдын сагһаа хойшо мэдээжэ бэлэй. Моисейгээр дамжуулан, израильшуудта Бурханай үршөөһэн Һургаалай ёһоор, санаартад нангин Һүмэ соо үглөө, үдэшэ бүри, мүн Паасхын, бусад һайндэрнүүдэй үедэ ба тусхай ушараар Бурханда тахил болгон хурьгадые үргэдэг байгаа. Үргэлэй хурьганай шуһан хадаа зониие Бурхантай эблэрүүлдэг, иимэ тахилай аргаар Бурхан израильшуудай нүгэл хүлисэдэг һэн. Арюудхагша Иоанн Иисүүсые Бурханай хурьган гээд нэрлэхэдээ, бүхы дэлхэйн нүгэлэй түлөө тэрэ тахил болгон үргэгдэхэ гэжэ уридшалан хэлэһэн гэхэ.

Үргэлэй шэрээ, тахилай шэрээ

Утаараа нэгэ тохой (хахад метр) үргэнөөрөө нэгэ, үндэрөөрөө хоёр тохойн хэмжээтэй ситтим гэжэ модоор (буряадаар, акацяар) хэгдэдэг байгаа. Тэрээнэй дээдэ болон хажуу тээхи талануудынь алтаар хушаатай, харин табагынь алтан сахариг баглаатай байгаа. Үргэлэй шэрээ нэгэ газарһаа нүгөө газарта табигдахадаа, сахариг болон модон һургаагаар абаашагдадаг байһан. Тэрэ газаа, хүшэгын хажуудахи Хэлсээнэй бэшэгтэй ханзын хажууда байдаг һэн. Бурханай санзай тэрээн дээрэ хангалтуулжа, санаартан уншалгаа хэдэг байгаа. Үргэлэй зэд шэрээ мүн лэ ситтим гэжэ модоор (буряадаар, акацяар) хэгдээд, зэдээр хушагдадаг байгаа. Хэмжээнүүдынь: утаараа табан, үргэнөөрөө табан, үндэрөөрөө гурбан тохой. Тахилай табагай углуунууд тэдээнтэй нэгэ бүхэли болоод байһан эбэрнүүдээр гоёогдодог байгаа. Нэгэ газарһаа нүгөө газарта табигдахадаа, сахариг болон модон һургаагаар абаашагдадаг байгаа. Тэрэ Майхан һүмын газаа байдаг байгаа, тэрээн дээрэ санаартан уншалгаа ябуулдаг бэлэй.

Үреэхэ, юрөөхэ

Ямар нэгэн хүндэ буян хэшэг үршөөхэ гэһэн удхатай үгэ. Бурхан хүндэ буян хэшэг үршөөхэдөө, хүниие үреэхэдөө, тэрээндэ ямар бэ даа һайниие, жэшээлбэл, амжалта, энхэ тайбан байдал, олон үри хүүгэдые, ажамидарал бэлэглэнэ. Хэндэ буян хэшэг үршөөхэеэ, хэниие үреэхэеэ Бурхан Өөрөө шиидэдэг. Хэрбээ нэгэ хүн нүгөө хүндэ буян хэшэг үршөөхэдөө, тэрэниие үреэхэдөө, һайниие тэрээндэ хүсэнэ.

Абраһаам, Исаак болон Яков гэжэ нэрэтэй дээдын санаартадай хүүгэдтээ буян хэшэг үреэхэдэнь, тэдэнэй үгэ жаргалтай ерээдүй тухайнь лүндэн, уридшалан айлдахалга бэлэй. Хүн гээшэ Бурханда буян хэшэг үршөөхэдөө, Бурханиие үреэхэдөө, Тэрэниие алдаршуулна, Тэрээндэ баяраа хүргэнэ. Иисүүс дэгдэхынгээ урда тээ үхибүүдтэ болон Өөрынгөө шабинарта буян хэшэг үршөөһэн, тэдэниие үреэһэн байна. Христоосой шабинар Бурханай буян хэшэг тарааха хүнүүд болоно гээшэ, тиихэдээ тэдэнэй үреэл дайсад болон харшалагшадташье хүртэхэ юм. Буян хэшэг үршөөхэ, үреэхэ гээшэ харааха гэжэ үгэдэ харша удхатай.

Үхэлэй орон

Наһа барахадаа бүхы зон – үнэн зүб ба нүгэлтэншье – газарай гүн соо оршодог Үхэлэй орон руу уруудан буудаг гэжэ тэрэ холын үе сагта Дүтын Дурна зүгэй олохон арадууд тоолодог байгаа. Еврейн Библи соо энэ түби шеол, грек хэлэн дээрэ хадес гэжэ нэрлэгдэнэ. Мүнөө үеын шажан шудлалын эрдэмэй «тамын орон» гэжэ ойлгосо энээнһээ ондоо. Нүгшэһэн уладай һүнэһэн Үхэлэй орон соо унтажа байһантай адли, «элинсэг хулинсагуудтаа ябаа» гэжэ тоологдодог байгаа ха. Хүн бүхэн нүгшэһэнэйнгөө удаа газар дээрэхи ажамидарал тухайгаа тоосоо бариха, тиихэдэ нүгэлтэй хүнүүд хэһээгдэхэ, зүгөөр буянтай зондо жаргал үршөөгдэхэ гэжэ иудейнүүд этигэдэг байһан байгаа. Манай ээрын урдахи гурбадахи зуун жэлһээ эхилээд Христоосой мүндэлһэн үе саг хүрэтэр үргэлжэлһэн түүхэ энээн тухай гэршэлнэ. Шэнэ Хэлсээниие абажа харабал, Иисүүс үхэл дабажа гарана. Иигэжэ Тэрэнэй илалта Үхэлэй орон тухай ойлгосодо нүлөө үзүүлээ, юундэб гэхэдэ Тэрэ нүгшэһэн болон амиды зоной Бурхан болоо мүн гэжэ зураглагдана.

Галабай эрьехэдэ, тэдэ бүгэдөөрөө амидырха, тиигээд нүгэлтэй зон тусхай бэлдээтэй газарта хэһээгдэдэг байха, Шэнэ Хэлсээн соо тэрэ газар «геенна» гэжэ нэрлэгдэнэ.

Тамын, хэһээлтын, хосоролтын газар мүнөө үеын шажан һургаалай ёһоор буряадаар «тама» гэгдэдэг.

Фараон, Египедэй хаан

Эртэ урдын Египедтэ засаг түрэ баригшые (хааниие) энэ үгөөр нэрлэдэг байһан юм. Тэдэнэй нэгэниинь Яковой хүбүүн Иосифто һайнаар хандадаг, нүгөөдэнь израильшуудые тэдэнэй Египедһээ гарахынь урда тээ хатуу шэрүүнээр дарладаг байһан бэлэй.

Фарисейнүүд

Шэнэ Хэлсээн соо нэрлээтэй, иудейнүүдэй шажанай гол бүлгэмүүдэй нэгэн. Фарисейнүүдэй түлөөлэгшэд Синедрион руу ородог байһан. Сайдукейнүүдтэ орходоо, фарисейнүүд гансашье Моисейн Һургаалай бэшэ, үшөө олон тоото аман домогуудай эрилтэнүүдые аргагүй наринаар дүүргэдэг байгаа. Тэрээнһээ гадна Бурханай зарга шүүлгын үдэрэй ерэхэдэ, үхэһэн бүхы хүнүүд Бурханай урда зогсохоёо амидырха гэжэ тэдэ тоолодог һэн. Тэдэ ёһололнуудаа сэбэрээр, нягтаар үнгэргэдэг байһан, тиин арад зон соо аргагүй хүндэтэй байһан, тиихэдэ бидэ һүзэгтэй, хатуу шанга зантай зонбди гэжэ өөһэдөөрөө омогорходог байгаа. Шажанай журам тиимэ шанга бэшэ, эрилтэ һулатайгаар сахидаг хүнүүдтэ фарисейнүүд дээрэлхүүгээр хандадаг байгаа. Иисүүс фарисейнүүдэй һургаал сэхээр һажааха гү, али тэрэниие дахахаһаа һэргылдэг байгаа, юундэб гэхэдэ фарисейнүүд ехэнхидээ Моисейн Һургаалнуудые бэелүүлхэдээ гадаада, харагдаатай таладань лэ анхаралаа хандуулдаг байһан байна. Христоосто һүзэглэхынгөө урда тээ Павел лүндэншэн фарисей байһан юм.

Хаан түрэ

«Хаан түрэ» гэжэ үгэ хоёр гол удхатай: «хаанай засаг» болон «хаанай эзэмдэдэг газар». Библи соохи «Бурханай хаан түрэ» гэжэ холбоо үгэ нэн түрүүн Бурханай энэ дэлхэй дээрэ хизааргүй засагтай байһые харуулна. Тиихэдэ тэрэ холбоо үгэ Бурхан болон Тэрэниие өөрынгөө Хаан гэжэ абаһан хүнүүдэй харилсаан тухай хэлэнэ. Бурханай хаан түрэ тухай лүндэншэд хэлэһэн байгаа. Иудейнүүдэй ерэхэ Бурханай табисууртые Бурханай Хаан гэжэ хүлеэдэг байһан дээрэһээнь, Тэрэнэй хаанта засаг Бурханай хаан түрэтэй сэхэ холбогдодог байһан. Тиимэ Хаан түрын мандаха тухай Арюудхагша Иоанн хэлэһэн юм. Иисүүс Христоос Тэрэнэй ерэхэдэ хүн зондо «хүрэһэн» Бурханай хаан түрэ тухай лүндэн хэлэхэдээ, тэрэ Хаан түрэ руу гансал оюун сэдьхэлтэй болохо гэжэ аргагүй ехэ оролдосо гаргаһан лэ хүнүүд орохо аргатай гэһэн байна. Иисүүс Христоосой амидырһанай һүүлдэ лүндэншэдэй һургаалнууд соо Бурханай хаан түрэ «Арюун Һүлдэтэй үнэн һүзэг, энхэ тайбан болон баяр» юм гэжэ хэлэгдэнэ. Юрэнхы дээрээ Бурханай хаан түрэ газар дэлхэй дээрэ Христоосой ерэхэдэнь оршохо юм: урданай оршон хадаа шэнэ оршоноор һэлгэгдэн үгы болохо, тэндэ Бурхан бүхы юумэн соо байха. «Бурханай хаан түрэ» гэжэ холбоо үгэ ехэнхидээ Шэнэ Хэлсээн соо хэрэглэгдэнэ. Матвейн Дуулгаһан Һайн Мэдээсэл «Бурханай хаан түрэ» гэжэ үгын орондо оло дахин «Тэнгэриин Хаан түрэ» гэжэ үгэ хэрэглэнэ, юундэб гэхэдэ тэрэнэй Һайн Мэдээсэл гол түлэб Бурханай нэрэ миин хэрэглэдэггүй иудейнүүдтэ захиһан удхатай.

Халдейшүүд

Вавилооной хаанта засагай газар дээрэ һуурижаһан арадуудай нэгэн, тэдэ засаг баригшадшье байгаа. Энэ үгэ ехэнхидээ Вавилооной хаанта засагай бүхы арадай нэрэ болон хэрэглэгдэдэг.

Ханаһаан

Хаамай хүбүүн байһан Нойн ашануудай нэгэнэй нэрэ, тиихэдэ тэрэнэй үри һадаһадай (хананейнүүдэй) ажаһуудаг байһан Дундада далай болон Иордан мүрэнэй дунда байдаг газарай нэрэ. Бурхан Абраһаамда болон тэрэнэй үри һадаһадта энэ газар эзэмдэхыень үгэхэб гэжэ үгөө үгэһэн байна. Сагай ябахада, аалиханаар Ханаһаан израильшуудаар эзэлэгдэһэн байна.

Хараал

Бурханай нэрэтэй эблэршэгүй, Тэрээнэй нэрээр һүнөөгдэхэ юумэнүүд: дайнай дүүрэхэдэ баряанда абаһан хүнүүд, адуу мал, олзоборилһон юумэнүүд; тэдэ бүхы дээрээ Бурханда үргэл болон үргэгдэхэ ёһотой байгаа. Тэрээнһээ гадна Шэнэ Хэлсээн соо Павел лүндэншэн эблэршэгүй, һүнөөгдэхэ юумэн болбол Һайн Мэдээсэл буруугаар тайлбарилһан зон болон Иисүүс Христоосто этигээгүй хүнүүд, тэдэниие Бурханһаа һалгаан холодуулха хэрэг гээшэ хараалда хүртөөхэ гэжэ удхатай гээд хэлэһэн юм.

Херүүб, херүүбүүд

Библи соо Бурханда тусхай дүтэ тэнгэриин амитад херүүбүүд гэжэ нэрэтэй. Израильшууд херүүбүүдые ой ухаандаа тухайлхадаа, тэдэ хаан шэрээ дээрэ һууһан Бурхантай тэргэдэ хүллүүлһэн, далитай мантан томо амитад гэжэ һанадаг байгаа. Тиимэ тула хоёр алтан херүүбүүд Бурханай хаан шэрээгэй һүлдэ гэжэ һанагдадаг байһан, израильшуудай нангин эрдэни болохо Хэлсээнэй ханзын хабхаг дээрэ хээтэй байһан юм. Тиихэдэ тэдэнэй хоёр алтан дүрсэ Соломооной Һүмэ соо байдаг байгаа.

Хиннээрэт нуур

Иордан мүрэнһөө урдажа гарагша, Галилей нютагта байдаг сэбэр уһатай томо нуур. Энэ нуур Библи соо ондо ондоогоор нэрлээтэй байдаг – Гэннэсарээт нуур, Хиннээрэт, Тибериада далай. Тэрэ нуур олон янзын загаһатай, тэндэ ёһотой шуурган болодог, тиимэһээ ехэнхи ушарнуудта далай гэжэ нэрлэгдэдэг.

Хорээб

Харагты: Синай хада тухай.

Хотон хүреэн

Сүл губяар ябахадаа, Израилиин бүхы арбан хоёр обогой майхангуудаа татаад табиһан томо газар.

Христоос шажантан

Иисүүс Христоосые Абарагшамни гэжэ тоолодог, Тэрэнэй Һургаалаар ажамидархаяа оролдодог, Иисүүс Христоосой Һургаал баримталагша болон Тэрэнэй шаби. Христоосой шабинар «христоос шажантан» гэжэ үгөөр түрүүшынхеэ Сириин Антиохия соо нэрлэгдээ. Шэнэ Хэлсээн соо энэ үгын гурба дахин хэрэглэгдээшье һаань, удаань тэрэ бүгэдын хэрэглэдэг үгэ болоһон юм.

Хуушан Хэлсээн

Израильшуудай Египедһээ гараһанай удаа Синай хадын оройдо Бурханай тэдээнтэй баталһан Хэлсээн юм. Гол хубинь – Һургаал. Энэ Хэлсээн тухай, тиихэдэ израильшууд яажа тэрээниие сахидаг байгааб гэжэ «Хуушан Хэлсээн» гэһэн нэрэтэй номуудай согсолбори соо хэлэгдэнэ. Энэ согсолбори олон зуун жэлнүүдэй хугасаа соо ондо ондоо хүнүүдээр бэшэгдэһэн, Шэнэ Хэлсээнтэй хамта христиан шажантанай Библи болоно.

Хүн түрэлтэнэй Хүбүүн

Еврей бен-адам, араам бар-энош гэжэ үгэнүүд сэхээр «хүнэй хүбүүн» гээд оршуулагдадаг, «хүн», «үхэдэг хүн» гэжэ удхатай. Жэшээлбэл, Бурхан Эзэкээл лүндэншэдэ хандахадаа, тэрэниие хүн түрэлтэнэй хүбүүн гэнэ. Даниил лүндэншэн Хүн түрэлтэнэй Хүбүүн гэжэ ерэхэ Бурханай табисууртые нэрлэнэ, Тэрээндэ Бурхан бүхы арадууд дээрэ мүнхэ засаг үгэхэ байһан. Һайн Мэдээсэл соо Даниилай лүндэнһөө уламжалан Иисүүс Христоос Өөрыгөө байд гээд лэ Хүн түрэлтэнэй Хүбүүмби гэнэ.

Хэлсээн

Хүнүүдэй хоорондо гү, али Бурхан болон хүн хоёрой хоорондохи хэлсээн. Хоёрдохи ушартань гол түлэб Бурхан найдуулга үгэдэг, тиихэдэнь хүн журам, хуули дүүргэхэеэ зүбшөөдэг; хэлсээн нэгэшье талын байжа болохо (Бурхан үгэеэ үгэдэг). Зарим ушарта хэлсээгээ баталхын тула үргэл үргэгдэдэг байһан юм. Бурханай хүнүүдтэй баталһан Хэлсээн Библиин гол һуури эзэлнэ. Синай хадын оройдо Бурхан Моисейгээр дамжуулан, бүхы еврей арадтай Хэлсээ баталаа. Бурхан еврейнүүдые үреэжэ, бүхы дайсадһаа хамгаалжа байхаб гэжэ үгэеэ үгэнэ, тиихэдэ еврей арад Һургаал соо хэлэгдэһэнэй ёһоор, өөһэдөө Тэрээндээ үнэн сэхэ байха, Тэрэнэй хүсэл дүүргэхэ ёһотой байгаа. Хэлсээнэй баталагдаһан, тэрээниие яажа дүүргэжэ байһан тухай номуудай согсолборитой адли, энэ хэлсээн Хуушан Хэлсээн гэжэ нэрэтэй. Лүндэншэд Бурхан болон зоной хоорондо шэнэ хэлсээн баталагдаха гэжэ уридшалан хэлэһэн байдаг. Тэрэ Хэлсээн Иисүүс Христоосой наһа баралга болон амидыралгаар баталагдаа юм гэжэ Һайн Мэдээсэл соо хэлээтэй. Энэ Хэлсээн тухай Шэнэ Хэлсээнэй номууд хөөрэнэ. Мүнөө үе сагта Бурханай арад гээшэ Христоосто үнэн сэхэ һүзэгтэй ямаршье үндэһэ яһанай хүнүүд болоно.

Хэлсээнэй ханза

Израильшуудай эгээ шухала эрдэни: модоор хэгдэнхэй, алтаар бүрхөөгдэнхэй ханза. Синай хада дээрэ Израилиин арадтай Бурхан хэлсээ баталхадаа, 10 һургаал бэшээтэй хоёр хабта шулуу Моисейдэ үгөө бэлэй. Тэрэ хоёр хабта шулуун Хэлсээнэй ханза соо хадагалагдадаг. Ханзын хабхаг дээрэ алталаатай, далинуудаа дэлиһэн хоёр херүүбэй дүрсэ байдаг. Эртэ урдын еврей хэлэн дээрэ хабхагынь каппорет, тодорхойлбол, «даралта, хушалта; нүгэлөө наманшалга (бэеэ арюудхалга)» гэжэ нэрэтэй байгаа. Ханза Майхан һүмын, һүүлээрнь Һүмын Нангинай нангин газарта оршодог.

Хэмоош

Моһаабуудай һүзэглэдэг байһан эртэ урдын шажанай бурхан.

Хэрмоон хада

Израилиин хойто зүгтэ байдаг хамагай үндэр хада.

Хэрээһэн

Римэй хаанта түрэдэ, Иисүүс Христоосой үедэ эгээ хүндэ гэмтэ хэрэг үйлэдэһэн хүнүүдые саазалхадаа хэрэглэгдэдэг арга хэрэгсэл. Тэрэ ямар түхэлтэй байгааб гэхэдэ: сэхэ углуунуудтайгаар хадагдаһан хүнлэлэн модотой газарта зоогдооһон бахана байгаа. Хэрээһэндэ үлгэгдэхэ хүнүүдые тэрэ хэрээһэндэ уяад гү, али хадаад, тулижа үхэхыень орхидог байһан. Иигэжэ саазалагдаха гээшэ айхабтар аймшагтайда, тиихэдэ эшхэбтэртэ тоологдодог байһан. Хэрээһэндэ үлгэгдэхэ хүн саазалалгын газар руу хэрээһэнэйнгээ хүндэлэн модо өөрөө абаашаха ёһотой байгаа. Энэ хадаа «өөрынгөө хэрээһэ абаад ябаха» гэжэ ород үгын анхан удха болоно. Иисүүсэй хэрээһэндэ үлгэгдэжэ наһа бараһанай удаа хэрээһэн гээшэ Тэрэнээр олгогдоһон абаралгын болон ажамидаралай һүлдэ тэмдэг болоо юм.

Һайн дуранай үргэл

Хүнэй Һүмэдэ ерэхэдэ һайн һанаагаараа, өөрынгөө дураар үргэһэн орооһон, тоһон, үзэмэй дараһан архи гү, али мүнгэн.

Һайн Мэдээсэл

Эвангелион гэжэ грек үгэ бүхы һайн мэдээсэлдэ хабаатай, жэшээлбэл, дайнай дарагдаһан, илалтын мандаһан, энхэ тайбанай оршоһон гү, али хаан түрын уг залгамжалагшын түрэһэн тухай мэдээсэлые энэ үгөөр дамжуулмаар. Энэ оршолон дэлхэй дээрэ Бурханай табисууртын (грек хэлэн дээрэ – Христоосой), мүндэлэн түрэһэн тухай мэдээсэлые Бурхан Өөрын эльгээмэлнүүдээр дамжуулан, арад зондо дуулгаһан байна. Тэрэнэй мүндэлхэ тухай үлэ мэдэг тэмдэгүүдые Хуушан Хэлсээн соо оломоор. Бурханай хаан түрэ, Бурханай арад зондо дуратай тухай Һайн Мэдээсэлые Иисүүс Христоос Өөрөө тунхаглаһан байна. Энэ дуранайнгаа түлөө Бурханай хүбүүн, Абарагша Иисүүс наһа бараа, зүгөөр Бурхан Тэрэниие амидыруулаа. Иисүүс Христоосой мүндэлһэн, зоной түлөө Тэрэнэй оролдоһон, Һургаал үршөөһэн, хэрээһэн дээрэ наһа бараһан, һүүлээрнь амидырһан тухай Һайн Мэдээсэл христиан шажанай гол үндэһэн һуури болоо мүн. Христоосой газар дэлхэй дээрэ ажаһууһан, наһа бараһан, амидырһан тухай хөөрэгшэ Шэнэ Хэлсээнэй түрүүшын дүрбэн номые һүүлээрнь Һайн Мэдээсэл гэжэ нэрлэдэг болоо бэлэй.

Һургаал

Тора гэжэ эртэ урдын еврей үгэ. Һургаал гээшэ Бурханай Өөрын арадһаа ямар ажамидарал болон Өөртэнь шүтэлгэ хүлеэһэн тухайнь һургаал болоно. Тэрэ Һургаал Израилиин арадта Моисейгээр дамжуулан үгтэһэн юм. Хуушан Хэлсээн соо энэ Һургаал болон тэрэниие үршөөһэнэй түүхэ Табан ном (Библиин түрүүшын табан ном) соо хэлэгдээтэй, зарим ушарта тэрэ ном Һургаал гээд нэрлэгдэдэг. Һургаал соо израильшуудай шажанай болон юрэ бусын ажабайдал эрхилхэдэнь, тодо заабаринууд үгтэһэн, тиихэдэ тэдэнэй яажа бэеэ абаад ябаха тухай гурим журамууд тогтоогдоһон байна. Шэнэ Хэлсээн соо Павел хадаа зон гээшэ Һургаалай бүхы заабари сахижа шададаггүй, зониие хэһэн нүгэлэйнь түлөө хэһээлтэһээ Һургаал абархагүй гэжэ хэлэнэ. Тиимэһээ Шэнэ Хэлсээн соо Һургаал болбол буян хэшэгтэ эсэргүү удхатай хэрэглэгдэнэ.

Һүзэглэгшэдэй бүлгэм

Грек хэлэнһээ экклесиа гэжэ үгэ оршуулбал, «суглаан» гэжэ удхатай. Шэнэ Хэлсээн соо Иисүүс Христоосто һүзэглэгшэдэй бүлгэм Һүмэ гэжэ нэрэтэй. Тиихэдэ нэгэ нютагта ажаһуудаг, Бурханда мүргэхэеэ, Нангин Бэшэг уншахаяа болон харилсахаяа суглардаг һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүд һүмэнүүд гэжэ нэрэтэй.

Һүмэ, Эзэнэй нангин Үргөө

Эзэндэ зальбардаг гэр. Эндэ тусхай аргаар Эзэн Өөрөө оршодог гэжэ тоологдодог байгаа. Тиимэһээ Иерусалимай Һүмые Эзэнэй нангин Үргөө гэжэ мүн лэ нэрлэдэг бэлэй.

Һэлхэ үбшэн

Библи соо ямаршье халдабарита арһанай үбшэн иимэ нэрэтэй, юундэб гэхэдэ цараат гэжэ ехэнхидээ «һэлхэ үбшэн» гээд оршуулагдадаг эртэ урдын еврей үгэ бол олон ондоо арһанай үбшэ тэмдэглэдэг байһан юм. Хуушан Хэлсээнэй эрилтээр иимэрхүү үбшэнтэй хүнүүд бузартай гэжэ тоологдодог байгаа. Арһанай һэлхэ үбшэнтэй зониие бүлгэмһөө гаргадаг, ябуулдаг, ондоо хүнүүдтэй суг байлгадаггүй байһан юм. Юундэб гэхэдэ, тэдэнэй ондоо хүнүүдтэ үбшэеэ халдаахагүйн тула, үбшэн хүнэй ойронь хүрэхэдөө, ондоо хүнүүд бузартай болохогүйн тула энэ заршам сахигдадаг бэлэй. Һэлхэ үбшэнгөөр үбшэлһэн хүниие санаартан үнэн дээрээ тэрэ бүримүһэн эдэгэбэ гэжэ гэршэлбэл, тэрэ хүн һөөргөө бүлгэм руугаа орохо аргатай байгаа.

Шаналха, гэмээ мэдэрхэ

Энэ хадаа гэмтэйгээ, нүгэлтэй байһанаа мэдэрэлгэ, Бурханда һайшаагдаагүй урданайнгаа ажамидаралһаа арсалга болоно. Шув гэжэ еврей үгэ «орохо», «бусаха» гэһэн удхатай, гэмээ наманшалгада тааруулхада хүнэй бурханда бүхы һанаагаараа орохо, ондоо бурхадта һүзэглэхэеэ, нүгэл хэхэеэ арсаха гэһэн удхатай. Гэмээ сагааруулха нихам гэжэ еврей үгэтэй холбоотой, тэрэ «гэмтэйгээ мэдэрхэ», «шаналха» гэжэ удхатай, юундэб гэхэдэ гэмээ мэдэрэлгэ хүнэй би зүбби гэхэеэ болихоһоо, нүгэлтэ ажамидаралһаан арсалгаһаа эхилнэ. Энэ үйлэ хэрэг хэхэдээ хүнүүд масагладаг, бархирдаг, үмдөөд байһан хубсаһаяа удара, шуу татадаг, хара үнгэтэй таар хубсаһа үмдэдэг, үбсүүгээ шаадаг байһан. Гэмээ сагааруулжа байһан хүн бултан нүгэлэйнгөө түлөө Бурханһаа хүлисэл гуйна, саашадаа ганса Бурханай хүсэлөөр ябахаб, алдуунуудаа нэгэшье дабтахагүйб гэжэ хатуу тангариг үгэнэ.

Шэнэ Хэлсээн соо метанойа «ухаанай хубилалта» гэһэн удхатай грек үгэ хэрэглэгдэнэ, тиимэһээ гэмээ сагааруулгын үедэ хэгдэһэн үйлэ хэрэгүүдһээ гадна үшөө нүгэлтэ һанал бодолһоон арсажа, ухаан бодолоороо, сэдьхэлээрээ бүрин түгэс Бурханда оронхойб гэжэ харуулна. Библи соо гэмээ сагааруулга тухай олон һургаалнуудай жэшээ байха, тодорхойлбол, Иеремиин, Ёһээлэй болон Ионын, тиихэдэ Арюудхагша Иоаннай гэмээ наманшалга тухай һургаалнууд, Иисүүс Христоосой болон лүндэншэдэй номнолнууд соо мүн лэ үргэлжэлнэ.

Шолмос

Эртэ урдын грек диаболос гэжэ үгэ «гэмнэгшэ, хардагша» гэһэн удхатай. Муу һүнэһэдэй толгойлогшо ба Бурханай дайсан юм. Библи соо ондоо нэрэнүүдтэй – шолмос, Бээлзэбүүл, мэхэшэн (ислам заншалаар иблис гүүлэдэг), луу. Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ гэжэ ном соо сагай эсэстэ шолмос заатагүй диилдэхэ, һүнөөгдэн үгы болохо гэжэ хэлэгдэнэ.

Шухуурга

Виноград дарахын тула хабсагай соо сабшагдан хэгдэһэн һаба. Шухуурга ехэнхидээ дороо нүхэтэй байһан, дарагдаһан жэмэсэй шүүһэн тэрэ нүхөөр доошоо, баһа хабсагай соо хээтэй багахан һаба руу урдажа ородог байгаа. Виноградай багса гол түлэб нюсэгэн хүлөөрөө дарадаг байгаа.

Шэнгэн зүйлөөр үргэл

Шэнгэн зүйлнүүдээр үргэл хэхэдээ, үргэлэй шэрээ дээрэ адхажа байгаад, үзэмэй дараһан архи гү, али тоһо үргэдэг байһан. Шэнэ Хэлсээн соо Павел лүндэншэн һайн мэдээсэл тараахада өөрынгөө үхэл иимэ үргэлтэй зэргэсүүлнэ.

Шэнэ Хэлсээн

1. Лүндэншэдэй хэлэһээр, Бурханай Израилиин арадтай хэлсээн шэнэдхэгдэхэ байһан юм. Иигэжэ уридшалан хэлэһэниинь бүтөө, Бурхан Иисүүс Христоосоор арадтай шэнэ хэлсээ баталаа. Шэнэ Хэлсээн дэлхэйн бүхы арадтай баталагдаа, тиин Иисүүс Христоосто һүзэглэдэг хүн бүхэн энэ хэлсээндэ орохо аргатай.

2. Һайн Мэдээсэл, Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд, Бэшэһэн хандалганууд болон Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ гэжэ дүрбэн номуудай суглуулбари Шэнэ Хэлсээн гэжэ нэрэтэй. Энэ ном олон ондоо авторнуудтай, нэгэдэхи зуун жэлһээ эхилээд, Христоосой түрэхэ саг болотор бэшэгдэһэн, Хуушан Хэлсээнтэй хамта Библи болоно.

Эдоом

1. Улаан шара үһэтэй байһанайнь түлөө, тиихэдэ өөрынгөө ууган хүбүүнэй эрхэ улааншаг үнгэтэй улаан зармын шүлөөр худалдаһанайнь түлөө Эсаавта үгтэһэн ара нэрэ.

2. Эдоом гэжэ үгэ Эсаавай үри һадаһадай, тиин үшөө тэдэнэй газарай нэрэ.

3. Эдоом гэжэ можо Сеир хаданууд дунда оршодог байгаа, хойто хилэнь Заред гэжэ мүрэн, урда хилэ элирүүлхэнь хүндэ, тиибэшье Елаф болон Ецион-Гавер гол түлэб Эдоомдо оруулагдадаг. Халак гэжэ хадаар (Малаан хада) Израильтай хилэтэй байһан юм. Эдоом Дабһата далайһаа эхилээд Акаба гэжэ далайн тохой хүрэтэр нэмжыһэн Араб гэжэ хүндын хоёр талаар байдаг байгаа. Эндэ, Арабта эртэ урдан сагай галта уулын гал хаяһанай ашаар газарһаа халуун булагууд олон байгаа. Эдоомой гурбан талаһаа сул губяар хүреэлөөтэй байһан дээрэһээ эдомшууд газараа үргэдхэхын тула хойшоо ябаһан, тиин Иудын обогтой дайлалдаһан юм.

Эдээмэй сэсэрлиг, Бурханай сэсэрлиг

Эхин гэжэ ном соохи хүнэй бии болоһон тухай хөөрөөн соо аргагүй гоё сэсэрлиг зураглагдана, тэндэ түрүүшын хүнүүд Бурхантай харилсажа байна. Энэ сэсэрлиг Эдээм, сэсэрлиг, диваажан гэжэ нэрлэгдэнэ. Адаам Ева хоёр Бурханай үгэ дуулаагүй, тиигээд тэдэ диваажанһаа намнуулаа, тиин хүндэ ажал хэжэ, үбшэн хабшанда абтажа, үхэлэй засаг доро ажамидарха болоо. Лүндэншэдэй заримдаа хэлэһээрнь, галабай эрьехын урда тээ Израилиин газар диваажанай сэсэрлигтэй адли болохо, бүхы амитад дундаа эбтэй байдаг болохо. Шэнэ Хэлсээн соо Христоос энэ сэсэрлиг тухай хэлэхэдээ, амгалан ехэ жаргалтай, гуниг гашуудалгүй ажамидаралда болон Бурхантай мүнхэ харилсаантай байдалда бусан эрьехэ тухай хэлэнэ. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта Эдээмэй сэсэрлиг гээшэ нүгэлгүй хүнүүдэй наһа бараһанай удаадахи байдалые амгалан ехэ жаргалантайгаар, галабай эрьехэдэ тэдэнэй амидырхаяа хүлеэжэ байһаар зураглагдана.

Эзэн

Бурхан Моисей болон израильшуудтай анха удаа уулзахадаа Өөрыгөө нэрлэһэн нэрэнь – («Яхве») заншалта болон олон оршуулганууд соо Эзэн гээд хэрэглэгдэдэг. Энэ еврей үгын зүб үгүүлбэри мэдэгдэнэгүй. Хүндэтэй, засаг баригша хүнүүдтэ «эзэн» гэжэ зарим үедэ хандажа болохо.

Эзэнэй хилэнсэгтэ үдэр

Бурханай Өөрынгөө арад абархын тула Израилиин дайсадые хэһээхэ үдэр гэжэ эртэ урдын израильшууд энэ үдэрые тоолодог байһан. Харин һүүлээрнь энэ үдэрэй удха ондоо болоһон байна, энэ үдэр Бурхан хүн зоной түүхэдэ оролсохо, дэлхэйе сүүдлэхэ гэжэ лүндэншэдэй лүндэн соо хэлэгдээтэй. Бурхан энэ үдэр Иисүүс Христоосой аргаар үйлэдэжэ, бүхы дэлхэйе сүүдлэхэ гэжэ Шэнэ Хэлсээн соо хэлэгдэнэ. Энэ үдэр һүүлшын үдэр гү, али сүүдэй, зарга шүүлгын үдэр гэжэ нэрэтэй.

Элеон хада

Иерусалимай зүүн ханын хажууда байдаг үндэр бэшэ хада; тэрэ хадаһаа бүхы хото угаа һайханаар харагдадаг байгаа. Үшөө Тоһото хада гэжэ нэрлэгдэдэг һэн. Хадын хажууда оливын мододой ургадаг Гефсеманай сэсэрлиг байгаа. Энэл газарта Библиин түүхын олон ушар болоо юм: жэшээлбэл, Эзэкээл Бурханай алдар солын хото дээгүүр ошохые эндэһээ хараһан, энэ газарһаа Бурханай Зарга шүүлгын үдэрэй үйлэ хэрэгүүд эхилхэ гэжэ Захарияа лүндэн табиһан, Христоос галабай эрьехэ тухай эндэ хэлэһэн, эндэһээ тэнгэридэ дэгдэһэн байна.

Эллгээмэл, Бурханай элшэ

Бурханда алба хэдэг, зарлигыень зондо дамжуулдаг, туһалдаг ба Бурханай хүсэл айладхадаг онсо маягтай туһамаршан. «Мэдээ асарагша» гэһэн удхатай эртэ урдын еврей малах, грек ангелос гэжэ үгэнүүдһээ үндэһэтэй мүн. Энэ үгэ зарим ушарта хүнүүдтэ хандуулан хэрэглэгдэдэг байгаа. Ехэ нэрэ хүндэтэй зарим элшэнэр Библи соо Михаээл, Габриһээл гэжэ хүнэй нэрэнүүдтэй байна. Бурханай элшэнэрэй заримань Бурханай урдаһаа буһалгаалжа, үгыень дуулахаяа болижо, эрлиг шолмосой тала бариһан байдаг. Тэдэниие доройтон унагша элшэнэр гэжэ нэрлэдэг юм.

Элшэн

Хуушан грек хэлэн дээрэ энэ үгэ «элшэн», «мэдээ асарагша» гэһэн удхатай. Иисүүс Христоосой элшэ, Тэрэнэй Өөрөө шэлэжэ, Үнэн Үгэ тунхаглахыень эльгээһэн элшэн гээд Евангели соо энэ үгын удха ойлгуулагдана.

Бурханай элшэ гэһэн нэрэ зэргэ ехэ харюусалга хүндэ тоходог, гэхэтэй хамта Бурханай элшэн гээшэ аргагүй хүндэтэй хүн байгаа: Христоос Тэнгэридэ Хаан, Бурханай элшэн газар дээрэ Тэрэнэй бүрин эрхэтэ түлөөлэгшэнь мүн. Христоосой газар дээрэ ажаһууха үедэ Тэрээнтэй суг аяншалалсаһан дүтын арбан хоёр шабинь Бурханай элшэнэр гэжэ нэн түрүүн нэрлэгдэхэ зэргэтэй. Христоосой наһа бараад, амидырһанай удаа Христоосой дуудагша Павел өөрыгөө Бурханай элшэб гэжэ нэрлэдэг болоһон юм. Үнэн Үгэ тараадаг ондоошье номнолшод, жэшээнь, Барнааба, мүн лэ Бурханай элшэнэр гэжэ нэрлэгдэдэг байжа магадгүй.

Эрлиг, шолмос

Бурханай дайсаниие, болон Тэрээндэ алба хэгшэдые эрлиг гэжэ нэрлэдэг, тиибэшье «эсэргүүсэгшэ» гү, али «шүүмжэлэгшэ» гэжэ үгэ – сүүдтэ зэмэлдэг хүн гээшэ. Бурханда эсэргүүсэгшэ болон ада шүдхэрнүүдэй толгойлогшо хадаа шолмос болон ада шүдхэрнүүд хүнүүдые мэхэлдэг, Бурханда ерэхэдэнь һаалта хэдэг, тэдэниие үхэл руу татадаг. Бурханай урдаһаа буһалгаалһан хүнүүд эрлигэй үгэдэ ороһон байдаг. Шолмосой дууһан диилдэхэ, һүнөөгдэхэ сагынь ерэхэ юм гэжэ Гэршэлгэ гэжэ ном соо хэлэгдэнэ. Библи соохи ондоо нэрэнүүдынь – ороолон, эрлиг, шолмос, Баал-Зэбүүн, Бээлзэбүүл, луу.

Эртэ урдын грек хэлэн

Александр Македонскиин дайнуудай удаа грек хэлэн болбол Дундада далайн зүүн талаар ажаһуудаг арадуудай хоорондоо харилсаха хэлэн болоһон байна. Эртэ урдын еврей болон арам хэлэнүүдһээ Хуушан Хэлсээн грек хэлэн дээрэ оршуулагдаа. Шэнэ Хэлсээн хадаа олон хүнүүдэй уншаха аргатай байхын тула грек хэлэн дээрэ бэшээтэй.

Эртэ урдын еврей хэлэн

Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586 ондо Вавилооной баряанда туугдан ошохоһоо урид израильшуудай диилэнхы хубинь энэ хэлэн дээрэ хөөрэлдэдэг байһан юм. Тэрээн дээрэ Хуушан Хэлсээнэй олонхи номууд бэшээтэй, гэбэшье баряанһаа бусаһан еврейнүүдэй олонхинь тэдээндэ түрэл арам хэлэн дээрэ ярилсадаг болоо. Шэнэ Хэлсээнэй бэшэгдэхэ үе сагта еврейнүүд гол түлэб арам хэлэн дээрэ хөөрэлдэдэг, харин ондоо арадтай харилсахадаа, ехэнхи ушарта эртын грек хэлэ хэрэглэдэг байгаа.

Эсооб

Зохид хоншуу үнэртэй ногоон ургамал. Арюудхалгын ёһололой үедэ эсообые уһан гү, али шуһан руу хээд, тэрээгээр хүндэ сүршэдэг байгаа.

Этигэл

Бурханда этигэл, Тэрээнэй хэлэһэн юумэн заатагүй бүтэхэ гэжэ лаб найдал, Бурханай хүсэл бэедээ абалга, Тэрээнэй хэлэһээр бүхы наһаараа ябалга. Шэнэ Хэлсээн соо Иисүүс Христоосто һүзэг гээшэ Тэрэниие Бурхамни болон Абарагшамни гэжэ бэедээ даажа абалга болоно.

Эфес

Бага Азиин баруун эрье дээрэ оршодог, Лидия гэжэ гүрэнэй угаа томо хото. Анханһаа Эфес хадаа грек хото байһан, һүүлээрнь Римэй ударидалга доро ороходоо, Римэй эгээ баян Аси можын түб хото болоһон байна. Эфес Римэй хаанта гүрэнэй соёлой, политикын, экономикын түбүүдэй нэгэн байһан, эртэ урда сагта дэлхэйн долоон гайхамшагуудай нэгэн гэжэ тоологдодог Артемидын ордоноор суурхаһан мүн. Энэ хотодо гол түлэб грегүүд болон эллинизмын үеын Бага Азиин олон ондоо арадууд ажаһуудаг байһан, тиибэшье тэндэ иудейнүүд яһала олоор байгаа, тэдэнэй олонхинь Христоосто һүзэгтэй һэн.

Эфод

Шажанай ёһолол хэхэдээ, санаартанай үмдэдэг хамсыгүй хубсаһан. Жэшээлбэл, Бурханай зарлиг мэдэхын тула энэ хубсаһа үмдэдэг байгаа. Зарга шүүгшэдэй ном соо гэрэй онгонуудтай (терафимуудтай) хамта хэлэгдэнэ – тиихэдээ онгоной хубсаһан тухай хэлэгдэжэ магад.

Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэр

Еврей литын түрүүшын авиив һарын (ондоо нэрэнь нисаан) 15-һаа 21 болотор тэмдэглэгдэдэг байгаа. Энэ һайндэр Паасхын һүүлээр эхилдэг байһан. Долоон үдэрэй хугасаа соо израильшууд Бурханай тэдэниие Египедһээ яаралтайгаар гаргаһые һанадаг байгаа. Гэртээ эһээбэритэй эдеэ, тиихэдэ эһээбэреэр бариһан хилээмэшье барижа болохогүй. Долоон үдэрэй туршада израильшууд гансал эһээбэригүй хилээмэ эдидэг байгаа. Һайндэрэй түрүүшын болон һүүлшын үдэртэ эгээл хүндэтэй суглаанууд болодог, үргэл хэгдэдэг байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ Паасхын болон Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэрнүүд нэгэ һайндэр гэжэ тоологдодог байһан гээшэ.

Хабсаралта

Хабсаралта

1. УГ ГАРБАЛ

2. Урданай эхэ бэшэгүү

3. Эртын Палестинын нуга нюруунууд

4. Эртэ урдын оршолон

5. Египедһээ Ханаһаан руу

6. Израилиин обогуудай хоорондо хубаагдаһан Палестина

7. Саул, Давид ба Соломооной хаан оронуудс

8. Израиль болон Иудын хаан оронууд

9. Иисүүс Христоосой үеын Римэй хаан орон

10. Иисүүс Христоосой үеын Палестина

11. Иисүүс Христоосой үеын Иерусалим

12. Иисүүс Христоосой үеын Иерусалимай Һүмын зураг

13. Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын түрүүшын аяншалга

14. Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгынхоёрдохи аяншалга

15. Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын гурбадахи аяншалга

16. Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын дүрбэдэхи аяншалга (Рим руу аялал)

УГ ГАРБАЛ

Урданай эхэ бэшэгүү

Ленинградай кодекс (Codex Leningradensis), эртын еврей хэлэн дээрэ Хуушан Хэлсээнэй масоредэй эхэ бэшэг, м. э. 1000 оной ойролсоо. Иона лүндэншын Номой хэһэг

Эртын еврей хэлэн дээрэхи Кумраанай эхэ бэшэгүүдэй нэгэн, м. э. Урдахи 100 жэлэй ойролсоо. Исай лүндэншын Номой хэһэг

Септуагинта, эртын грек хэлэн дээрэ Хуушан Хэлсээнэй оршуулга, м. э. 200 оной ойролсоо. Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй Номой хэһэг

52-дохи папирус, эртын грек хэлэн дээрэ Шэнэ Хэлсээнэй манускрипт, м. э. 125 он. Иоаннын дуулгаһан Һайн Мэдээсэлэй хэһэг

Синайн кодекс (Codex Sinaiticus), эртын грек хэлэн дээрэ Шэнэ Хэлсээнэй манускрипт, м. э. 340 оной ойролсоо. Матвейн дуулгаһанҺайн Мэдээсэлэй хэһэг

Эртын Палестинын нуга нюруунууд

Эртэ урдын оршолон

Египедһээ Ханаһаан руу

Израилиин обогуудай хоорондо хубаагдаһан Палестина

Саул, Давид ба Соломооной хаан оронуудс

Израиль болон Иудын хаан оронууд

Иисүүс Христоосой үеын Римэй хаан орон

Иисүүс Христоосой үеын Палестина

Иисүүс Христоосой үеын Иерусалим

Иисүүс Христоосой үеын Иерусалимай Һүмын зураг

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын түрүүшын аяншалга

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгынхоёрдохи аяншалга

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын гурбадахи аяншалга

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын дүрбэдэхи аяншалга (Рим руу аялал)

Table of Contents

Библи: Нүүнэй Иисүүс
ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН
ОРОЛТО ҮГЭ

Нүүнэй Иисүүс

- Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй ном
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Үгэ тайлбарилгын толи

Абаралга, Абарагша
Абраһаам
Агууехэ Ирод хаан
Ада шүдхэр, муу һүлдэ
Алба татагша
Аллилуйя
Амгалан байдалай түлөө үргэл
Анаагшууд
Араам хэлэн
Арбанай нэгэ хуби
Арюудхалга
Арюудхалгын ёһолол
Арюудхаһан хилээмэн, Үргэлэй хилээмэн
Арюун Һүлдэ
Аси
Ассиири
Аха захатан, удамаршад
Ахамад санаартан
Аһароон
Ашэраа
Баал
Баал-Зэбүүн, Бээлзэбүүл
Бага һамган
Болтогой
Буруу номнолтон
Бурхан
Бурханай алдар
Бурханай хүбүүн
Бурханай һүмэ, Һүмэ
Буян хэшэг
Бүреэнүүдэй һайндэр
Бэлгэ отололгын ёһолол
Бэлгэеэ отолуулаагүй хүн
Бэһээр-Шээбэ, худаг
Вавилоон
Гал тама
Галаад
Галилей
Гуулин далай
Гүгэл
Гэгээрүүлһэн гэршэлгэ, Гэршэлгэ
Гэм зэм хүлисэлгын үргэл
Давид
Давидай уг удам, Давидай үри һадаһан
Давидай хото
Дайшалхы тэргэ, морин тэргэ
Дүлгэ тэмдэг
Ева
Египет
Захяа заабари мэдэдэг хүн
Зүблэл
Иерусалим
Израилиин арбан хоёр обог
Израиль
Иисүүс Христоос
Инжир, боди модон
Иордан
Ирод Агрииппа I
Ирод Агрииппа II
Ирод Антипа
Ирод Архелай
Иуда
Иудейнүүд, еврейнүүд
Левидүүд
Ливаан
Лүндэншэн
Майхан һүмэ, Гэршэлгын майхан
Майхангуудай һайндэр
Малхи-Цээдэк
Масаг
Мидиин улас
Моисей
Моолох
Моһааб
Мүргэлэй гэр
Мүргэл, зальбарал
Нангин Бэшэг
Нангин Һүмэ, Нангинай нангин, Хамагай нангин
Нангин, гэгээн
Нинэвээ
Номшо хүн, Хуули заадаг багша
Нүгэл
Нүгэл сагааруулгын үргэл
Олива модоной жэмэс
Оливын тоһон
Онгон
Өөрыгөө Эзэндэ зорюулагшад
Паасха
Перси
Пилишт, пилиштүүд
Понтий Пилат
Псаалманууд
Рим
Римэй хаан
Рэпаиимүүд
Сагаан будаа, Бурханай хилээмэн
Саддукейнүүд
Самари
Санаартан
Санзай
Синай
Сион
Сионой Басаган
Смирнэ
Содом ба Гоморро
Соломоон
Суббото
Сээртэй ба сээргүй
Тайган түшэмэл
Талхан үргэл
Тахилай обоонууд
Тиир ба Сидоон
Тоһо түрхихэ, тоһодохо
Түгэс шатаалта үргэл

Түрүүшын ургаса хуряалгын һайндэр, Табидахи үдэрэй һайндэр

Урим ба туммим
Үзэгдэл
Үнэн шударга
Үргэл үргэлгэ
Үргэлэй хурьган
Үргэлэй шэрээ, тахилай шэрээ
Үреэхэ, юрөөхэ
Үхэлэй орон
Фараон, Египедэй хаан
Фарисейнүүд
Хаан түрэ
Халдейшүүд
Ханаһаан
Хараал
Херүүб, херүүбүүд
Хиннээрэт нуур
Хорээб
Хотон хүреэн
Христоос шажантан
Хуушан Хэлсээн
Хүн түрэлтэнэй Хүбүүн
Хэлсээн
Хэлсээнэй ханза
Хэмоош
Хэрмоон хада
Хэрээһэн
Һайн дуранай үргэл
Һайн Мэдээсэл
Һургаал
Һүзэглэгшэдэй бүлгэм
Һүмэ, Эзэнэй нангин Үргөө
Һэлхэ үбшэн
Шаналха, гэмээ мэдэрхэ
Шолмос
Шухуурга
Шэнгэн зүйлөөр үргэл
Шэнэ Хэлсээн
Эдоом
Эдээмэй сэсэрлиг, Бурханай сэсэрлиг
Эзэн
Эзэнэй хилэнсэгтэ үдэр
Элеон хада
Эллгээмэл, Бурханай элшэ
Элшэн
Эрлиг, шолмос
Эртэ урдын грек хэлэн
Эртэ урдын еврей хэлэн
Эсооб
Этигэл
Эфес
Эфод
Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэр

Хабсаралта

- УГ ГАРБАЛ
- Урданай эхэ бэшэгүү
- Эртын Палестинын нуга нюруунууд
- Эртэ урдын оршолон
- Египедһээ Ханаһаан руу

- Израилиин обогуудай хоорондо хубаагдаһан Палестина

- Саул, Давид ба Соломооной хаан оронуудс
- Израиль болон Иудын хаан оронууд
- Иисүүс Христоосой үеын Римэй хаан орон
- Иисүүс Христоосой үеын Палестина
- Иисүүс Христоосой үеын Иерусалим

- Иисүүс Христоосой үеын Иерусалимай Һүмын зураг

- Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын түрүүшын аяншалга

- Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгынхоёрдохи аяншалга

- Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын гурбадахи аяншалга

- Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын дүрбэдэхи аяншалга (Рим руу аялал)